Бугунги кунда турли шаклларда юзага чиқаётган дунё миқёсдаги ихтилофлар исломий илмлар борасидаги Мовароуннаҳр илмий меросининг аҳамиятини яққолроқ намоён этмоқда. Уларни тадқиқ этишдаги энг устувор вазифалардан бири алломаларимиз меросини айри ҳолатларда эмас, балки мактаб сифатида яхлит ўрганиш, фикрий тадрижни баҳолаш, ворисийлик тамойилларини аниқлаш ва умумий хусусиятни белгилашдир. Яна бир долзарб масала эса бунинг учун имкон қадар ҳали қўлёзма ҳолида турган кўплаб асарларни илмий муомалага киритишдир. Ҳаким Термизийнинг дунё тадқиқотчилари томонидан «йўқолган» деб ҳисобланиб келаётган тафсирга оид асарининг топиб ўрганилиши ҳам Мовароуннаҳрдаги тафсир илми услубининг шаклланиш масалалари борасида қимматли хулосаларни тақдим этиши билан ғоятда қийматли бўлди. Ушбу асар ва умуман Термизийнинг Қуръон тафсирига оид мероси ўзида кўплаб муҳим хусусиятларни жамлайди. У, жумладан, ҳали Имом Мотуридийдан бир оз олдинроқ ақлий ва нақлий жиҳатларни жамлаши, шу билан бирга тафсир илми тарихида биринчилардан бўлиб ақлий ёки рай билан тафсир қилишнинг шартларини баён қилиши билан ҳам ажралиб туради. Асарнинг бундан бошқа ҳам муҳим хусусиятлари кўп бўлиб, Ҳаким Термизийнинг таниқли тадқиқотчиси Холид Заҳрий таъбири билан айтганда у улуғ кашфиёт сифатида баҳоланишга ҳақли. Ҳаким Термизийнинг ушбу тафсири Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот марказида тадқиқ этилиб, «Китаб тафсир ал-Қуръон ал-мусамма баҳр ат-тафсир» номи билан араб тилида илк бор чоп қилинди. Унга «Ва талийҳи муқтатофат мин тафасийр ал-Ҳаким ат-Термизий ли-баъзил аят» номли қўшимча қисм ҳам киритилди. Ушбу асар Истанбулнинг «Дор ал-кутуб ал-арабийя» нашриётида 1444/2023 йилда нашр этилди.
| Mualliflar | CHUTMATOV, Jurabek |
|---|---|
| Jurnal | Мотуридийлик |
| Nashr sanasi | 2025-05-02 |
| Jild | 3 |
| Son | 4 |
| Betlar | 31-41 |
| Til | Ingliz |
| DOI | 10.47980/moturidiy/2023-4/4 |
DOI: 10.47980/moturidiy/2023-4/4 · Maqolaning asl sahifasi
тафсир, қўлёзма, Бурдур, Ҳаким Термизий, Мотуридий, Нажжор, Мовароуннаҳр, ақл, нақл, Истанбул
Мовароуннаҳр ҳудудидан етишиб чиққан алломалар яратган бой илмий, диний-маърифий мерос қаторида тафсирлар, айниқса, ҳанафий мазҳаби уламолари томонидан ёзилган илмий тафсирларнинг аҳамияти беқиёс. Бу борада Мовароуннаҳр…
Мазкур мақолада «вужуҳ ва назоир» илмида ижод қилган олимлар, мазкур илмга оид асарлар, бугунги кунда олиб борилаётган тадқиқотлар ҳақида маълумот берилган. «Вужуҳ ва назоир» илми асосчиси саҳобий Ибн Аббос (р.а.)…
Ушбу мақолада Бурҳониддин Марғинонийнинг «Ҳидоя» асарини ёзишда Қуръони карим оятларидан фойдаланиши ва уларни шарҳлаш услублари очиб берилган. Бурҳониддин Марғиноний бутун олам мусулмонлари учун манфаатли асарлар…
Современные исторические исследования, зачастую не ограничиваются изучением сугубо исторических фактов и объектов материального наследия. Все более актуальными становятся исследования, посвященные изучению духовного…
Ushbu maqola XI asrda yashab ijod qilgan Muhammad ibn Аhmad Аbu Bakr Saraxsiyning hayoti va ilmiy merosiga bag‘ishlangan. Unda Saraxsiyning huquqshunos sifatida xizmatlari bayon etiladi. Saraxsiy islom huquqining…
Маҳмуд Замахшарий луғатшунослик соҳасида юқори баҳоланган, дунё олимлари эътироф этган олимлардан саналади. Унинг илмий меросида ўндан ортиқ турли йўналишдаги луғатлар мавжуд. Олим луғатлари орасида Хоразмшоҳ Алоуддавла…
Ўзбекистон қадимдан турли динларга эътиқод қилувчи халқлар ва миллатлар яшаган ўлка ҳисобланади. Ушбу минтақада турли дин ва элат вакиллари ўзаро аҳил ва тинч-тотув, яшаб келганлари жуда кўплаб тарихий манбаларда қайд…
Абу Лайс Самарқандий. мовароуннаҳрлик етук қомусий олим бўлиб, дин илмларининг бир қанча фанларида қимматли асарлар ёзиб, улкан илмий мерос қолдирган. Хусусан, олимнинг тафсир, ақида, тасаввуф ва фиқҳ илмлари бўйича…
Tarixan musulmon va xristianlar o‘rtasida teologik munozara va raddiya an’analarida musulmon ilohiyotshunoslari muhim o‘rin tutgan. O‘z o‘tmishida turli dinlar va madaniyatlar beshigi bo‘lgan Samarqand viloyati…
Султон Маҳмуд даврида ғазнавийларнинг қорахонийлар сулоласи билан сиёсий алоқалари тўғрисидаги маълумотлар манбаларда келтирилган бўлсада, бироқ бу масаланинг тизимли таҳлили ўзбек тарихчилигида деярли ишланмаган…