Маҳмуд Замахшарий луғатшунослик соҳасида юқори баҳоланган, дунё олимлари эътироф этган олимлардан саналади. Унинг илмий меросида ўндан ортиқ турли йўналишдаги луғатлар мавжуд. Олим луғатлари орасида Хоразмшоҳ Алоуддавла Отсизнинг илтимосига биноан ёзилган «Муқаддамату-л-адаб» – «Адаб илмига кириш» номли кўптилли луғати алоҳида аҳамият касб этади. Мазкур луғатнинг икки арабча-форсча, уч тилли арабча-форсча-туркий, тўрт тилли арабча-форсча-туркий-мўғулча сўзлик киритилган қўлёзмалари дунё фондларида сақланмоқда. Асарнинг қўлёзмалари ва уларнинг матнларини қиёсий ўрганиш арабча матннинг илмий танқидий, туркий матннинг йиғма шаклини тузиш зарурлиги белгиланди ва сўзликларнинг матнлари тузилди. Йиғма, илмий танқидий матн тузиш учун XIII-XV асрларда китобат қилинган Тошкент қўлёзмалари асос қилиб олинди. Асардаги арабча сўзликнинг илмий-танқидий матни мазкур сўзликнинг сезиларли ўзгаришга учрамаганини кўрсатади. Арабча матнда аниқланган айрим хатоли ўринлар котиблар томонидан йўл қўйилган матний сакталиклар ҳисобланади. Бундай хатоли ҳолатлар истифода этилган барча қўлёзмалар матнида учрайди. Илмий-танқидий матн асосида у ёки бу қўлёзманинг арабча сўзлиги матнидан тушиб қолган сўз моддалари асосий матнга тикланди ва тўлдирилди. Асар арабча сўзлигининг илмий-танқидий матни араб тилидаги қўлёзма асарлар матнлари билан ишлаш жараёнида фойдали манба бўлиб хизмат қилади.
| Mualliflar | ISLAMOV, Zohidjon |
|---|---|
| Jurnal | Мотуридийлик |
| Nashr sanasi | 2025-05-02 |
| Jild | 3 |
| Son | 4 |
| Betlar | 5-12 |
| Til | Ingliz |
| DOI | 10.47980/moturidiy/2023-4/1 |
DOI: 10.47980/moturidiy/2023-4/1 · Maqolaning asl sahifasi
Маҳмуд Замахшарий, «Муқаддамату-л-адаб», арабча-форсий-туркий-мўғулча сўзлик, йиғма, илмий-танқидий матн
Современные исторические исследования, зачастую не ограничиваются изучением сугубо исторических фактов и объектов материального наследия. Все более актуальными становятся исследования, посвященные изучению духовного…
Абу Лайс Самарқандий. мовароуннаҳрлик етук қомусий олим бўлиб, дин илмларининг бир қанча фанларида қимматли асарлар ёзиб, улкан илмий мерос қолдирган. Хусусан, олимнинг тафсир, ақида, тасаввуф ва фиқҳ илмлари бўйича…
Мазкур мақолада «вужуҳ ва назоир» илмида ижод қилган олимлар, мазкур илмга оид асарлар, бугунги кунда олиб борилаётган тадқиқотлар ҳақида маълумот берилган. «Вужуҳ ва назоир» илми асосчиси саҳобий Ибн Аббос (р.а.)…
Султон Маҳмуд даврида ғазнавийларнинг қорахонийлар сулоласи билан сиёсий алоқалари тўғрисидаги маълумотлар манбаларда келтирилган бўлсада, бироқ бу масаланинг тизимли таҳлили ўзбек тарихчилигида деярли ишланмаган…
Бугунги кунда турли шаклларда юзага чиқаётган дунё миқёсдаги ихтилофлар исломий илмлар борасидаги Мовароуннаҳр илмий меросининг аҳамиятини яққолроқ намоён этмоқда. Уларни тадқиқ этишдаги энг устувор вазифалардан бири…
XI аср туркий халқлар тарихида ислом таълимотининг тубдан ва мукаммал шаклланиш даврларидан бири ҳисобланади. Давлат қурилиши ва бошқаруви, шунингдек, “сиёсий муносабатларда рационалистик тафаккурни қўллаш ва “маданий…
Мовароуннаҳр ҳудудидан етишиб чиққан алломалар яратган бой илмий, диний-маърифий мерос қаторида тафсирлар, айниқса, ҳанафий мазҳаби уламолари томонидан ёзилган илмий тафсирларнинг аҳамияти беқиёс. Бу борада Мовароуннаҳр…
“Pасм ал-мусҳаф” деганда Халифа Усмон ибн Аффон бошчилигида кўчиртирилган мусҳафларнинг имло услуби назарда тутилади. “Расм ал-мусҳаф”нинг аҳамияти шундаки, қадимдан барча мусулмон уламолари Қуръони каримни фақатгина…
Ушбу мақолада Бурҳониддин Марғинонийнинг «Ҳидоя» асарини ёзишда Қуръони карим оятларидан фойдаланиши ва уларни шарҳлаш услублари очиб берилган. Бурҳониддин Марғиноний бутун олам мусулмонлари учун манфаатли асарлар…
Мовароуннаҳр фиқҳ тарихининг классик даври ҳисобланган XI–XII асрларда ҳанафий фиқҳининг усул ва фуру илмига оид 50 га яқин машҳур асарлар яратилган. Ушбу асарлар 10 дан ортиқ жанр ва услубларда ёзилган бўлиб, унинг…