Kiberhujum va axborot kurashining ijtimoiy-psixologik ta'siri hamda kiberjinoyatchilar tipologiyasi

DAVLATOVNA, AZIZA

Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-yil

Annotatsiya

Kirish. Kibermakon tez rivojlanmoqda va inson faoliyatining barcha sohalariga kirib bormoqda. Bu axborot xavfsizligi tushunchasiga bo'lgan munosabatlarni butunlay o'zgartirdi. Hozir kiberhujumlar faqat texnik tizimlar yoki ma’lumotlar bazasiga qaratilgan zarar yetkazish bilan cheklanmaydi. Ular jamiyatning ijtimoiy va psixologik barqarorligiga ham bevosita xavf tug'diradigan vositaga aylandi. Tajriba shuni ko'rsatadiki, ko'p hollarda jamoatchilik vakillari kiberhujumning texnik tomoniga emas, uning amaliy oqibatlariga birinchi bo'lib e'tibor qaratadi (Minei & Matusitz, 2011; Gandhi et al., 2011). Masalan, strategik infratuzilma obyektlariga, ayniqsa milliy elektr stansiyalariga qilingan kiberhujumlar natijasida hududlar elektrsiz qoladi. Bu aholi orasida tez yordamga ehtiyojni oshiradi. Bunday vaziyatlarda odamlarni zararli dasturiy ta'minotning murakkabligi emas, balki kundalik hayotda yuzaga keladigan muammolar ko'proq tashvishga soladi. Masalan, isitish, ovqat tayyorlash va aloqa imkoniyati yo'qolishi kabi turmushdagi qiyinchiliklar odamlarni xavotirga solidi. Ushbu omil kiberhujumlarning ta’sir doirasini ikki asosiy yoʻnalishga ajratib oʻrganish zaruratini tugʻdiradi. Bular ijtimoiy hamda psixologik, ya’ni emotsional va xulq-atvor ta’sirlar. Ijtimoiy ta’sir kundalik turmush tartibining buzilishi, texnologik infratuzilmaga nisbatan ommaviy ishonchning yoʻqolishi va umumiy xavotir muhitining shakllanishida namoyon boʻladi. Psixologik ta’sir esa ushbu ijtimoiy siljishlar fonida shaxs darajasida kechadigan bezovtalik, depressiv holatlar, gʻazab va oʻzini himoyasiz his qilish kabi emotsional va xulqiy oʻzgarishlarni qamrab oladi. Foydalanuvchilarning kibermakondagi himoya xulq-atvorini va tahdidlarga boʻlgan munosabatini tushunishda ularning e’tiqodlari va …

Maqola ma’lumotlari
MualliflarDAVLATOVNA, AZIZA
JurnalТаълимда истиқболли изланишлар
NashriyotБухоро давлат университети
ISSN3060-527X, 3030-380X
Nashr sanasi2026-09-20
Son8
Betlar207-215
TilO‘zbek
Ilmiy sohaPsixologiya
DOI10.67547/fanistiqbollari.2026.417
Indeksga qo‘shilgan2026-09-10

DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.417 · Maqolaning asl sahifasi · PDF

Kalit so‘zlar

cyberspace, information security, Protection Motivation Theory (PMT), subjective vulnerability, self-efficacy, perceived control, information-psychological warfare, cybercriminal typology, criminogenic factors, киберпространство, информационная безопасность, теория мотивации защиты (PMT), субъективная уязвимость, самоэффективность, воспринимаемый контроль, информационно-психологическая война, типология киберпреступников, криминогенные факторы

Ilmiy soha

Psixologiya

Iqtibos keltirish

APADAVLATOVNA, AZIZA (2026). KIBERHUJUM VA AXBOROT KURASHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK TA'SIRI HAMDA KIBERJINOYATCHILAR TIPOLOGIYASI. Таълимда истиқболли изланишлар, (8), 207-215. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.417
GOST (OAK)DAVLATOVNA, AZIZA KIBERHUJUM VA AXBOROT KURASHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK TA'SIRI HAMDA KIBERJINOYATCHILAR TIPOLOGIYASI // Таълимда истиқболли изланишлар. – 2026. – № 8. – B. 207-215. – DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.417.
MLADAVLATOVNA, AZIZA. “KIBERHUJUM VA AXBOROT KURASHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK TA'SIRI HAMDA KIBERJINOYATCHILAR TIPOLOGIYASI.” Таълимда истиқболли изланишлар, (8), 207-215, 2026. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.417
ChicagoDAVLATOVNA, AZIZA. “KIBERHUJUM VA AXBOROT KURASHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK TA'SIRI HAMDA KIBERJINOYATCHILAR TIPOLOGIYASI.” Таълимда истиқболли изланишлар, (8), 207-215 (2026). https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.417
HarvardDAVLATOVNA, AZIZA (2026) ‘KIBERHUJUM VA AXBOROT KURASHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK TA'SIRI HAMDA KIBERJINOYATCHILAR TIPOLOGIYASI’, Таълимда истиқболли изланишлар, (8), 207-215. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.417
BibTeX
@article{davlatovnaaziza2026,
  title = {KIBERHUJUM VA AXBOROT KURASHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK TA'SIRI HAMDA KIBERJINOYATCHILAR TIPOLOGIYASI},
  author = {DAVLATOVNA, AZIZA},
  journal = {Таълимда истиқболли изланишлар},
  year = {2026},
  number = {8},
  pages = {207-215},
  doi = {10.67547/fanistiqbollari.2026.417},
  url = {https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.417}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Таълимда истиқболли изланишлар jurnalidan boshqa maqolalar

Таълимда истиқболли изланишлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

DAVLATOVNA, AZIZA — boshqa maqolalari

Psixologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Psixologiya sohasidagi OAK jurnallari