Gaplarning tema-rematik shakllanishi: umumiylik va xususiylik

SAPAYEVA, BARNO

Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-yil

Annotatsiya

Kirish. Gapning tema-rema tuzilishi zamonaviy sintaktik nazariyada umumiy mavqega ega bo‘lsa-da, bu hodisaga turli yondashuvlar mavjudligi nazariyaning obyekti geterogen (begona) ekanligi haqidagi taassurotni uyg‘otadi. Bu nazariya doirasida gapning aktual bo‘linishi, gapning funksional istiqboli, uning informativ tuzilishi va shu kabilarning farqlanishi kuzatiladi. Shuningdek, tema-rema tuzilishining subyekt-predikat mantiqiy tuzilishi, ega va kesim Ta’limda istiqbolli izlanishlar - xalqaro ilmiy-metodik jurnal № 9/2026 ISSN: 3060-527X munosabatlari, chuqur kelishiklar, gapni tashkil etuvchi birliklarning bir-biriga valentlik xususiyatlari bilan bog‘liqligi yetarlicha ochib berilmagan. Metodologiya. Mazkur tadqiqotda gaplarning tema-rematik shakllanishini o‘rganishda tavsifiy, struktur-semantik, kommunikativ-pragmatik, kontekstual tahlil hamda qiyosiy tahlil metodlaridan foydalanildi. Tavsifiy metod orqali tema va remaning lingvistik mohiyati, ularning gap tarkibidagi o‘rni va funksional xususiyatlari yoritildi. Struktur-semantik tahlil yordamida gapning sintaktik qurilishi bilan axborot mazmuni o‘rtasidagi munosabat aniqlandi. Kommunikativ-pragmatik tahlil asosida gapda ma’lum va yangi axborotning taqsimlanishi, tema va remaning nutqiy vaziyatga bog‘liq holda shakllanishi o‘rganildi. Kontekstual tahlil orqali tema- rematik munosabatlarning matn tarkibidagi izchilligi va kommunikativ vazifasi ochib berildi. Qiyosiy tahlil esa umumiy kommunikativ qonuniyatlar va muayyan nutqiy vaziyatlarda namoyon bo‘ladigan xususiy xususiyatlarni farqlashga xizmat qildi. Natija va muhokama. Tahlilda tildagi turli hodisalarni o‘xshashlik va farq nazariyasi asosida ko‘rib chiqish harakatiga urg‘u beriladi. Nutqning tematik-informativ tashkil etilishi so‘zlovchining kommunikativ niyatini ochib berish vositasi sifatida ikki qismli …

DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.707 · Maqolaning asl sahifasi · PDF

Kalit so‘zlar

theme, rheme, thematic-rhematic relations, actual division of the sentence, sentence, communicative syntax, information structure, generality, specificity, word order, тема, рема, тема-рематические отношения, актуальное членение предложения, предложение, коммуникативный синтаксис, информационная структура, общее, частное, порядок слов

Iqtibos keltirish

@article{sapayevabarno2026,
  title = {GAPLARNING TEMA-REMATIK SHAKLLANISHI: UMUMIYLIK VA XUSUSIYLIK},
  author = {SAPAYEVA, BARNO},
  journal = {Таълимда истиқболли изланишлар},
  year = {2026},
  number = {9},
  pages = {290-294},
  doi = {10.67547/fanistiqbollari.2026.707},
  url = {https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.707}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Таълимда истиқболли изланишлар jurnalidan boshqa maqolalar

• Yosh ota-onalarda ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish intensivligi va yolg‘izlik hissi o‘rtasidagi ijtimoiy-psixologik bog‘liqlik

  ERIMMETOVA, NAFISA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Zamonaviy jamiyatda raqamli kommunikatsiya vositalarining kundalik turmushga chuqur kirib borishi insonlarning o‘zaro munosabatlari, hissiy kechinmalari va ijtimoiy faolligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda…

• Uzluksiz ta’lim tendensiyalari va zamonaviy yondashuvlar

  МУКИМОВ, БАЙРАМАЛИ · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Введение. В Узбекистане непрерывное образование (lifelong learning) активно трансформируется: внедряются единые стандарты профессионального развития, расширяются программы переподготовки на базе вузов, совершенствуется…

