O‘zbek va ingliz paremiologik tizimida lingvokulturologik lakunalar va ekvivalentlikning ko‘p darajali modeli: semantik, konseptual va pragmatik aspektlar

ABDIMURODOV, DOSTON

Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-yil

Annotatsiya

Kirish. O‘zbek va ingliz maqollarini qiyoslashda “ekvivalent” tushunchasi ko‘pincha intuitiv ravishda qo‘llanadi: ikki paremiya bir xil umumiy xulosani anglatsa, ular ekvivalent deb belgilanadi; ma’no yoki obraz sezilarli farq qilsa, ekvivalentlik rad etiladi. Bunday yondashuv amaliy lug‘at tuzishda dastlabki yo‘nalish berishi mumkin, biroq ilmiy tahlil uchun yetarli emas. Paremiya oddiy propozitsiyadan farqli ravishda bir vaqtning o‘zida semantik mazmun, konseptual model, baholash, obraz, presuppozitsiya, intertekstual xotira va konkret nutqiy vazifani o‘zida birlashtiradi. Shu sabab ikki paremiyaning “bir xil ma’no”ga ega ekanini aytishdan oldin aynan qaysi darajada muvofiqlik mavjudligini aniqlash zarur. Mavzuning dolzarbligi. Paremiologik tarjimada muammo yanada murakkablashadi. Bir tilda ma’lum obraz asosida shakllangan hikmat boshqa tilda butunlay boshqa obraz orqali xuddi shunday maslahat yoki ogohlantirish vazifasini bajarishi mumkin. Inglizcha “The squeaky wheel gets the grease” va o‘zbekcha “Yig‘lamagan bolaga emchak yo‘q” tashqi tuzilishi hamda madaniy manba sahnasi jihatidan keskin farq qiladi. Biroq ikkalasi ham talab yoki ehtiyoj sezilarli tarzda ifodalangandagina unga javob berilish ehtimoli ortishini anglatadigan inferensiyani faollashtiradi. Agar ekvivalentlik faqat obrazning o‘xshashligiga bog‘lansa, bu yaqinlik ko‘rinmay qoladi. Buning aksi ham mavjud: tashqi jihatdan o‘xshash birliklarning pragmatik funksiyasi bir xil bo‘lmasligi mumkin. Bir xil predmet yoki hayvon obrazi ikki madaniyatda turli assotsiatsiya, baholash yoki nutqiy registr bilan bog‘lanishi ehtimoldan xoli emas. Shuning …

Maqola ma’lumotlari
MualliflarABDIMURODOV, DOSTON
JurnalТаълимда истиқболли изланишлар
NashriyotБухоро давлат университети
ISSN3060-527X, 3030-380X
Nashr sanasi2026-10-04
Son9
Betlar278-284
TilO‘zbek
DOI10.67547/fanistiqbollari.2026.705
Indeksga qo‘shilgan2026-10-18

DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.705 · Maqolaning asl sahifasi · PDF

Kalit so‘zlar

paremiology, equivalence, lacuna, linguoculturology, translation, semantics, concept, pragmatics, Uzbek, English ЛИНГВОКУЛЬТУРОЛОГИЧЕСКИЕ ЛАКУНЫ И МНОГОУРОВНЕВАЯ МОДЕЛЬ ЭКВИВАЛЕНТНОСТИ В УЗБЕКСКОЙ И АНГЛИЙСКОЙ ПАРЕМИОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМАХ: СЕМАНТИЧЕСКИЙ, КОНЦЕПТУАЛЬНЫЙ И ПРАГМАТИЧЕСКИЙ АСПЕКТЫ, паремиология, эквивалентность, лакуна, лингвокультурология, перевод, семантика, концепт, прагматика, узбекский язык, английский язык

Iqtibos keltirish

APAABDIMURODOV, DOSTON (2026). O‘ZBEK VA INGLIZ PAREMIOLOGIK TIZIMIDA LINGVOKULTUROLOGIK LAKUNALAR VA EKVIVALENTLIKNING KO‘P DARAJALI MODELI: SEMANTIK, KONSEPTUAL VA PRAGMATIK ASPEKTLAR. Таълимда истиқболли изланишлар, (9), 278-284. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.705
GOST (OAK)ABDIMURODOV, DOSTON O‘ZBEK VA INGLIZ PAREMIOLOGIK TIZIMIDA LINGVOKULTUROLOGIK LAKUNALAR VA EKVIVALENTLIKNING KO‘P DARAJALI MODELI: SEMANTIK, KONSEPTUAL VA PRAGMATIK ASPEKTLAR // Таълимда истиқболли изланишлар. – 2026. – № 9. – B. 278-284. – DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.705.
MLAABDIMURODOV, DOSTON. “O‘ZBEK VA INGLIZ PAREMIOLOGIK TIZIMIDA LINGVOKULTUROLOGIK LAKUNALAR VA EKVIVALENTLIKNING KO‘P DARAJALI MODELI: SEMANTIK, KONSEPTUAL VA PRAGMATIK ASPEKTLAR.” Таълимда истиқболли изланишлар, (9), 278-284, 2026. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.705
ChicagoABDIMURODOV, DOSTON. “O‘ZBEK VA INGLIZ PAREMIOLOGIK TIZIMIDA LINGVOKULTUROLOGIK LAKUNALAR VA EKVIVALENTLIKNING KO‘P DARAJALI MODELI: SEMANTIK, KONSEPTUAL VA PRAGMATIK ASPEKTLAR.” Таълимда истиқболли изланишлар, (9), 278-284 (2026). https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.705
HarvardABDIMURODOV, DOSTON (2026) ‘O‘ZBEK VA INGLIZ PAREMIOLOGIK TIZIMIDA LINGVOKULTUROLOGIK LAKUNALAR VA EKVIVALENTLIKNING KO‘P DARAJALI MODELI: SEMANTIK, KONSEPTUAL VA PRAGMATIK ASPEKTLAR’, Таълимда истиқболли изланишлар, (9), 278-284. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.705
BibTeX
@article{abdimurodovdoston2026,
  title = {O‘ZBEK VA INGLIZ PAREMIOLOGIK TIZIMIDA LINGVOKULTUROLOGIK LAKUNALAR VA EKVIVALENTLIKNING KO‘P DARAJALI MODELI: SEMANTIK, KONSEPTUAL VA PRAGMATIK ASPEKTLAR},
  author = {ABDIMURODOV, DOSTON},
  journal = {Таълимда истиқболли изланишлар},
  year = {2026},
  number = {9},
  pages = {278-284},
  doi = {10.67547/fanistiqbollari.2026.705},
  url = {https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.705}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Таълимда истиқболли изланишлар jurnalidan boshqa maqolalar

Таълимда истиқболли изланишлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

ABDIMURODOV, DOSTON — boshqa maqolalari