Абу Лайс Самарқандий. мовароуннаҳрлик етук қомусий олим бўлиб, дин илмларининг бир қанча фанларида қимматли асарлар ёзиб, улкан илмий мерос қолдирган. Хусусан, олимнинг тафсир, ақида, тасаввуф ва фиқҳ илмлари бўйича ёзилган “Баҳру-л-улум”, “Баёни ақидати-л-усул”, “Танбеҳу-л-ғофилин”, “Уюну-л-масоил” асарлари ўз соҳаларида мўътабар манба ҳисобланади. Асрлар давомида авлоддан-авлодга ўтиб, ислом дунёсининг турли нуқталарида ўрганилгани, турли даврларда хаттотлар тарафидан қайта-қайта кўчирилгани, кейинги даврларда эса нашриётлар тарафидан нашр этилгани мазкур асарларнинг нақадар қадрли манба бўлганини билдиради. Самарқандийнинг фикрлари нафақат ўз даври балки кейинги даврларда ёзилган кўплаб асарлар, хусусан, “ал-Мабсут”, “ал-Ҳидоя”, “Фатово Оламгирия” каби асарларда акс этган. Олимнинг “Хизонат ал-фиқҳ” асари эса ҳанафий фиқҳининг фуру соҳасида ёзилган илк матнлардан бир ҳисобланади. Мазкур асар олимнинг мадрасаларда талабаларга дарс бераётган даврида ёзилган бўлиб, ибораларининг қисқалиги ва услубининг аниқлиги билан ажралиб туради. Бу ҳолат асарни фиқҳ соҳасида етук илми бор олим ҳам, бу илмдан унчалик хабари бўлмаган инсон ҳам тушуна олишига сабаб бўлган. Бу асар ёзилганига қариб 11 аср ўтган бўлса-да, ундаги масалалар ҳозирги кунда ҳам ўз аҳамиятини йўқотмаган. Асарнинг таркибий тузилишига эътибор берилса, фуру ал-фиқҳ соҳасида ёзилган бошқа матнлардан фарқ қилади. Бунинг сабабини асар ёзилган даврда баъзи мавзулар жуда долзарб бўлгани билан изоҳлаш мумкин. Қуйидаги мақолада “Хизонат ал-фиқҳ” асарида келган мазҳаблараро ихтилофлар, оила, жамият аъзолари ўртасидаги молиявий муносабатлар каби ижтимоий масалаларнинг аҳамияти мисоллар ёрдамида очиб берилган.
| Mualliflar | ABDUVOHIDOV, Abdullo |
|---|---|
| Jurnal | Мотуридийлик |
| Nashr sanasi | 2025-03-12 |
| Jild | 3 |
| Son | 3 |
| Betlar | 127-135 |
| Til | Ingliz |
| DOI | 10.47980/moturidiy/2023-3/16 |
DOI: 10.47980/moturidiy/2023-3/16 · Maqolaning asl sahifasi
ҳанафий мазҳаби, ибодат, ихтилофлар, фуру, оила, ажрим, сунъий уруғлантириш, истеҳсон
Маҳмуд Замахшарий луғатшунослик соҳасида юқори баҳоланган, дунё олимлари эътироф этган олимлардан саналади. Унинг илмий меросида ўндан ортиқ турли йўналишдаги луғатлар мавжуд. Олим луғатлари орасида Хоразмшоҳ Алоуддавла…
Султон Маҳмуд даврида ғазнавийларнинг қорахонийлар сулоласи билан сиёсий алоқалари тўғрисидаги маълумотлар манбаларда келтирилган бўлсада, бироқ бу масаланинг тизимли таҳлили ўзбек тарихчилигида деярли ишланмаган…
Современные исторические исследования, зачастую не ограничиваются изучением сугубо исторических фактов и объектов материального наследия. Все более актуальными становятся исследования, посвященные изучению духовного…
XI аср туркий халқлар тарихида ислом таълимотининг тубдан ва мукаммал шаклланиш даврларидан бири ҳисобланади. Давлат қурилиши ва бошқаруви, шунингдек, “сиёсий муносабатларда рационалистик тафаккурни қўллаш ва “маданий…
Мазкур мақолада «вужуҳ ва назоир» илмида ижод қилган олимлар, мазкур илмга оид асарлар, бугунги кунда олиб борилаётган тадқиқотлар ҳақида маълумот берилган. «Вужуҳ ва назоир» илми асосчиси саҳобий Ибн Аббос (р.а.)…
“Pасм ал-мусҳаф” деганда Халифа Усмон ибн Аффон бошчилигида кўчиртирилган мусҳафларнинг имло услуби назарда тутилади. “Расм ал-мусҳаф”нинг аҳамияти шундаки, қадимдан барча мусулмон уламолари Қуръони каримни фақатгина…
Бугунги кунда турли шаклларда юзага чиқаётган дунё миқёсдаги ихтилофлар исломий илмлар борасидаги Мовароуннаҳр илмий меросининг аҳамиятини яққолроқ намоён этмоқда. Уларни тадқиқ этишдаги энг устувор вазифалардан бири…
Мовароуннаҳр фиқҳ тарихининг классик даври ҳисобланган XI–XII асрларда ҳанафий фиқҳининг усул ва фуру илмига оид 50 га яқин машҳур асарлар яратилган. Ушбу асарлар 10 дан ортиқ жанр ва услубларда ёзилган бўлиб, унинг…
Мовароуннаҳр ҳудудидан етишиб чиққан алломалар яратган бой илмий, диний-маърифий мерос қаторида тафсирлар, айниқса, ҳанафий мазҳаби уламолари томонидан ёзилган илмий тафсирларнинг аҳамияти беқиёс. Бу борада Мовароуннаҳр…
Мовороуннаҳр диёридан ислом илмлари борасида кўплаб олимлар етишиб чиқан. Улар тафсир, ҳадис, калом, тасаввуф, фиқҳ соҳалари ривожланишида Насаф, Кеш, Самарқанд, Бухоро шаҳарларида ўзига хос услубларни ишлаб чиқиб…