Biologik parchalanadigan polimerlar va plastmassalarning ekologik istiqbollari

TOSHBOYEVA, HUSNIYA

Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-yil

Annotatsiya

Kirish. Plastmassalar zamonaviy sanoat, qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat qadoqlash, tibbiyot, qurilish, elektronika va kundalik turmushning ajralmas materiallariga aylangan. Ularning yengilligi, mexanik mustahkamligi, kimyoviy barqarorligi, namlikka chidamliligi va ishlab chiqarish tannarxining nisbatan pastligi keng qo‘llanishiga sabab bo‘lmoqda. Biroq aynan yuqori kimyoviy barqarorlik xususiyati an’anaviy plastmassalarning foydalanishdan keyingi ekologik muammosini yuzaga keltiradi. Polietilen, polipropilen, polistirol va boshqa ko‘plab neft asosidagi polimerlar tabiiy muhitda uzoq saqlanib qolishi, asta-sekin mayda fragmentlarga ajralishi va plastik chiqindilar to‘planishiga sabab bo‘lishi mumkin. O‘zbekistonda chiqindilar bilan bog‘liq munosabatlarning huquqiy asoslari O‘zbekiston Respublikasining 2002-yil 5-apreldagi 362-II-son “Chiqindilar to‘g‘risida”gi Qonuni bilan belgilangan [1]. Bundan tashqari, 2030-yilgacha atrof-muhitni muhofaza qilish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlari O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 30- oktabrdagi PF-5863-son Farmoni bilan tasdiqlangan konsepsiyada belgilangan [2]. Plastik chiqindilar bilan bog‘liq ekologik yukni kamaytirish usullaridan biri biologik parchalanadigan polimerlar va ular asosidagi plastmassalarni ishlab chiqish hisoblanadi. Bunday materiallarning molekulyar zanjirlari ma’lum biologik va fizik-kimyoviy sharoitlarda gidroliz, fermentativ ta’sir va mikroorganizmlar faoliyati natijasida kichik molekulalarga, keyinchalik esa suv, karbonat angidrid, biomassa va tegishli sharoitlarda boshqa oddiy mahsulotlarga aylanishi mumkin. Biroq “biologik parchalanadigan”, “bioasosli” va “kompostlanadigan” tushunchalarini bir xil ma’noda qo‘llash ilmiy jihatdan to‘g‘ri emas. Bioasosli material uning xomashyosi qayta tiklanadigan biologik manbadan olinganini bildiradi, lekin bu material har qanday muhitda biologik parchalanadi degani …

DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.341 · Maqolaning asl sahifasi · PDF

Kalit so‘zlar

biodegradable polymer, bioplastic, polylactic acid, PLA, PHA, PBAT, PBS, PCL, biodegradation, composting, plastic waste, environmental safety, биоразлагаемый полимер, биопластмасса, полилактид, PLA, PHA, PBAT, PBS, PCL, биоразложение, компостирование, пластиковые отходы, экологическая безопасность

Iqtibos keltirish

@article{toshboyevahusniya2026,
  title = {BIOLOGIK PARCHALANADIGAN POLIMERLAR VA PLASTMASSALARNING EKOLOGIK ISTIQBOLLARI},
  author = {TOSHBOYEVA, HUSNIYA},
  journal = {Таълимда истиқболли изланишлар},
  year = {2026},
  number = {7},
  pages = {402-409},
  doi = {10.67547/fanistiqbollari.2026.341},
  url = {https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.341}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Таълимда истиқболли изланишлар jurnalidan boshqa maqolalar

• Voyaga yetmaganlar jinoyatchiligini keltirib chiqaruvchi psixologik omillar va ularning ilmiy-nazariy tahlili

  ALLABERGANOV, IXTIYOR · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-07-25

  Kirish. Zamonaviy globallashuv va jadal ijtimoiy-demografik o‘zgarishlar davrida shaxsning kamol topishi hamda uning jamiyatga integratsiyalashuvi nihoyatda murakkab ijtimoiy- psixologik jarayonlar bag‘rida kechmoqda…

• Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda emotsional intellektni rivojlantirishning psixologik omillari

