Temani va remani prosodik va sintaktik jihatdan ajratish usullari

SAPAYEVA, BARNO

Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-yil

Annotatsiya

Kirish. Temani va remani ajratishning eng yaqqol usullaridan biri prosodik vositalardir, chunki yuqorida ta’kidlanganidek, pauza va intonatsiya yordamida gaplarning aktuatli bo‘linish komponentlarini ularning tuzilishiga chuqur kirmasdan osongina ajratish mumkin. Metodologiya. Mazkur tadqiqotda tema va remani prosodik hamda sintaktik jihatdan ajratish usullarini aniqlash maqsadida tavsifiy, struktur-semantik, kommunikativ-pragmatik, prosodik va kontekstual tahlil metodlaridan foydalanildi. Tavsifiy metod asosida tema va remaning Zamonaviy jamiyat va innovatsiyalar ilmiy nazariy jurnali 2026-yil, 9-Son, 1-Qism. ISSN 3060-544X gapning aktual bo‘linishidagi o‘rni va funksional xususiyatlari yoritildi. Struktur-sintaktik tahlil orqali tema va remaning gap tarkibidagi joylashuvi, so‘z tartibi hamda sintaktik munosabatlari aniqlandi. Prosodik tahlil yordamida intonatsiya, mantiqiy urg‘u, pauza, ohang va intonatsion markazning tema-rematik munosabatlarni shakllantirishdagi roli o‘rganildi. Kommunikativ- pragmatik tahlil asosida ma’lum va yangi axborotning taqsimlanishi hamda uning nutqiy vaziyat bilan bog‘liqligi tadqiq qilindi. Kontekstual tahlil esa tema va remaning muayyan matn va kommunikativ vaziyat doirasida qanday shakllanishini aniqlashga xizmat qildi. Ushbu metodlarning kompleks qo‘llanilishi tema va remani ajratishda prosodik va sintaktik vositalarning o‘zaro ta’sirini aniqlash imkonini berdi. Adabiyotlar sharxi. Tema va remaning gapdagi o‘rni, ularning kommunikativ vazifasi hamda prosodik va sintaktik jihatdan ifodalanishi bir qator tilshunoslar tomonidan tadqiq etilgan. N.S. Valgina [1], G.V. Kolshanskiy [2], O.I. Moskalskaya [3], G. Paul [4] va A.A. Potebnya [5] tadqiqotlarida gapning …

DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.730 · Maqolaning asl sahifasi · PDF

Kalit so‘zlar

theme, rheme, thematic-rhematic relations, actual division, prosody, intonation, logical stress, pause, word order, syntactic structure, communicative syntax, information structure, тема, рема, тема-рематические отношения, актуальное членение, просодия, интонация, логическое ударение, пауза, порядок слов, синтаксическая структура, коммуникативный синтаксис, информационная структура

Iqtibos keltirish

@article{sapayevabarno2026,
  title = {TEMANI VA REMANI PROSODIK VA SINTAKTIK JIHATDAN AJRATISH USULLARI},
  author = {SAPAYEVA, BARNO},
  journal = {Таълимда истиқболли изланишлар},
  year = {2026},
  number = {9},
  pages = {387-392},
  doi = {10.67547/fanistiqbollari.2026.730},
  url = {https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.730}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Таълимда истиқболли изланишлар jurnalidan boshqa maqolalar

• Fanlararo integratsiya sharoitida o‘quvchilar funksional savodxonligini rivojlantirishning didaktik mexanizmlari

  SAMATOVA, IRODA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Zamonaviy umumiy o‘rta ta’limning ustuvor vazifalaridan biri o‘quvchilarda egallangan bilimlarni turli hayotiy vaziyatlarda qo‘llash, axborotni tahlil qilish, muammolar yuzasidan asoslangan qaror qabul qilish va…

• Sharq mutafakkirlarining xotin-qizlarida diniy psixologik immunitetni shakllantirishga doir qarashlari

