«Miftoh al-ulum» asari sohaning boshqa manbalaridan o‘zgacha talqin usuliga ega ekanligi bilan farqlanib turadi. Abu Ya‘qub Sakkokiy asardagi mavzuni alohida yondashuv asosida yozganligini har birida sezish mumkin. Sakkokiy yordamchi so‘z turkumining xususiyatlarini inobatga olgan holda, mazkur so‘z turkumini o‘zgacha usul asosida batafsil yozgan. O‘ziga xos usulda yondashganligini yordamchi so‘zlarni guruhlarga bo‘lib bayon qilganligidan ham bilib olish mumkin. Yordamchi so‘zlar turkumini Sakkokiy «الحروف أنواع - yordamchi so‘zlar turlari» mavzusi ostida yoritadi. Dastavval, mazkur mavzuda yordamchi so‘zlarni sintaktik xususiyatlariga ko‘ra ikki guruhga bo‘lgan bo‘lsa, tuzilishi, qaysi turkum bilan kela olishiga ko‘ra yana guruhlarga bo‘lib, har birini alohida bayon qilgan. Sakkokiy o‘z ilmiy xulosalariga tayangan holda arab tilidagi yordamchi so‘z turkumlarini olti guruhga bo‘lib, har birini sintaktik xususiyatini inobatga olgan holda, nomlab chiqqan. Sakkokiy tomonidan taqsimlangan yordamchi so‘z turkumlarining guruhlari: O‘zidan keyingi so‘zni qaratqich kelishigida keltiruvchi yordamchi so‘zlar (ko‘makchi)(الجر حروف), fe’ldan mustaqil so‘z turkumlarini tushum kelishigida keltiruvchi yordamchi so‘zlar (نواصب االسم), shart mayli shaklida keltiruvchi yordamchi so‘zlar (الجازمة الحروف), fe’llarni istak mayli shaklida keltiruvchi yordamchi so‘zlar (الفعل نواصب), tushum kelishigida, so‘ngra bosh kelishikda keltiruvchi so‘zlar (يرفع ثم ينصب ما الحروف من), bosh kelishikda, so‘ngra tushum kelishigida keltiruvchi so‘zlar (الحروف من ينصب ثم يرفع ما). Yordamchi turkumdagi so‘zlarning tuzilishiga ko‘ra turlarga ajratganda, muallif, necha harfdan iboratligini mezon sifatida qo‘llaydi. Tuzilishiga ko‘ra taqsimlangan guruhning birinchisi bir harfdan iborat yordamchi so‘zlar hisoblanadi. Bu kabi yordamchi so‘zlarning sintaktik xususiyatlari bilan bir qatorda semantik o‘zgachaliklarini bayon qilgan.
| Mualliflar | AKMALKHАNOV, Akmalkhаn |
|---|---|
| Jurnal | Мотуридийлик |
| Nashr sanasi | 2025-05-02 |
| Jild | 3 |
| Son | 4 |
| Betlar | 148-155 |
| Til | Ingliz |
| DOI | 10.47980/moturidiy/2023-4/19 |
DOI: 10.47980/moturidiy/2023-4/19 · Maqolaning asl sahifasi
Abu Ya’qub Sakkokiy, «Miftoh al-ulum», nahv, yordamchi so‘zlar, raf’, nasb, jar, jazm
Қуръони каримнинг ўрта аср мусулмон халқлари адабиётига таъсири натижасида бир қатор мумтоз адабиёт намуналари вужудга келган. Олтин Ўрда адабиётига мансуб илк бор туркий тилда ёзилган «Қисаси Рабғузий» асари ҳам ана…
Ҳадис тўпламлари орасида арбаин асарлар энг кўп тарқалган китоб тури ҳисобланади. Арбаин китоб муаллифга катта талаблар қўймайди. Зеро, унда 40 та ҳадис бўлиши унинг ягона шарти ҳисобланади.Арбаин ёзишга туртки бўлган…
Bu maqolada Amir Xusrav Dehlaviyning ruboiy janridagi ulkan merosi o‘rganishga harakat qilingan. Maqolaning maqsadi shoir asarlaridagi mafkuraviy va badiiy usulni o‘rganish, shoirning ruboiy janridagi mahoratini…
Maqolada Alixonto‘ra Sog‘uniyning ilmiy-faoliyati davomida yozgan asarlarini va ularning tasnifi haqida so‘z boradi. Sobiq sovet tuzumi XX asrning eng insonparvar, betakror, buyuk asarlarini qabul qilishga tish-tirnog‘i…
Бу илмий мақолада қомусий аллома Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Али Ҳаким Термизий қаламига мансуб "Ал-Амсол мин ал-Китоб вас-сунна" (Қуръон ва суннатдан масаллар) номли асари манбашунослик жиҳатдан таҳлил этилди. Унинг…
Жаҳон мамлакатларида ислом тарихи ва маданиятини ўрганиш жараёнида бирламчи тарихий манбаларга алоҳида эътибор қаратилади. Улар орасида биографик туркумдаги сийрат ва тарожим китоблари алоҳида ўрин эгаллайди. Ушбу…
Маҳмуд Замахшарий ислом илмлари, хусусан, тафсиршуносликка катта ҳисса қўшган олимлардан саналади. Унинг филологик шарҳ сифатида танилган “Кашшоф” асари илмий меросининг гултожи саналади. Асарнинг муҳимлиги сабабли…
Марказий Осиёнинг моддий ва маънавий тамаддуни узоқ ўтмишга бориб тақалади. Чунончи минтақанинг барча шаҳарлари орқали Буюк Ипак йўлининг ўтиши моддий ва маънавий ривожланишига ҳамда халқаро савдо алоқаларининг…
Ислом бағрикенглик, мўътадиллик ҳамда маърифат дини ҳисобланади. Ушбу диннинг муқаддас манбалари, хусусан, Қуръон ва ҳадисларда мусулмонлар ўртасида ўзаро адоват, нафрат ва бўлинишга сабаб бўладиган ҳар қандай…
«Тарих ар-русул ва-л-мулук» (Пайғамбарлар ва подшоҳлар тарихи) – Табарийнинг бугунги кунгача етиб келган энг қадимий ислом тарихига оид асарларидан бири бўлиб, асар 915 йилга қадар инсоният тарихи ҳақида ёзилган. Асарда…