VOYAGA YETMAGANLARDA ZIDDIYAT NAZARIYALARI KONTEKSTIDA HUQUQBUZARLIK VA IJTIMOIY NAZORAT

ALLABERGANOV, IXTIYOR

Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-yil

Annotatsiya

Kirish. Ziddiyat nazariyasi nuqtayi nazaridan, huquqbuzarlikning o‘zi emas, balki qaysi xatti-harakatlar huquqbuzarlik deb e’tirof etilishi va kimlar huquqbuzar sifatida jazolanishi muhim masala hisoblanadi. Ijtimoiy nazorat organlarining selektiv faoliyati natijasida ayrim guruh vakillari - xususan, quyi ijtimoiy qatlamdan chiqqan voyaga yetmaganlar - ko‘proq nazorat qilinadi, jazolanadi va huquqbuzar sifatida yorliqlanadi. Bu jarayon esa ularning psixologik holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, o‘zini jamiyatdan chetlashtirilgan shaxs sifatida anglashiga olib keladi. Psixologik jihatdan bunday yorliqlash va doimiy nazorat voyaga yetmaganlarda norozilik, agressiya, ishonchsizlik va deviant xulq-atvorning mustahkamlanishiga sabab bo‘lishi mumkin. Natijada ijtimoiy nazorat huquqbuzarlikni kamaytirish o‘rniga, uni qayta ishlab chiqaruvchi mexanizmga aylanish ehtimoli mavjud. Shu bois voyaga yetmaganlar huquqbuzarligining oldini olishda jazolashga asoslangan yondashuvdan ko‘ra, ijtimoiy adolat, teng imkoniyatlar yaratish, psixologik qo‘llab-quvvatlash va ijtimoiy inklyuziyaga asoslangan strategiyalar muhim ahamiyat kasb etadi [1,2]. Umuman olganda, ziddiyat nazariyalari voyaga yetmaganlar huquqbuzarligini chuqurroq tushunish, ijtimoiy nazorat tizimlarini tanqidiy baholash va insonparvar, samarali profilaktika choralarini ishlab chiqishda muhim ilmiy yondashuv hisoblanadi. Olimlar nigohi ilmiy-ommabop jurnal Mavzuga oid adabiyotlar tahlili. Ziddiyat nazariyalari hukmron ijtimoiy guruhlarning bo‘ysunuvchi ijtimoiy guruhlar a’zolariga huquqiy yorliqlar yopishtirishdagi rolini tizimli ravishda o‘rgangan [3]. Submadaniy guruhlarning odatda bo‘ysunuvchi guruhlar ham ekanligi bu ishni sotsiologik kriminologiya an’analariga bog‘laydi. Jorj Vold Shimoliy Amerikada huquqbuzarlikning guruh-ziddiyat nazariyasi haqida ochiq yozgan …

Maqola ma’lumotlari
MualliflarALLABERGANOV, IXTIYOR
JurnalТаълимда истиқболли изланишлар
Nashr sanasi2026-07-25
Son6
Betlar50-54
TilO‘zbek
DOI10.67547/fanistiqbollari.2026.235

Kalit so‘zlar

juveniles, delinquency, conflict theory, social control, power, legal labeling, social inequality, несовершеннолетние, правонарушения, теория конфликта, социальный контроль, власть, юридическая маркировка, социальное неравенство

Ilmiy soha

Таълимда истиқболли изланишлар jurnalidan boshqa maqolalar

Таълимда истиқболли изланишлар — barcha maqolalar