Mazkur tadqiqotda so‘roq gaplarning pragmalingvistik xususiyatlari va ularning nutq aktlari tizimidagi o‘rni Abdulla Qahhorning “Sarob” hamda Teodor Drayzerning “Amerika fojiasi” romanlari misolida tahlil qilinadi. Tadqiqotda so‘roq gaplar faqat grammatik shakl sifatida emas, balki muayyan kommunikativ maqsadni ifodalovchi nutqiy birlik sifatida o‘rganiladi. Asarlardan olingan misollar asosida so‘roq gaplarning axborot so‘rash, suhbatni boshlash, aniqlashtirish, tanbeh berish, hayrat bildirish, taklif qilish, e’tiroz va ruhiy kechinmani ifodalash kabi pragmatik vazifalari aniqlanadi. Tahlil jarayonida pragmatik, kontekstual va diskursiv yondashuvlardan foydalanilib, so‘roq gaplarning lokutiv, illokutiv va perlokutiv jihatlari ochib beriladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, har ikki adib asarlarida so‘roq gaplar badiiy dialogning tabiiyligini ta’minlash, qahramon ruhiyatini ochish va kommunikativ ta’sirni kuchaytirishda muhim vosita sifatida xizmat qiladi. Tahlil jarayonida so‘roq gaplarning pragmatik mazmuni ularning grammatik qurilishi, kommunikativ vaziyat va nutq ishtirokchilarining o‘zaro munosabati bilan uzviy bog‘liqligi aniqlandi. So‘roq konstruksiyalarining ma’nosi ko‘pincha kontekst ta’sirida kengayib, bevosita savol mazmunidan tashqari iltimos, taklif, tanbeh, e’tiroz, hayrat, shubha va baholash kabi qo‘shimcha kommunikativ ma’nolarni yuzaga chiqaradi. Shuningdek, bunday gaplarning badiiy dialogdagi qo‘llanishi personajlarning individual nutqiy xususiyatlari, ruhiy holati va ijtimoiy munosabatlarini ifodalash imkonini beradi. Qiyosiy kuzatishlar so‘roq gaplarning pragmatik funksiyalari turli adabiy va madaniy kontekstlarda namoyon bo‘lishiga qaramay, ularning asosiy kommunikativ mexanizmlari umumiy xususiyatlarga ega ekanligini ko‘rsatadi. Bu jihatlar so‘roq gaplarni pragmalingvistik nuqtayi nazardan o‘rganish badiiy matnning mazmuniy va kommunikativ qatlamlarini chuqurroq yoritishga xizmat qilishini ko‘rsatadi.
| Mualliflar | Rаxmаtоvа , Gulnоzа |
|---|---|
| Jurnal | Қўқон университети хабарномаси |
| Nashr sanasi | 2026-08-19 |
| Jild | 19 |
| Betlar | 28-30 |
| Til | Ingliz |
so‘roq gap, pragmalingvistika, nutq akti, illokutiv kuch, bilvosita nutq akti, kontekst, diskurs, kommunikativ maqsad, badiiy matn.
Mazkur maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarni pedagogik faoliyatga tayyorlash jarayonining psixologik jihatlari, ularning kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishdagi o‘rni hamda pedagogik faoliyat samaradorligiga ta’siri…
Статья посвящена исследованию фонетической нейтрализации в диалектных и субстандартных разновидностях английского языка. Рассматриваются соотношение фонетической нейтрализации с фонологической нейтрализацией и…
Mazkur maqolada kasbiy ta’lim muassasalarida strategik boshqaruv modellarini xorijiy tajribalar asosida takomillashtirishning nazariy, institutsional va amaliy jihatlari keng yoritilgan. Strategik boshqaruvning…
Maqolada Kazuo Ishiguroning “Never Let Me Go” (“Meni hech qachon qo‘yib yuborma”) romanida fantastik badiiy olamni shakllantiruvchi nominativ birliklar va ularning leksik-semantik maydonlari tahlil qilingan…
Ushbu maqolada o‘lchov birliklari va o‘lchov ma’nosini bildiruvchi ifodalarni kognitiv jihatdan o‘rganishda integrativ yondashuvning zarurati asoslanadi. Tadqiqotning boshlang‘ich nuqtasi shundan iboratki, tabiiy…
Maqolada Usmon Azimning “Iqrorlik” she’rida shaxs identitetining ifodalanishi dunyoning teatr sifatidagi markaziy metaforasi orqali tadqiq etiladi. Tahlil lirik qahramonning ijtimoiy kutilmalar, tanqid, qo‘rquv va…
Maqolada XX asr oxiri va XXI asr boshlaridagi ijtimoiy, madaniy hamda ma’naviy o‘zgarishlar sharoitida lirik qahramon identitetining inqirozga yuz tutishi va “yo‘qolgan men” fenomenining badiiy-estetik tabiati tahlil…
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillarida nutqiy ma’no hamda kommunikativ funksiyalar overlap hodisasining qiyosiy-tipologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda overlap hodisasi analitik va agglutinativ…
Maqolada o‘zbek adabiyotida shaxs identitetining tarixiy-poetik shakllanishi mumtoz va jadid adabiyoti materiallari asosida tahlil qilinadi. Identitet tushunchasining zamonaviy gumanitar fanlarda keng qo‘llanilishiga…
Mazkur maqolada badiiy matnning lokutiv qatlami poetik mazmunni yuzaga keltiruvchi lisoniy asos sifatida tadqiq etiladi. Tadqiqotning nazariy yo‘nalishi badiiy matndagi lisoniy shakllarning kontekst ta’sirida yangi…