Tilshunoslikda lingvokulturologik dunyo manzarasi

Mamatova Dilafróz Murodilla qizi

Таълим ва тараққиёт · 2026-yil

Annotatsiya

Olam manzarasi bu qadimdan inson tafakkuri hali to’liq yechip bo’lmagan murakkap jumboq hisoblanadi.Olam manzarasi til bilan uzviy bog’liq. Qadimda insoniyat til haqida tushunchaga ega bo’lmagan bo’lsada qndaydir maxsus tovushlar va belgilar asosida o’sha davr madaniyati, urf-odatlari, dini va yashash tarzi haqidagi ma’lumotlarni toshlar, sopol buyumlar va g’orlarga chizilgan suratlar orqali hozirgi kungacha yetip kelgan. Tilshunoslik haqidagi tushuncha o’sha davrlarda bo’lmagan bo’lsada qoyatoshlarga o’yip ishlangan rasmlar va mahsus belgilar o’sha davr madaniyati, yashash tarzi va olam haqidagi tushunchalarni hozirgi davrga yetkazip berdi. Bundan ko’rinip turipdiki olam va til bir-biri bilan uzviy bog’liq. Insoniyat borliqni bilish, uni tushunish va tasvirlashda til asosiy o’rin egallaydi. Shu jihatdan olip qaralganda “olamning lingvomadaniy manzarasi” tushunchasi tilshunoslikda maxsus bir yo’nalish sifatida qaraladi.Olam nihoyasiz murakkab, muhtasham va ayni paytda muntazam voqelikdir; inson bolasi ibtidoiy sezgi organlari va intiho bilmas aqliy zakovati bilan bu murakkablikning tarkibini aniqlashga, bu muhtashamlikning hashamlarini idrok etishga, bu muntazamlik asosidagi mavjud intizomni kashf qilishga tinimsiz urinish mashaqqatidan huzur qilib yashaydi.

Maqolaning asl sahifasi · PDF

Ilmiy soha

Iqtibos keltirish

@article{mamatovadilafrzmurodillaqizi2026,
  title = {TILSHUNOSLIKDA LINGVOKULTUROLOGIK DUNYO MANZARASI},
  author = {Mamatova Dilafróz Murodilla qizi},
  journal = {Таълим ва тараққиёт},
  year = {2026},
  url = {https://journal.namspi.uz/articleview/826}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Таълим ва тараққиёт jurnalidan boshqa maqolalar

• Gibrid ta’lim sharoitida musiqiy pedagogik jarayonning transformatsiyasi

  Toliblanova Iqboloy Toxirjon qizi · Таълим ва тараққиёт · 2026-04-21

  Mazkur maqolada gibrid ta’lim sharoitida musiqiy pedagogik jarayonning transformatsiyasi ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. An’anaviy musiqiy ta’lim modeli va zamonaviy raqamli texnologiyalar integratsiyasi asosida…

• O‘qituvchining ma'naviyati va uning pedagogik faoliyatidagi muhim jihatlari

  Sobirjonova Dildora Muhiddin qizi · Таълим ва тараққиёт · 2026-04-21

  Ushbu maqolada o‘qituvchining ma'naviyati va uning pedagogik faoliyatidagi o‘rni zamonaviy ta'lim jarayonlari kontekstida ilmiy-nazariy tahlil qilinadi. Maqolada o‘qituvchining shaxsiy ma'naviyati uning pedagogik…

• Vaterpolchilarda maxsus chidamlilikni rivojlantirishda mitoxondrial biogenezning roli

  Джомаладинова Зарина Рустемовна · Таълим ва тараққиёт · 2026-04-22

  Maqolada vaterpolchilarda maxsus chidamlilikni rivojlantirishda mitoxondrial biogenezning roli ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, suv polosi musobaqa faoliyati yuqori shiddat, intervalli yuklama…

• Yosh qizlarni ayollar kurashiga saralashda intellektual (IQ) darajasini aniqlash mexanizmlari

  Yakupbaev Alisher Alimbaevich · Таълим ва тараққиёт · 2026-04-22

  Mazkur maqolada yosh qizlarni ayollar kurashiga saralash jarayonida ularning intellektual (IQ) darajasini aniqlash mexanizmlarining ilmiy-uslubiy asoslari yoritilgan. Tadqiqotda sport seleksiyasining an’anaviy mezonlari…

• Академик лицейларнинг физика фанига ихтисослаштирилган синфларида квант тушунчалари (дуализм ва ноаниқлик принципи)ни ўрганиш методикаси

  К.Р.Саттаркулов, В.Ф.Нематов · Таълим ва тараққиёт · 2026-04-22

  Мақолада академик лицейларда физикани чуқур ўрганадиган гуруҳларда квант физикаси бўлимини замонавий талаблар асосида ўқитиш бўйича услубий кўрсатмалар берилган. Россияда ва бошқа ривожланган мамлакатларда умумий ва…

• Neyrodidaktik yondashuv asosida filologiya yo‘nalishi talabalari analitik tafakkurini rivojlantirish metodikasi