  ABDIMURODOVA, SABRINA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-08-10

  Kirish. Zamonaviy ta’limda o‘quvchining muvaffaqiyati faqat uning intellektual qobiliyatlari, bilim hajmi yoki akademik ko‘rsatkichlari bilan belgilanmaydi. Bolaning o‘z hissiyotlarini anglay olishi, emotsional holatini…

• Ingliz tili darslarida sun’iy intellekt asosida o‘quvchilarning lug‘at boyligini kontekstda o‘zlashtirishini takomillashtirish

  ABDUVOXIDOVA, RUXSHONA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-08-10

  Kirish. Bugungi kunda xorijiy tilni egallashning samaradorligi o‘quvchining grammatik qoidalarni qay darajada bilishi bilangina emas, balki o‘z fikrini aniq va vaziyatga muvofiq ifodalash uchun yetarli leksik boylikka…

• Ingliz tili darslarida sun’iy intellekt vositalari orqali o‘quvchilarning nutqiy kompetensiyasini rivojlantirish

  MAVLONOVA, SEVINCH · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-08-10

  Kirish. Zamonaviy til ta’limining ustuvor vazifalaridan biri o‘quvchining xorijiy tilda faqat grammatik qoidalarni bilishini emas, balki turli kommunikativ vaziyatlarda mustaqil fikr bildira olishi, suhbatdosh fikrini…

• Jismoniy tarbiya darslarida zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida talabalarning jismoniy faolligi va motivatsiyasini rivojlantirish

  OMONOV, JAHONGIR · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-08-10

  Kirish. Bugungi oliy ta’lim tizimida jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarining vazifasi talabalarga muayyan jismoniy mashqlarni bajartirish yoki belgilangan me’yorlarni topshirishga tayyorlash bilan chegaralanmaydi. Jismoniy…

• Musiqa ta’limi jarayonida talabalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishning pedagogik omillari

  XOLIQULOVA, SARVINOZ · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-08-10

  Kirish. Zamonaviy oliy ta’limda mutaxassis tayyorlash jarayoni talabaning faqat nazariy bilimlarni o‘zlashtirishi va mavjud kasbiy harakatlarni takrorlay olishi bilan chegaralanmaydi. Bo‘lajak mutaxassisdan muammoli…

• O‘smirlik davrida o‘zini o‘zi baholashning shakllanishiga ta’sir etuvchi psixologik omillar

  ABDIMURODOVA, SABRINA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-08-16

  Kirish. O‘smirlik inson rivojlanishining shaxsiy o‘zlik, mustaqillik, ijtimoiy mavqe va shaxslararo munosabatlarga doir tasavvurlar sezilarli ravishda qayta tashkil topadigan davrlaridan biridir. Ushbu davrda o‘smir…

• Ingliz tili darslarida sun’iy intellekt vositalari orqali o‘quvchilarning o‘qib tushunish ko‘nikmasini rivojlantirish

  ABDUVOXIDOVA, RUXSHONA · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-08-16

  Kirish. Bugungi kunda ta’lim tizimining raqamlashtirilishi va sun’iy intellekt texnologiyalarining jadal rivojlanishi xorijiy tillarni o‘qitish metodikasiga ham sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Sun’iy intellektga…

• Ingliz tili darslarida sun’iy intellekt asosida o‘quvchilarning yozma nutq kompetensiyasini rivojlantirish

  MAVLONOVA, SEVINCH · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-08-16

  Kirish. Bugungi kunda raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektning jadal rivojlanishi ta’lim mazmuni, o‘qitish metodlari va o‘quv faoliyatining shakllarini sezilarli darajada o‘zgartirmoqda. Ayniqsa, xorijiy tillarni…

• Musiqa darslarida zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida talabalarning musiqiy-estetik tafakkurini rivojlantirish

  XOLIQULOVA, SARVINOZ · Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-08-16

  Kirish. Zamonaviy oliy ta’lim jarayonida talabaning kasbiy tayyorgarligi faqat nazariy bilimlarni egallash bilan belgilanmaydi. Ayniqsa, musiqa ta’limi yo‘nalishida bo‘lajak mutaxassis musiqiy asarni eshitishi, uning…

Таълимда истиқболли изланишлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi