Qadimgi turkiy tildagi kelishik kategoriyasini o‘rganish tilshunoslikda uzoq tarixga ega. Turkiy tillarda gap qurilishida muhim o‘rin tutadigan ushbu grammatik kategoriya ko‘pchilik grammatikalarda, umumiy xarakterdagi monografiyalarda chuqur ko‘rib chiqiladi. Shunga qaramay, ismli turlanishning kelishikli paradigmasini o‘rganishga bag‘ishlangan tadqiqotlar juda kam. Runik bitiklar korpusining uncha katta bo‘lmagan va yaxshi o‘rganilmagan qismlaridan biri bo‘lmish O‘rta Osiyo topildiqlarining tiliga bag‘ishlangan tadqiqotlar esa deyarli yo‘q. Ulardagi kelishik kategoriyasini olimlardan hech kim maxsus o‘rganmagan, ularning kelishik tizimi rekonstruktsiya qilinmagan.Taklif etilayotgan maqola ushbu kamchilikni muayyan darajada to‘ldirishga xizmat qiladi. Unda O‘rta Osiyo turk-run yodgorliklarida kelishik shakllari ko‘rib chiqiladi. To‘plangan material asosida mintaqada islomgacha bo‘lgan davrda tarqalgan turkiy dialektlarning kelishik tizimi rekonstruktsiya qilinadi.Olingan natijalarga ko‘ra, VIII asr O‘rta Osiyo turkiy-runik matnlarda kelishikning olti turi uchraydi. Ularning barchasi qadimgi turk tilining boshqa yozma korpuslari – O‘rxun va Enasoy matnlarida uchraydi. Shu bilan birga, O‘rxun va qisman Enasoy matnlarida uchraydigan ayrim kelishik qo‘shimchalari ko‘rib chiqilayotgan bitiklarda uchramaydi. Maqolada buning sabablari haqida fikrlar bildiriladi.
| Mualliflar | Asanov, Eldor |
|---|---|
| Jurnal | Oltin bitiklar – Golden Scripts |
| Nashr sanasi | 2021-10-28 |
| Jild | 2 |
| Son | 2 |
| Til | Rus |
O‘rta Osiyo, Talas, turkiy bitiklar, runik yozuv, Farg‘ona bitiklari, kelishik
Abdurahmon Jomiyning risolalari o‘z davrida muammo janriga qiziquvchilar uchun qulay va tushunarli qo‘llanma bo‘lgan, lekin keyingi asrlarga kelib muammo janri adabiy jarayonlarda kam istifoda etila boshladi. Shu bois…
Bugungi kundа jаmiyatimiz rivоjlаnishi uchun оlib bоrilаyotgаn islоhоtlаrni аmаlgа оshirishdа o‘zbеk tilshunоsligi оldigа qo‘yilаyotgаn vаzifаlаrni bаjаrishgа to‘liq imkоniyat vа shart-sharоitlаr yarаtilib, tilimizni…
“Qutadg‘u bilig” turkiy yozma adabiyotning eng yirik qadimiy obidalaridandir. Ammo uning ahamiyatini faqat turkiy xalqlar manfaati yo‘lidagina belgilash bir yoqlamalik bo‘ladi. Bu xildagi asarlar butun insoniyatga…
Turkiy tillar qadimiy tarixga ega. U bugungi holga kelgunga qadar turli taraqqiyot bosqichlari, davrlarini bosib o‘tgan. Ana shu jarayonda ichki va tashqi omillarga ko‘ra o‘zgarishlarga uchragan. Bu holni turkiy tillar…
Ushbu maqolada “Go‘ro‘g‘li” (“Ko‘ro‘g‘li”) dostonining yetakchi motivlaridan biri – qahramonning initsiatsiyadan o‘tishi bilan bog‘liq talqinlarning mifologik va tarixiy asoslari haqida fikr yuritiladi. Unda dostonning…
Maqolada XIX asrning ikkinchi yarmi, XX asr boshlarida Qo‘qonda yashab ijod etgan iste’dodli adib, tarjimon Muhammadqul Muhammadrasul o‘g‘li Muhayyir ijodi haqida ma’lumot berilgan. Muhayyirning Alisher Navoiy…
Mumtoz o‘zbek adabiyotining yirik namoyondasi Ogahiy tomonidan 1825–1874-yillarda Xiva xonlari tarixiga bag‘ishlab bitilgan “Riyoz ud-davla”, “Zubdat ut-tavorix”, “Jome ul-voqeoti sultoniy”, “Gulshani davlat” va “Shohid…
Maqolada mumtoz she’riyat an’analarining yangi davr o‘zbek adabiyotidagi taraqqiyoti haqida fikr yuritilgan. Unda 1920 – 1990-yillar davomida sho‘ro adabiyoti bilan yonma-yon sharq mumtoz adabiyoti an’analari izchil…
Tilda boshqa tizimdagi tillarga xos grammatik shakllarning qo‘llanishi, ularning o‘sha tilga xos sintaktik qoliplarning va mazmuniy munosabatlarning ifodalanishi masalasini o‘rganish muhim ahamiyatga ega. Shunday…
Maqolada “Navoiy” taxallusi va unga asos bo‘lgan “navo” so‘zlari oʻrtasidagi munosabat haqida so‘z yuritilgan. Taxallus ulug‘ shoir uchun nafaqat adabiy nom, shu bilan birga, beqiyos poetik iqtidorini namoyon qilish…