• Jismoniy tarbiya darslarida harakatli o‘yinlar vositasida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining morfofunksional holatini rivojlantirishning pedagogik asoslari

  LATIPOV, RAHMON · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Bugungi kunda ta'lim tizimini takomillashtirish, o‘quvchilarning sog‘lig‘ini mustahkamlash hamda jismoniy rivojlanishini ta'minlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ayniqsa…

• O‘zbek va ingliz paremiologik tizimida lingvokulturologik lakunalar va ekvivalentlikning ko‘p darajali modeli: semantik, konseptual va pragmatik aspektlar

  ABDIMURODOV, DOSTON · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. O‘zbek va ingliz maqollarini qiyoslashda “ekvivalent” tushunchasi ko‘pincha intuitiv ravishda qo‘llanadi: ikki paremiya bir xil umumiy xulosani anglatsa, ular ekvivalent deb belgilanadi; ma’no yoki obraz…

• Bo‘lajak pedagoglar tayyorlash tizimida ksenofobiyani oldini olishning integrallashgan nazariy asoslari

  ABDIRAXIMOVA, DILDORA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Globallashuv va migratsiya jarayonlarining jadallashuvi zamonaviy jamiyatlarning madaniy xilma-xilligini boyitish bilan birga, turli madaniyat, din, til va etnos vakillari o‘rtasida tushunmovchilik…

• Yashil iqlim ta’limi asosida o‘quvchilarda ekologik mas’uliyatni shakllantirishning pedagogik shart-sharoitlari

  ABDURAXMANOVA, IQBOLXON · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Bugungi kunda iqlim o‘zgarishi, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, biologik xilma-xillikni saqlash va ekologik xavflarning ortib borishi ta’lim oldiga o‘quvchilarda nafaqat ekologik bilimlarni…

• Ingliz tilida leksik va o‘qish kompetensiyasini rivojlantirishda montessori yondashuvining samaradorligi

  JO'RAQULOVA, GULRUH · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Bugungi globallashuv sharoitida chet tillarini, xususan, ingliz tilini erta yoshdan boshlab o‘qitish ta’lim tizimining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Boshlang‘ich ta’lim bosqichida ingliz tilini…

• Ta’lim jarayonini loyihalash orqali bo‘lajak o‘qituvchilarda zamonaviy bilim va ko‘nikmalarni rivojlantirish mexanizmi

  НУРУЛЛАЕВ, АБДУХАМИД · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Ta’limda istiqbolli izlanishlar - xalqaro ilmiy-metodik jurnal № 9/2026 ISSN: 3060-527X Современные профессиональные квалификации – это навыки, отвечающие требованиям времени, состояние деятельности, доведенное до…

• O‘quvchilarda tarbiyaviy qadriyatlar manbalari vositasida uzluksiz ma’naviy tarbiyani oshirishga qaratilgan samarali pedagogik texnologiyalar

  USMONALIYEV, IKROMJON · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Yangi davr avlodlar tarbiyasiga yangicha yondashish ijtimoiy zaruriyat ekanligini ko`rsatmoqda. Mustaqil Respublikamizda uzluksiz ta`lim tizimida amalga oshirilayotgan islohatlar milliy ta`lim-tarbiya tizimini…

• O’zbek va ingliz tillaridagi ta’na a’zolari bilan bog’liq frazeologik birliklarni qiyoslashda lingvomadaniy yondashuv va ularni universitet talabalariga film lavhalari orqali o’rgatish.

  XUJAMOVA, SADOQAT · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Introduction. Phraseological units are language units that represent the history, culture, and national traditions of any nation. In a word, we can say that phraseological units are the speech treasure of every nation…

Таълимда истиқболли изланишлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

SAPAYEVA, BARNO — boshqa maqolalari

• Temani va remani prosodik va sintaktik jihatdan ajratish usullari

  SAPAYEVA, BARNO · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-04

  Kirish. Temani va remani ajratishning eng yaqqol usullaridan biri prosodik vositalardir, chunki yuqorida ta’kidlanganidek, pauza va intonatsiya yordamida gaplarning aktuatli bo‘linish komponentlarini ularning…