Kirish. Bugungi kunda maxsus ta’lim tizimining samaradorligi ko‘p jihatdan pedagoglarning kasbiy kompetensiyasi bilan bir qatorda, ularning psixologik holati va murakkab kasbiy vaziyatlarga moslasha olish qobiliyatiga ham bog‘liq. Maxsus ta’lim muassasalarida faoliyat yurituvchi o‘qituvchilar oddiy pedagogik vazifalardan tashqari, rivojlanishida turli xil cheklovlar mavjud bo‘lgan o‘quvchilarning individual ehtiyojlarini aniqlash, ular bilan mos kommunikativ munosabat o‘rnatish, ta’lim jarayonini differensiallashtirish va emotsional jihatdan qo‘llab-quvvatlash kabi vazifalarni ham bajaradilar. Bunday faoliyat pedagogdan yuqori darajadagi sabr-toqat, emotsional nazorat va psixologik moslashuvchanlikni talab etadi. Kasbiy faoliyat davomida yuzaga keladigan doimiy zo‘riqish o‘qituvchining ishga bo‘lgan munosabati, kasbiy motivatsiyasi, muloqot sifati va umumiy psixologik farovonligiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ayniqsa, maxsus ta’lim sharoitida o‘qituvchi tomonidan bajariladigan pedagogik, korreksion va tarbiyaviy vazifalarning bir-biri bilan uyg‘unlashuvi kasbiy yuklamaning ortishiga olib keladi. Shu sababli stressning mavjudligini aniqlashning o‘zi yetarli emas, balki pedagog ushbu holatni qanday usullar orqali boshqarishi va undan chiqishi masalasini o‘rganish ham muhim ilmiy vazifaga aylanadi. Stressni yengish jarayoni individual psixologik xususiyatlar bilan cheklanib qolmaydi. Shaxsning stressli vaziyatga munosabati uning atrofidagi ijtimoiy muhit, kasbiy jamoa bilan munosabatlari, rahbariyatning qo‘llab-quvvatlashi, oilaviy va kasbiy muloqotning xususiyatlari hamda o‘zini jamoaning bir qismi sifatida his qilishi bilan chambarchas bog‘liq. Demak, o‘qituvchilarning stressni yengish strategiyalarini ijtimoiy munosabatlardan ajratilgan holda baholash mazkur hodisaning to‘liq psixologik mazmunini ochib …
| Mualliflar | IRXANOVA, NURJAMOL |
|---|---|
| Jurnal | Таълимда истиқболли изланишлар |
| Nashr sanasi | 2026-08-16 |
| Son | 7 |
| Betlar | 461-472 |
| Til | O‘zbek |
| DOI | 10.67547/fanistiqbollari.2026.333 |
DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.333 · Maqolaning asl sahifasi · PDF
special education, teacher, professional stress, stress coping, coping strategies, social support, psychological resilience, emotional strain, professional adaptation, socio- psychological determinants, специальное образование, педагог, профессиональный стресс, преодоление стресса, копинг-стратегии, социальная поддержка, психологическая устойчивость, эмоциональное напряжение, профессиональная адаптация, социально- психологические детерминанты. SOCIO-PSYCHOLOGICAL DETERMINANTS OF PROFESSIONAL STRESS COPING STRATEGIES AMONG TEACHERS OF SPECIAL EDUCATIONAL INSTITUTIONS
Kirish. XXI asr ta’lim paradigmasida bilimni tayyor shaklda yetkazishga asoslangan reproduktiv didaktikadan ta’lim oluvchining shaxsiy ma’no yaratishi, mustaqil qaror qabul qilishi, refleksiv pozitsiyasi va ijtimoiy…
Kirish. XXI asr oliy ta’limida sifat faqat o‘quv rejasi, kreditlar yoki raqamli infratuzilma bilan emas, balki universitetdagi pedagogik madaniyat, professor-o‘qituvchining o‘z faoliyatini tahlil qilishi va talabaning…
Kirish. Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi ta’lim jarayonining mazmuni, shakli va tashkil etilishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Dissertatsiyada “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida ta’limni…
Kirish. Mustaqillik yillari O‘zbekiston tarixida nafaqat siyosiy-iqtisodiy, balki ma'naviy- ma'rifiy sohada ham tub burilish davri bo‘ldi. Sovet mafkurasi asosida shakllangan ta’lim tizimidan voz kechib, milliy…
Kirish. Zamonaviy globallashuv va jadal ijtimoiy-demografik o‘zgarishlar davrida shaxsning kamol topishi hamda uning jamiyatga integratsiyalashuvi nihoyatda murakkab ijtimoiy- psixologik jarayonlar bag‘rida kechmoqda…
Kirish. Yoshlar orasida huquqbuzarliklarning oldini olish dunyoning aksariyat davlatlarida davlat siyosatining ustuvor yo’nalishlaridan biri hisoblanadi. Globallashuv, raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi…
Kirish. Zamonaviy ta’limda o‘quvchining muvaffaqiyati faqat uning intellektual qobiliyatlari, bilim hajmi yoki akademik ko‘rsatkichlari bilan belgilanmaydi. Bolaning o‘z hissiyotlarini anglay olishi, emotsional holatini…
Kirish. Bugungi globallashuv, axborot oqimlarining keskin ortishi va ijtimoiy munosabatlarning murakkablashuvi sharoitida o‘smirlarning shaxs sifatida barkamol rivojlanishi jamiyat oldidagi ustuvor vazifalardan biri…
Kirish. Bugungi kunda xorijiy tilni egallashning samaradorligi o‘quvchining grammatik qoidalarni qay darajada bilishi bilangina emas, balki o‘z fikrini aniq va vaziyatga muvofiq ifodalash uchun yetarli leksik boylikka…
Kirish. Bugungi kunda umumiy o‘rta ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar boshqaruv jarayonlarini yangi bosqichga olib chiqishni, ta’lim muassasalarida samarali liderlik madaniyatini shakllantirishni hamda…