  KASIMOVA, ZEBO · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Zamonaviy jamiyat va innovatsiyalar ilmiy nazariy jurnali 2026-yil, 9-Son, 1-Qism. ISSN 3060-544X Abu Ali ibn Sino. Ibn Sino ruh, idrok, hissiyot va insonning ichki jarayonlarini tizimli ravishda tahlil qilgan…

• Generativ sun’iy intellekt orqali eflda gapirish ko‘nikmasini o‘qitishni transformatsiya qilish: imkoniyatlar, muammolar va pedagogik ahamiyatlar

  AXMADJONOVA, NARGIZA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Introduction. Speaking is central to communicative language ability, yet it is often one of the most difficult skills to develop in an EFL classroom. Learners may understand grammar and vocabulary but still have limited…

• Jismoniy tarbiya darslarida milliy o‘yinlardan foydalanishning pedagogik ahamiyati

  LATIPOV, RAHMON · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Bugungi kun jismoniy tarbiya darslari nafaqat o‘quvchilarning jismoniy tayyorgarligini oshirish, balki ularda sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish va milliy…

• Rahbar imidjining xodimlar motivatsiyasi va jamoaviy munosabatlarga ta’sir etish mexanizmlari

  ERGASHEVA, MANZURA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Bugungi kunda tashkilot va muassasalarda boshqaruv samaradorligini ta’minlash nafaqat rahbarning kasbiy bilim va ko‘nikmalariga, balki uning jamoa tomonidan qanday qabul qilinishiga ham bevosita bog‘liq bo‘lib…

• Shaxs aqliy salohiyatini rivojlantirishning psixologik omillari va kognitiv strategiyalar

  MUXAMATOVA, MEXRINOZ · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Bugungi kunda shaxsning aqliy salohiyatini rivojlantirish masalasi psixologiya, pedagogika va ta’lim amaliyotining muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Axborot oqimining jadallashuvi, raqamli…

• Talabalarda o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarining psixologik xususiyatlari

  NIZAMOVA, YULDUZ · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Talabalik davri inson hayotida shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishning muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. Mazkur davrda ta’lim faoliyatining mazmuni va unga qo‘yiladigan talablar murakkablashib borishi bilan bir…

• Bo‘lajak o‘qituvchilarning pedagogik kompetensiyasini shakllantirish jarayonini loyihalashtirish

  NURULLAEV, ABDUKHAMID · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Introduction. The importance of psychological preparation in the development of professional competence of teachers is undeniable. However, the content and structure of the psychological component in the training of…

• Nutqida kamchiligi bo‘lgan bolalar lug’atini kompyuter texnologiyalari asosida rivojlantirish

  XOLMUXAMEDOVA, ZILOLA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Bugungi kunda ta’lim tizimida bolalarning individual rivojlanish xususiyatlarini hisobga olish, alohida ta’lim ehtiyojlarini aniqlash va ularni pedagogik hamda korreksion jihatdan qo‘llab-quvvatlash muhim…

• Bo‘lajak o‘qituvchilarda aksiologik kompetensiyalarni rivojlantirish tizimini takomillashtirish

  SIDDIKOV, BAHTIYORJON · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Pedagogik ta’limda qadriyatlar masalasi ko‘pincha alohida fan mavzusi, tarbiyaviy tadbir yoki pedagogik amaliyotdagi epizodik topshiriq sifatida namoyon bo‘ladi. Bunday parchalangan ta’sir talabaning qadriyat…

Таълимда истиқболли изланишлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

SAPAYEVA, BARNO — boshqa maqolalari

• Gaplarning tema-rematik shakllanishi: umumiylik va xususiylik

  SAPAYEVA, BARNO · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Gapning tema-rema tuzilishi zamonaviy sintaktik nazariyada umumiy mavqega ega bo‘lsa-da, bu hodisaga turli yondashuvlar mavjudligi nazariyaning obyekti geterogen (begona) ekanligi haqidagi taassurotni uyg‘otadi…