  Хайрутдинова Рушана Хабибуллаевна · Таълим ва тараққиёт · 2026-04-22

  Mazkur maqolada oliy ta’lim tizimida neyrodidaktik yondashuvni qo‘llash kontekstida filologiya yo‘nalishi talabalari analitik tafakkurini rivojlantirish muammosi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotning maqsadi — neyrofan va…

• Matematika ta’limida “Chatgpt” va boshqa sun’iy intellekt vositalarini integratsiya qilishning didaktik imkoniyatlari va cheklovlari

  Fayzullayeva E’zoza O‘tkir qizi · Таълим ва тараққиёт · 2026-04-22

  Mazkur maqolada oliy ta’lim tizimida matematika fanini o‘qitishda “ChatGPT” va “Claude” kabi sun’iy intellekt vositalarini o‘quv jarayoniga integratsiya qilishning didaktik imkoniyatlari va cheklovlari nazariy va…

• Yaponiya ta’limini boshlang‘ich ta’limda joriy qilinishi

  Raximjonova Xilola Raximjon qizi · Таълим ва тараққиёт · 2026-04-22

  Yaponiyada ta’lim tizimi bugungi kunda eng ilg‘or va muvaffaqiyatli ta’lim modellaridan biri sifatida tan olinadi. Ushbu yutuqlarning asosi Yaponiya boshlang‘ich maktablarida yotgani inkor etib bo‘lmaydi. Yapon ta’limi…

• Podkastni pedagogik vosita sifatida qo‘llash bo‘yicha tizimli tahlil: raqamli audio ishlab chiqish orqali nutqdagi ishonchni oshirish

  Milimo Mundia · Таълим ва тараққиёт · 2026-04-22

  Mazkur tizimli tahlilda podkastlardan ta’lim vositasi sifatida foydalanishning ingliz tilini ikkinchi/xorijiy til (ESL/EFL) sifatida o‘rganayotgan talabalar nutq ravonligi va o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirishga ta’siri…

• Didaktik o‘yinlar vositasida bolalarning ta’limiy faoliyatini takomillashtirish texnologiyasi

  Mahmudova Sevara To‘lanboy qizi · Таълим ва тараққиёт · 2026-04-22

  Mazkur maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarning ta’limiy faoliyatini rivojlantirishda didaktik o‘yinlarning o‘rni va ahamiyati ilmiy-nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil etiladi. Tadqiqotda didaktik o‘yinlarning…

Таълим ва тараққиёт — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Pedagogika sohasidagi boshqa maqolalar

• Sun'iy intellekt va interaktiv platformalar yordamida falsafa darslarida talabalar tanqidiy fikrlashini takomillashtirish metodikasi

  BIYBALAEV, ISLOMBEK · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-23

  Kirish. Seminar oldidan talaba telefonini ochib, chat oynasiga "Iroda erkinligi bormi?" degan savolni yozadi. Bir necha soniyadan keyin ekranda kirish, uch argument, qarshi fikr va xulosadan iborat silliq matn paydo…

• Raqamli ta'lim muhitida falsafiy munozara orqali talabalarning tanqidiy fikrlash kompetensiyasini rivojlantirish

  BIYBALAEV, ISLOMBEK · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-23

  Kirish. Qadimgi Afinada falsafa auditoriyada emas, agorada – bozor maydonida tug'ilgan: Sokrat o'tkinchilarni to'xtatib, ularga "adolat nima?", "fazilatni o'rgatish mumkinmi?" kabi savollar berar, suhbatdoshi esa o'zi…

• Kasbiy ta’lim muassasalarida ish beruvchi vakillarining amaliyot jarayonidagi ta’siri

  SODIQOVA, GULNORA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-23

  Kirish. Kasbiy ta’lim tizimi har bir davlatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, unda talabalarning kasbiy tayyorgarligi va ishchi bozoriga mos malakalarini shakllantirish asosiy vazifa…

• Ish beruvchi va kasbiy ta’lim muassasalari o‘rtasida hamkorlik mexanizmlarini rivojlantirish

  SODIQOVA, GULNORA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-23

  Kirish. Kasbiy ta’lim tizimi har bir davlatning iqtisodiy rivojlanishi va mehnat bozorining malakali kadrlar bilan ta’minlanishida markaziy o‘rin tutadi. Zamonaviy global iqtisodiyot sharoitida kasbiy ta’limning…

• Rinolaliyali bolalar nutqini rivojlantirishda raqamli ta’lim vositalaridan foydalanish imkoniyatlari

  UMARALIYEVA, SAYYORA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-23

  Ta’limda istiqbolli izlanishlar - xalqaro ilmiy-metodik jurnal № 9/2026 ISSN: 3060-527X yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilangan. Jumladan, “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun [1], “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi…

• Masofaviy talabalarning kompetentlik xususiyatlarini shakllantirishning psixologik-pedagogik asoslari

  UMARALIYEV, SHOXRUXBEK · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-10-23

  Kirish. Raqamli texnologiyalarning ta’lim tizimiga jadal integratsiyalashuvi oliy ta’lim jarayonining mazmuni, tashkiliy shakllari va pedagogik yondashuvlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Masofaviy ta’lim ana shu…

Pedagogika sohasidagi OAK jurnallari