Маҳмуд ғазнавий ва қорахонийлар ўртасидаги сиёсий алоқаларнинг араб ҳамда форс тилидаги манбаларда ёритилиши

Nurmuhamedov, Samariddin

Мотуридийлик · 2025-yil

Annotatsiya

Султон Маҳмуд даврида ғазнавийларнинг қорахонийлар сулоласи билан сиёсий алоқалари тўғрисидаги маълумотлар манбаларда келтирилган бўлсада, бироқ бу масаланинг тизимли таҳлили ўзбек тарихчилигида деярли ишланмаган. Масаланинг аҳамияти 997 – 1030 йиллар оралиғида, яъни Сабуктегиннинг ўғли Маҳмуд етакчилиги даврида Турон ҳудудлари бошқарувини қўлга олиш учун ғазнавийлар ва қорахонийлар ўртасида кечган жараёнлар, жумладан, минтақа бошқарувини қўлга олишдаги ўзаро рақобат, ҳарбий ҳамкорлик ва тўқнашувлар, элчилар алмашинуви, сулҳ-никоҳ муносабатлари ҳамда бу жараёнларга таъсир кўрсатган ички ва ташқи омилларни ўз ичига олгани билан белгиланади. Ушбуларни ёритувчи манбалар ҳам ўзига хос бўлиб, улар ўрта асрларнинг турли даврларида, араб ва форс тилларида ижод этган Утбий, Байҳақий, Гардизий, Ибн Халликон, Кайковус, Низомулмулк, Ибн Асир, Мирхонд ва шу каби бошқа ёзувчиларга тегишлидир.Ғазнавийлар сулоласининг етакчиси султон Маҳмуд қорахонийлар сулоласи вакиллари Аҳмад Тўғонхон, Наср Элак, Али Тегин, Арслонхон Мансур, Юсуф Қодирхон билан баъзида уруш, баъзида эса тинчлик ҳолатида бўлди. Ўртадаги ҳудудлар даъвоси, ерлик халқнинг султондан ёрдам сўраб қилган мурожаати, Бағдод халифаларининг гиж-гижлаш сиёсати ва бошқа шу каби омиллар тўқнашувларга сабаб бўлди. Чегаралар хавфсизлигини таъминлаш, ички қаршиликларни бостиришда ўзаро ёрдамлашув ҳамда динни ёйиш байроғи остида ғазнавийларнинг жанубга, қорахонийларнинг шарқ ва шимолга йўналиши эса икки сулоланинг бош етакчилари ўртасида бир неча бор тинчлик ва бирлик битимлари тузилишига сабаб бўлди. Бу битмлар кўпчилик ҳолатда никоҳ келишувлари билан мустаҳкамланди.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarNurmuhamedov, Samariddin
JurnalМотуридийлик
NashriyotЎзбекистон Халқаро ислом академияси
ISSN2181-1881, 2181-189X
Nashr sanasi2025-03-12
Jild3
Son3
Betlar119-126
TilO‘zbek
Ilmiy sohaTarix
DOI10.47980/moturidiy/2023-3/15
Indeksga qo‘shilgan2026-08-27

DOI: 10.47980/moturidiy/2023-3/15 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

Турон, сулола, ғазнавийлар, султон Маҳмуд, қорахонийлар, хоқон, элак, элчи, Жархиён кўприги, халифа, мактуб, лақаблар

Ilmiy soha

Tarix

Iqtibos keltirish

APANurmuhamedov, Samariddin (2025). МАҲМУД ҒАЗНАВИЙ ВА ҚОРАХОНИЙЛАР ЎРТАСИДАГИ СИЁСИЙ АЛОҚАЛАРНИНГ АРАБ ҲАМДА ФОРС ТИЛИДАГИ МАНБАЛАРДА ЁРИТИЛИШИ. Мотуридийлик, 3(3), 119-126. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2023-3/15
GOST (OAK)Nurmuhamedov, Samariddin МАҲМУД ҒАЗНАВИЙ ВА ҚОРАХОНИЙЛАР ЎРТАСИДАГИ СИЁСИЙ АЛОҚАЛАРНИНГ АРАБ ҲАМДА ФОРС ТИЛИДАГИ МАНБАЛАРДА ЁРИТИЛИШИ // Мотуридийлик. – 2025. – T. 3, № 3. – B. 119-126. – DOI: 10.47980/moturidiy/2023-3/15.
MLANurmuhamedov, Samariddin. “МАҲМУД ҒАЗНАВИЙ ВА ҚОРАХОНИЙЛАР ЎРТАСИДАГИ СИЁСИЙ АЛОҚАЛАРНИНГ АРАБ ҲАМДА ФОРС ТИЛИДАГИ МАНБАЛАРДА ЁРИТИЛИШИ.” Мотуридийлик, 3(3), 119-126, 2025. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2023-3/15
ChicagoNurmuhamedov, Samariddin. “МАҲМУД ҒАЗНАВИЙ ВА ҚОРАХОНИЙЛАР ЎРТАСИДАГИ СИЁСИЙ АЛОҚАЛАРНИНГ АРАБ ҲАМДА ФОРС ТИЛИДАГИ МАНБАЛАРДА ЁРИТИЛИШИ.” Мотуридийлик, 3(3), 119-126 (2025). https://doi.org/10.47980/moturidiy/2023-3/15
HarvardNurmuhamedov, Samariddin (2025) ‘МАҲМУД ҒАЗНАВИЙ ВА ҚОРАХОНИЙЛАР ЎРТАСИДАГИ СИЁСИЙ АЛОҚАЛАРНИНГ АРАБ ҲАМДА ФОРС ТИЛИДАГИ МАНБАЛАРДА ЁРИТИЛИШИ’, Мотуридийлик, 3(3), 119-126. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2023-3/15
BibTeX
@article{nurmuhamedovsamariddin2025,
  title = {МАҲМУД ҒАЗНАВИЙ ВА ҚОРАХОНИЙЛАР ЎРТАСИДАГИ СИЁСИЙ АЛОҚАЛАРНИНГ АРАБ ҲАМДА ФОРС ТИЛИДАГИ МАНБАЛАРДА ЁРИТИЛИШИ},
  author = {Nurmuhamedov, Samariddin},
  journal = {Мотуридийлик},
  year = {2025},
  volume = {3},
  number = {3},
  pages = {119-126},
  doi = {10.47980/moturidiy/2023-3/15},
  url = {https://doi.org/10.47980/moturidiy/2023-3/15}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Мотуридийлик jurnalidan boshqa maqolalar

Мотуридийлик — barcha maqolalar · 2025-yil arxivi

Nurmuhamedov, Samariddin — boshqa maqolalari

Tarix sohasidagi boshqa maqolalar

Tarix sohasidagi OAK jurnallari