O‘lchov birliklarini kognitiv talqin qilishda integrativ yondashuvning nazariy-metodologik asoslari

Djabbarov, Sherzod

Қўқон университети хабарномаси · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu maqolada o‘lchov birliklari va o‘lchov ma’nosini bildiruvchi ifodalarni kognitiv jihatdan o‘rganishda integrativ yondashuvning zarurati asoslanadi. Tadqiqotning boshlang‘ich nuqtasi shundan iboratki, tabiiy tildagi o‘lchov birliklari faqat aniq miqdor, masofa yoki hajmni ko‘rsatish bilan cheklanmaydi. Ular nutqda yaqinlik, uzoqlik, daraja, intensivlik, vaqtning subyektiv kechishi va ijtimoiy ustunlik kabi mavhum munosabatlarni ifodalashda ham ishtirok etadi. Shu sababli bunday birliklarning ma’nosini faqat bitta nazariya doirasida sharhlash ko‘p hollarda yetarli natija bermaydi. Maqolada Lakoff va Johnsonning konseptual metafora nazariyasi, Fillmorning freym semantikasi, Lakoffning kategoriyalash haqidagi qarashlari hamda Langackerning kognitiv grammatikasi o‘zaro qiyoslanib, ularning o‘lchov leksikasini tahlil qilishdagi vazifalari belgilandi. Tadqiqot tavsifiy, qiyosiy, konseptual va freym tahlili usullariga tayandi. Tahlil natijasida o‘lchovga oid birliklarni o‘rganishning to‘rt bosqichli modeli taklif etildi: avval birlikning tajribaviy asosi aniqlanadi, keyin mavhum ma’noga o‘tish yo‘li ko‘rsatiladi, undan so‘ng ifoda faollashtiradigan bilimlar majmui tiklanadi va nihoyat mazmunning grammatik hamda kontekstual shakllanishi tahlil qilinadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, integrativ yondashuv turli nazariyalarni bir matnda sanab o‘tish emas, balki ularning izohlash imkoniyatlarini bir-birini to‘ldiradigan bosqichlarga joylashtirishdir. Bunday yondashuv ingliz va o‘zbek tillaridagi o‘lchov birliklarining bevosita, ko‘chma va kontekstga bog‘liq ma’nolarini izchil talqin qilish uchun qulay nazariy asos yaratadi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarDjabbarov, Sherzod
JurnalҚўқон университети хабарномаси
NashriyotҚўқон университети
ISSN2181-1695
Nashr sanasi2026-08-19
Jild19
Betlar14-18
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

kognitiv lingvistika, o‘lchov birliklari, integrativ yondashuv, konseptual metafora, freym semantikasi, kognitiv grammatika, kategoriyalash, konseptuallashtirish

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APADjabbarov, Sherzod (2026). O‘LCHOV BIRLIKLARINI KOGNITIV TALQIN QILISHDA INTEGRATIV YONDASHUVNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI. Қўқон университети хабарномаси, 19, 14-18. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1755
GOST (OAK)Djabbarov, Sherzod O‘LCHOV BIRLIKLARINI KOGNITIV TALQIN QILISHDA INTEGRATIV YONDASHUVNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI // Қўқон университети хабарномаси. – 2026. – T. 19. – B. 14-18.
MLADjabbarov, Sherzod. “O‘LCHOV BIRLIKLARINI KOGNITIV TALQIN QILISHDA INTEGRATIV YONDASHUVNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI.” Қўқон университети хабарномаси, 19, 14-18, 2026. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1755
ChicagoDjabbarov, Sherzod. “O‘LCHOV BIRLIKLARINI KOGNITIV TALQIN QILISHDA INTEGRATIV YONDASHUVNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI.” Қўқон университети хабарномаси, 19, 14-18 (2026). https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1755
HarvardDjabbarov, Sherzod (2026) ‘O‘LCHOV BIRLIKLARINI KOGNITIV TALQIN QILISHDA INTEGRATIV YONDASHUVNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI’, Қўқон университети хабарномаси, 19, 14-18. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1755
BibTeX
@article{djabbarovsherzod2026,
  title = {O‘LCHOV BIRLIKLARINI KOGNITIV TALQIN QILISHDA INTEGRATIV YONDASHUVNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI},
  author = {Djabbarov, Sherzod},
  journal = {Қўқон университети хабарномаси},
  year = {2026},
  volume = {19},
  pages = {14-18},
  url = {https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1755}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон университети хабарномаси jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон университети хабарномаси — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Djabbarov, Sherzod — boshqa maqolalari

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari