Ушбу мақолада XI–XII асрларда Хуросон минтақасида ҳукмронлик қилган салжуқийлар сулоласи давридаги ижтимоий-диний вазият таҳлил қилинган. Маълумки, салжуқий турклар XI аср 30-йилларида ҳарбий хизматлари эвазига Хуросонда ғазнавийлардан мулклар олишди. 1038 йили улар Нишопурни эгаллаб, ўз раҳбарлари Тўғрулбекни султон деб эълон қилади. Салжуқийлар секин-аста бутун Хуросонни, Хоразмни бўйсундириб, Ғарбий Эрон, Озарбайжон ва Ироқни Бағдод билан бирга босиб оладилар. Аббосийлар халифаси Тўғрулбекни султон ҳамда «Шарқ ва Ғарб подшоҳи» деб тан олишга мажбур бўлади. Тўғрулбек Рай шаҳрини, унинг укаси Чағирбек Марвни ўзларига пойтахт қилади. Алп Арслон (1063–1072) ва Маликшоҳ I (1072–1092) даврида салжуқийлар Арманистонни эгаллайдилар, Византия (Рум)ликларни енгиб, бутун Кичик Осиёни, кейинчалик Сурия ва Фаластинни босиб оладилар. Улар Грузия, Ширвон ва Мовароуннаҳрни ўзларига бўйсундириб, у ерлардаги ҳукмдорларни ўз вассалларига айлантирадилар. Салжуқийлар қўшинлари Арабистон яриморолидаги Яман ва Баҳрайн ерларини ҳам ўз тасарруфларига олади. 1074 йили Термиз, Бухоро, Самарқанд, кейинчалик Фарғонани ишғол этади. Маликшоҳ I ҳукмронлигида салжуқийлар ҳарбий-сиёсий жиҳатдан жуда кучли бўлган. Пойтахт Исфаҳонга кўчирилган. Султон Санжар даврида эса, мамлакат пойтахти Исфаҳондан Марвга кўчирилган. Салжуқийлар давлатидаги диний-ижтимоий вазият ҳам айнан Султон Санжар даврига келиб мураккаб тус олган. Мақолада мана шу жиҳатлар ҳақида баҳс қилинади.
| Mualliflar | ABDUPATTAYEV, Mumin Mirzo |
|---|---|
| Jurnal | Мотуридийлик |
| Nashriyot | Ўзбекистон Халқаро ислом академияси |
| ISSN | 2181-1881, 2181-189X |
| Nashr sanasi | 2025-03-05 |
| Jild | 2 |
| Son | 4 |
| Betlar | 102-110 |
| Til | Rus |
| Ilmiy soha | Islomshunoslik |
| DOI | 10.47980/moturidiy/2022/4/13 |
| Indeksga qo‘shilgan | 2026-08-27 |
DOI: 10.47980/moturidiy/2022/4/13 · Maqolaning asl sahifasi
салжуқийлар, Хуросон, карромийлик, ботинийлик, Малазгирт, Низомия мадрасаси, мўътазилийлик, Ҳасан Саббоҳ
| APA | ABDUPATTAYEV, Mumin Mirzo (2025). XI–XII АСРЛАРДА ХУРОСОНДАГИ ДИНИЙ-ИЖТИМОИЙ ЖАРАЁНЛАР. Мотуридийлик, 2(4), 102-110. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2022/4/13 |
|---|---|
| GOST (OAK) | ABDUPATTAYEV, Mumin Mirzo XI–XII АСРЛАРДА ХУРОСОНДАГИ ДИНИЙ-ИЖТИМОИЙ ЖАРАЁНЛАР // Мотуридийлик. – 2025. – T. 2, № 4. – С. 102-110. – DOI: 10.47980/moturidiy/2022/4/13. |
| MLA | ABDUPATTAYEV, Mumin Mirzo. “XI–XII АСРЛАРДА ХУРОСОНДАГИ ДИНИЙ-ИЖТИМОИЙ ЖАРАЁНЛАР.” Мотуридийлик, 2(4), 102-110, 2025. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2022/4/13 |
| Chicago | ABDUPATTAYEV, Mumin Mirzo. “XI–XII АСРЛАРДА ХУРОСОНДАГИ ДИНИЙ-ИЖТИМОИЙ ЖАРАЁНЛАР.” Мотуридийлик, 2(4), 102-110 (2025). https://doi.org/10.47980/moturidiy/2022/4/13 |
| Harvard | ABDUPATTAYEV, Mumin Mirzo (2025) ‘XI–XII АСРЛАРДА ХУРОСОНДАГИ ДИНИЙ-ИЖТИМОИЙ ЖАРАЁНЛАР’, Мотуридийлик, 2(4), 102-110. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2022/4/13 |
| BibTeX | @article{abdupattayevmuminmirzo2025,
title = {XI–XII АСРЛАРДА ХУРОСОНДАГИ ДИНИЙ-ИЖТИМОИЙ ЖАРАЁНЛАР},
author = {ABDUPATTAYEV, Mumin Mirzo},
journal = {Мотуридийлик},
year = {2025},
volume = {2},
number = {4},
pages = {102-110},
doi = {10.47980/moturidiy/2022/4/13},
url = {https://doi.org/10.47980/moturidiy/2022/4/13}
} |
Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash
Мақолада ҳадис тушунчаси, ҳадис илми ва унинг турлари, ҳадис илми бўйича ёзилган асарлар ҳақида атрофлича таҳлил қилинган. Жумладан, ҳадис илми “ривоят илми”, яъни ҳадисни ривоят нуқтаи назаридан билиш ва “дироят илми”…
