Ҳаким Термизийнинг “Мақосид аш-шариа”га оид қарашлари

USMОNOV, Ibrohim

Мотуридийлик · 2025-yil

Annotatsiya

Мақолада “мақосид аш-шариа” – шариат мақсадлари илмининг шаклланиш ва ривожланиш босқичлари муҳокама қилинади. Шунингдек, мовароуннаҳрлик машҳур суфий Ҳаким Термизийнинг шариат мақсадлари илмининг асосларини шакллантиришдаги хизмати таҳлил қилинади. Олимнинг “Исбот ал-илал”, “ас-Солат ва мақосидуҳа”, “ал-Ҳаж ва асроруҳу” асарлари мақосид аш-шариага доир илк назарий ва амалий аҳамиятга эга қўлланма бўлган эди. Маълумки, шариат мақсадларининг дастлабки кўринишлари Пайғамбар алайҳиссалом ва саҳобийлар давридан бошлаб намоён бўла бошлаган эди. Улардан кейин тобеийлар, мазҳаббошилар фаолияти мазкур илм ҳақида тизимли қарашлар пайдо бўлиши учун қулай шарт-шароит яралишига хизмат қилди. Умавийлар давридан бошлаб мазҳаблар доирасида ҳуқуқшуносликка оид кўплаб асарлар яратилди: ҳанафийлар “қиёс” ва “истиҳсон” масаласида, моликийлар “масолиҳ мурсала”, “амал аҳли Мадина”, ҳанбалийлар “саҳобий сўзи ва раъйининг ҳужжат экани” каби усулий қоидаларни муҳокама қилаётган эдилар. Айнан учинчи ва тўртинчи ҳижрий асрларда шариат ҳикмати, унинг мақсадлари ҳақида назарий мулоҳазалар юритилиб, усулий китобларда шариат инсонлар манфаати риояси учун юборилгани борасида сўз бораётган эди. Мақола муаллифи Ҳаким Термизийнинг шариат мақсадлари ҳақидаги дастлабки қарашлари, айнан шу сўзнинг ҳосилаларини ўз асарларида ишлатиши кейинги муаллифлар учун бу мавзуда фаолият олиб боришлари учун таянч-асос бўлганини ёритиб берган. Шу билан бирга, шариат мақсадларига оид фикрлар Имомул Ҳарамайн Жувайний (1028–1085) давридан бошлаб тизимли шаклга келгани кўрсатиб берилган. Мақолада Ҳаким Термизий ўзига хос фиқҳий қарашлари билан ислом ҳуқуқшунослигида муҳим янгиланишларни бошлаб бергани хулоса қилинган.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarUSMОNOV, Ibrohim
JurnalМотуридийлик
NashriyotЎзбекистон Халқаро ислом академияси
ISSN2181-1881, 2181-189X
Nashr sanasi2025-03-05
Jild2
Son4
Betlar39-47
TilO‘zbek
Ilmiy sohaIslomshunoslik
DOI10.47980/moturidiy/2022/4/5
Indeksga qo‘shilgan2026-08-27

DOI: 10.47980/moturidiy/2022/4/5 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

мақосид аш-шариа, иллат, ирфон, заруриёт, ҳожиёт, таҳсиниёт, ижтиҳод, мазҳаб

Ilmiy soha

Islomshunoslik

Iqtibos keltirish

APAUSMОNOV, Ibrohim (2025). ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ “МАҚОСИД АШ-ШАРИА”ГА ОИД ҚАРАШЛАРИ. Мотуридийлик, 2(4), 39-47. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2022/4/5
GOST (OAK)USMОNOV, Ibrohim ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ “МАҚОСИД АШ-ШАРИА”ГА ОИД ҚАРАШЛАРИ // Мотуридийлик. – 2025. – T. 2, № 4. – B. 39-47. – DOI: 10.47980/moturidiy/2022/4/5.
MLAUSMОNOV, Ibrohim. “ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ “МАҚОСИД АШ-ШАРИА”ГА ОИД ҚАРАШЛАРИ.” Мотуридийлик, 2(4), 39-47, 2025. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2022/4/5
ChicagoUSMОNOV, Ibrohim. “ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ “МАҚОСИД АШ-ШАРИА”ГА ОИД ҚАРАШЛАРИ.” Мотуридийлик, 2(4), 39-47 (2025). https://doi.org/10.47980/moturidiy/2022/4/5
HarvardUSMОNOV, Ibrohim (2025) ‘ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ “МАҚОСИД АШ-ШАРИА”ГА ОИД ҚАРАШЛАРИ’, Мотуридийлик, 2(4), 39-47. https://doi.org/10.47980/moturidiy/2022/4/5
BibTeX
@article{usmnovibrohim2025,
  title = {ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ “МАҚОСИД АШ-ШАРИА”ГА ОИД ҚАРАШЛАРИ},
  author = {USMОNOV, Ibrohim},
  journal = {Мотуридийлик},
  year = {2025},
  volume = {2},
  number = {4},
  pages = {39-47},
  doi = {10.47980/moturidiy/2022/4/5},
  url = {https://doi.org/10.47980/moturidiy/2022/4/5}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Мотуридийлик jurnalidan boshqa maqolalar

Мотуридийлик — barcha maqolalar · 2025-yil arxivi

USMОNOV, Ibrohim — boshqa maqolalari

Islomshunoslik sohasidagi boshqa maqolalar

Islomshunoslik sohasidagi OAK jurnallari