Мақолада илк ўрта асрлар машҳур суфийси Ҳаким Термизийнинг «Китоб ас-салот» номли фиқҳий асари унинг қўлёзма нусхаси асосида таҳлил қилинади. Ҳозирда Ҳаким Термизийнинг бизгача етиб келган 120га яқин асаридан 60га яқини, 200дан зиёд рисолаларидан айримларигина нашр қилинган, қолганлари эса қўлёзма шаклида жаҳон фондларида сақланмоқда. Шунингдек, Термизийнинг манбаларда номлари келтирилган, лекин ўзи бизгача етиб келмаган яна 30дан ортиқ асари бўлган. Шуни қайд этиш лозимки, алломанинг «йўқолган», деб ҳисобланган асарлари бугунги кунда ҳам жаҳон қўлёзма фондларидан топилмоқда. Мақолада Ҳаким Термизийнинг тадқиқотчилар эътиборидан четда қолган асарларидан бири тадқиқ қилинади. «Китоб ас-салот» асари намоз ибодатининг иллатлари – сабаб, моҳиятлари мавзусига бағишланган. Манбаларда қайд этилишича, Ҳаким Термизий ҳукмларнинг иллатлари ҳамда «хатм ал-авлиё» ҳақидаги мулоҳазалари учун тазйиққа учраган. Мана шу тазйиқ сабабларидан бири бўлиши мумкин бўлган асарнинг бугунги кунда жаҳон қўлёзма фондларида икки нусхаси сақланиб қолган. Тамомила мустақил, деб эътиборга олиниши мумкин бўлган асар, узоқ вақт худди шу мавзудаги Ҳаким Термизийнинг бошқа бир асари – «ас-Салот ва мақосидуҳо» асарининг қисқартма шакли, деб ҳисоблаб келинган. Гарчи, қўлёзмада такрор ва ўхшаш жойлар бўлсада, «Китоб ас-салот» асари «ас-Салот ва мақосидуҳо» асаридан амалий-татбиқий жиҳати билан ажралиб туради. Асарда ҳанафийлик тамойиллари устуворлиги мақолада аниқ матн ва далиллар асосида тақдим этилади. Ҳаким Термизийнинг асардаги усул ал-фиқҳ ва фуру ал-фиқҳга оид хулосалари асосида унинг фиқҳий қарашлари таҳлил қилинади.
| Mualliflar | USMОNOV, Ibrоhim |
|---|---|
| Jurnal | Мотуридийлик |
| Nashriyot | Ўзбекистон Халқаро ислом академияси |
| ISSN | 2181-1881, 2181-189X |
| Nashr sanasi | 2026-01-10 |
| Jild | 4 |
| Son | 1 |
| Betlar | 48-56 |
| Til | O‘zbek |
| Ilmiy soha | Islomshunoslik |
| DOI | 10.47980/moturidiy/2024-1/6 |
| Indeksga qo‘shilgan | 2026-08-27 |
DOI: 10.47980/moturidiy/2024-1/6 · Maqolaning asl sahifasi
иллат, тазйиқ, қўлёзма, суфий, оят, ҳадис, Валиюддин, Дор ал-кутуб ал-мисрийя.
| APA | USMОNOV, Ibrоhim (2026). ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ «КИТОБ АС-САЛОТ» АСАРИДА ФИҚҲИЙ МАСАЛАЛАРНИНГ ЁРИТИЛИШИ. Мотуридийлик, 4(1), 48-56. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2024-1/6 |
|---|---|
| GOST (OAK) | USMОNOV, Ibrоhim ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ «КИТОБ АС-САЛОТ» АСАРИДА ФИҚҲИЙ МАСАЛАЛАРНИНГ ЁРИТИЛИШИ // Мотуридийлик. – 2026. – T. 4, № 1. – B. 48-56. – DOI: 10.47980/moturidiy/2024-1/6. |
| MLA | USMОNOV, Ibrоhim. “ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ «КИТОБ АС-САЛОТ» АСАРИДА ФИҚҲИЙ МАСАЛАЛАРНИНГ ЁРИТИЛИШИ.” Мотуридийлик, 4(1), 48-56, 2026. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2024-1/6 |
| Chicago | USMОNOV, Ibrоhim. “ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ «КИТОБ АС-САЛОТ» АСАРИДА ФИҚҲИЙ МАСАЛАЛАРНИНГ ЁРИТИЛИШИ.” Мотуридийлик, 4(1), 48-56 (2026). https://doi.org/10.47980/moturidiy/2024-1/6 |
| Harvard | USMОNOV, Ibrоhim (2026) ‘ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ «КИТОБ АС-САЛОТ» АСАРИДА ФИҚҲИЙ МАСАЛАЛАРНИНГ ЁРИТИЛИШИ’, Мотуридийлик, 4(1), 48-56. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2024-1/6 |
| BibTeX | @article{usmnovibrhim2026,
title = {ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ «КИТОБ АС-САЛОТ» АСАРИДА ФИҚҲИЙ МАСАЛАЛАРНИНГ ЁРИТИЛИШИ},
author = {USMОNOV, Ibrоhim},
journal = {Мотуридийлик},
year = {2026},
volume = {4},
number = {1},
pages = {48-56},
doi = {10.47980/moturidiy/2024-1/6},
url = {https://doi.org/10.47980/moturidiy/2024-1/6}
} |
Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash
Қуръоншунослик фани ўзининг тараққиётида бир нечта босқичларни босиб ўтиб, алоҳида фан сифатида шаклланди ва унинг негизида тармоқлар ҳам пайдо бўлди. Ҳозирга келиб Қуръоншуносликка оид ўнлаб соҳалар тадқиқ қилинган…
In this article, one of the issues related to the history of the science of exegesis (tafsir) was studied, an attempt was made to shed light on the place of Imam Maturidi in the first stages of the emergence of this…
Ушбу мақолада имон масаласига оид тарихий ихтилофлар ва уларнинг ечимлари ёритилиб, диний эътиқод ва исломий илмлардаги турли ихтилофли масалалар ўрганилади. Мазкур, тадқиқотда муаллиф ислом таълимотларидаги…
Мотуридийлик таълимотига Абу Мансур Мотуридий асос солган бўлса, унинг давомчилари, шогирдлари таълимотни дунё бўйича тарқалишига замин яратиб бердилар. Жумладан, Абул Муин Насафий ўзининг «Табсират ал-адилла» асари…
Начиная с X века, в Мавераннахре начинается определенная систематизация отрасли науки фикха. В этот период ученые Мавераннахра начали собирать фетва, относящиеся к ханафитскому мазхабу. Одним из первых ученых, начавших…
Мақолада суннат атамасининг луғавий ва истилоҳий маънолари ҳамда ислом ҳуқуқида қўлланилиши мазҳаблар ёндашуви мисолида очиб берилган. Бугунги кунда усул ал-фиқҳ илмида қўлланиладиган суннат атамаси расман Имом…
Ушбу мақолада ХХI асрга келиб кундан-кунга турли кўринишларда намоён бўлаётган глобал ижтимоий муаммоларга ечимлар топишнинг механизмларидан бири бўлган диний фатво бериш мавзусига доир фикрлар билдирилади. Мақолада…
İbn Sa‘d’ın Kitâbu’t-Tabakâti’l-Kebîr isimli eseri tabakat türünün ilk örneği ve erken dönem kaynaklarından biri olması sebebiyle klasik kaynaklar arasında önemli bir yere sahiptir. Sünni kaynaklar içerisinde zikredilen…
Zihin felsefesinin tartışmalı konuları içerisinde sayılabilecek olan kendilik problemi, tarihsel süreç içerisinde okunduğunda töz fikrinin kabulü veya reddi ile doğrudan ilişkili bir konu olarak görünmektedir. Descartes…
Ўзбекистонда «Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний бошқармаси» ташкил этилиши минтақадаги мусулмон аҳолининг диний-ижтимоий ҳаётида муҳим ўрин тутди. ХХ асрнинг 60-йилларидан бошлаб Собиқ Иттифоқ ўзининг мусулмон…
Мотуридийлик — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi
The works of Hakim Tirmidhi contain very interesting information on lexicology. In an environment where sciences are considered as a whole, Tirmidhi strives to get to the deep meaning of every word. To do this, he…
Мақолада Мовароуннаҳрда тасаввуфнинг ривожланиши, унинг мотуридия ақидаси билан боғлиқлиги, Ҳаким Термизий, Абу Бакр Калобозий, Юсуф Ҳамадоний каби суфий олимларнинг ҳанафий-мотуридий таълимотига эргашганлиги…
Ushbu maqolada Amir Temur tomonidan Xitoyga qarshi yurish qilish uchun olib borgan tayyorgarlik tadbirlari, ushbu yurishdan ko‘zlangan maqsadlar haqida so‘z yuritilgan. 1397–1398-yillarda Mo‘g‘uliston xonligi bilan…
Мақолада ислом ҳуқуқшунослигига оид масалаларга фақиҳлар ва суфийлар ёндашувларидаги фарқлар муҳокама қилинади. Фақиҳлардан фарқли ўлароқ ислом ҳуқуқшунослиги масалаларнинг маънавий жиҳатларини ҳам қамраб олинишини…
Мақолада “мақосид аш-шариа” – шариат мақсадлари илмининг шаклланиш ва ривожланиш босқичлари муҳокама қилинади. Шунингдек, мовароуннаҳрлик машҳур суфий Ҳаким Термизийнинг шариат мақсадлари илмининг асосларини…
This article presents the results of 2018-2023, such as biological diversity, inter-landscape distribution characteristics, density,and number of straggly insects identified from natural and anthropogenic areas of…
This article observational data on the species composition, distribution, population, density, and seasonal damage caused causedby herbivorus bugs. Observationes were carried out in April and September 2021. When…
In the article, the research fields of some species belonging to Paeonia, their significance in human life, adaptation features tovarious ecological conditions are highlighted, and the ecologist groups and other…
This article studies the number of species, population density of terrestrial mollusks of the Topalangdarya basin, located in theSurkhandarya region of Uzbekistan, in various altitudinal regions and biotopes and…
This article sheds light on changes in biomass formation and antimicrobial activity against test pathogenic strains under theinfluence of epigenetic modifiers and elicitors of the endophytic fungus Penicillium…
Shahimardonsoy covered issues such as the soil in the river basin and measures to increase its condition, salinity and fertility, theflora and fauna present in the basin landscape and their conservation.