XIV–XV асрларда Индонезия архипелагида ислом дини тарқалишида самарқандлик олимлар муҳим ўрин тутган. Шундай олимлардан бири Малик Иброҳим Самарқандий (ваф. 1419)дир. Манбаларда унинг асли самарқандлик бўлиб, Индонезия…
Маҳмуд Замахшарийнинг “Атвоқ аз-заҳаб фи ал-мавоиъз ва-л-хутаб” асари зуҳд ва гўзал ахлоққа, ёмонликларни тарк этиш ва яхшиликка буюрувчи олтин насиҳат ва иршоддан иборат юзта мақола тўпламидир.Мазкур мақолада ушбу…
Ушбу мақолада VIII–IX асрларда аббосийлар давлатидаги ижтимоий-маданий муҳит ҳақида сўз юритилади. Маълумки, милодий 750 йилда аббосийлар умавийлар устидан ғалаба қозониб, ҳокимиятни эгаллаган ва пойтахти Бағдод бўлган…
Мақолада муҳаддис Жамолиддин Зайлаийнинг ҳаёти, илмий фаолияти, устозлари, шунингдек, унинг асарлари таҳлил қилинган. Шунингдек мақолада “Насб ар-роя” асарининг мавзуси, ёзилиш услуби, бошқа асарлардан устунлик…
Мақолада ислом ҳуқуқшунослигига оид масалаларга фақиҳлар ва суфийлар ёндашувларидаги фарқлар муҳокама қилинади. Фақиҳлардан фарқли ўлароқ ислом ҳуқуқшунослиги масалаларнинг маънавий жиҳатларини ҳам қамраб олинишини…
Тафсир ва таъвил тушунчаларининг маъноси борасида турли давр ва соҳа олимлари турфа фикрларини билдирганлар. Ушбу икки атаманинг бир-биридан фарқли ва ўхшаш жиҳатлари ҳамда уларнинг таърифи борасида олимлар ўзаро…
Имом Бухорий ислом дунёсида “мўминларнинг ҳадис илмидаги амири” номига сазовор бўлган. Унинг бундай эътироф этилишида муҳаддиснинг шоҳ асари – “ал-Жоме ас-саҳиҳ” билан бирга, унинг яратилиши жараёнида ҳадисларнинг…
Мақолада Саккокийнинг “Мифтаҳ ал-улум” асари ақлий тафсирлар ривожида муҳим ўрин тутгани, “Кашшоф” шарҳларининг аксари мазкур асар чуқур ўрганилганидан кейин ёзила бошлагани, Тафтазоний ва Журжонийларнинг “Кашшоф”га…
Мақолада Мисрдаги “Мусулмон биродарлар” таъсирида шаклланган “Шабоб Муҳаммад”, “ат-Такфир вал-ҳижра”, “ал-Жамоат ал-исломия”, “ал-Жиҳод” ҳамда Марказий Осиё минтақаси, хусусан, Ўзбекистонда фаолияти кузатилган…
Мотуридийлик — barcha maqolalar · 2025-yil arxivi
This article examines the approach to religions in the work “al-Milal wa-n-nihal,” authored by the renowned scholar Muhammad ibn Abdulkarim Shahristani from the 11th-12th centuries. In his study, he conducted an…
Jahondagi dinlar ta‘limotlari, muqaddas manbalari va marosimlarining asl mazmun-mohiyati xalqlar orasida millatlararo totuvlik va dinlararo bag‘rikenglikni qaror toptirishga xizmat qiladi. Diniy bag‘rikenglik va…
This article presents the results of 2018-2023, such as biological diversity, inter-landscape distribution characteristics, density,and number of straggly insects identified from natural and anthropogenic areas of…
This article observational data on the species composition, distribution, population, density, and seasonal damage caused causedby herbivorus bugs. Observationes were carried out in April and September 2021. When…
In the article, the research fields of some species belonging to Paeonia, their significance in human life, adaptation features tovarious ecological conditions are highlighted, and the ecologist groups and other…
This article studies the number of species, population density of terrestrial mollusks of the Topalangdarya basin, located in theSurkhandarya region of Uzbekistan, in various altitudinal regions and biotopes and…
This article sheds light on changes in biomass formation and antimicrobial activity against test pathogenic strains under theinfluence of epigenetic modifiers and elicitors of the endophytic fungus Penicillium…
Shahimardonsoy covered issues such as the soil in the river basin and measures to increase its condition, salinity and fertility, theflora and fauna present in the basin landscape and their conservation.