O‘lchovdan ma’noga: ingliz–o‘zbek tarjimasida o‘lchovga oid ifodalarning konseptual-metaforik va freym-semantik talqini

Djabbarov, Sherzod Xalikulovich

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Tilning o‘lchovga oid qatlami, odatda, fizik kattaliklarni aniq belgilash va miqdoriy munosabatlarni ifodalash bilan bog‘lanadi. Biroq real nutqda o‘lchov birliklari va ularga yaqin ifodalar ko‘pincha o‘zining bevosita metrologik vazifasidan chekinib, mavhum holat, daraja va munosabatlarni anglatishga xizmat qiladi. Mazkur maqolada shu hodisa ingliz va o‘zbek tillari materiallari asosida Konseptual metafora nazariyasi hamda Freym semantikasi doirasida tahlil qilinib, uning tarjimadagi namoyon bo‘lishiga alohida e’tibor qaratiladi. Tadqiqot materiali sifatida ingliz tilidagi within an inch of failure, miles away from reality, a mountain of work hamda o‘zbek tilidagi bir qadam oldinda, bir umr kutdim, zarracha shubha yo‘q singari ifodalar tanlandi. Sifatga asoslangan qiyosiy-kognitiv tahlil yordamida ularning manba va maqsad sohalari, metaforik ko‘chish modeli, kontekstda faollashadigan bilim tuzilmalari va tarjimada yuzaga keladigan muvofiqlik masalalari o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, o‘lchovga oid leksika fazoviy yaqinlik, uzoqlik, davomiylik, miqdor, intensivlik, ustunlik va ishonch darajasini ifodalashda oddiy nominativ birlikdan ko‘ra kengroq kognitiv vazifa bajaradi. Bunda Konseptual metafora nazariyasi ma’no ko‘chishining umumiy yo‘nalishini izohlasa-da, muayyan ifodaning konkret vaziyatda qanday anglashilishini to‘liq ochib bera olmaydi. Mazkur bosqichda chegara, maqsad, kutilma, baho va vaziyat ishtirokchilariga doir bilimlarni bir butun tuzilma sifatida tiklovchi freym-semantik tahlil zarur bo‘ladi. Shu asosda maqolada ikki bosqichli talqin modeli taklif qilinadi: avval o‘lchov tajribasi bilan mavhum tushuncha o‘rtasidagi konseptual bog‘lanish aniqlanadi, keyin esa bu bog‘lanishning nutqdagi mazmuni tegishli freym orqali ochiladi. Tarjima nuqtayi nazaridan asosiy xulosa shuki, o‘lchov birligi metaforik ma’noda qo‘llanganda uning sonli qiymatini saqlash yoki boshqa birlikka mexanik konversiya qilish ko‘pincha yetarli emas. Bunday holatda tarjimon o‘lchov shaklidan ko‘ra, u orqali berilgan ma’no darajasi va kommunikativ ta’sirni qayta yaratishi kerak.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarDjabbarov, Sherzod Xalikulovich
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-10-09
Jild8
Son9
Betlar783-792
TilO‘zbek
Ilmiy sohaPsixologiya
DOI10.70728/b.series.fil.v08.i09.110
Indeksga qo‘shilgan2026-10-10

DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i09.110 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

konseptual metafora, o‘lchovga oid ifodalar, kognitiv lingvistika, freym semantikasi, ingliz–o‘zbek tarjimasi, kognitiv ekvivalentlik, metaforik ma’no, tarjima strategiyasi

Ilmiy soha

Psixologiya

Iqtibos keltirish

APADjabbarov, Sherzod Xalikulovich (2026). O‘LCHOVDAN MA’NOGA: INGLIZ–O‘ZBEK TARJIMASIDA O‘LCHOVGA OID IFODALARNING KONSEPTUAL-METAFORIK VA FREYM-SEMANTIK TALQINI. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 783-792. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.110
GOST (OAK)Djabbarov, Sherzod Xalikulovich O‘LCHOVDAN MA’NOGA: INGLIZ–O‘ZBEK TARJIMASIDA O‘LCHOVGA OID IFODALARNING KONSEPTUAL-METAFORIK VA FREYM-SEMANTIK TALQINI // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 9. – B. 783-792. – DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i09.110.
MLADjabbarov, Sherzod Xalikulovich. “O‘LCHOVDAN MA’NOGA: INGLIZ–O‘ZBEK TARJIMASIDA O‘LCHOVGA OID IFODALARNING KONSEPTUAL-METAFORIK VA FREYM-SEMANTIK TALQINI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 783-792, 2026. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.110
ChicagoDjabbarov, Sherzod Xalikulovich. “O‘LCHOVDAN MA’NOGA: INGLIZ–O‘ZBEK TARJIMASIDA O‘LCHOVGA OID IFODALARNING KONSEPTUAL-METAFORIK VA FREYM-SEMANTIK TALQINI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 783-792 (2026). https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.110
HarvardDjabbarov, Sherzod Xalikulovich (2026) ‘O‘LCHOVDAN MA’NOGA: INGLIZ–O‘ZBEK TARJIMASIDA O‘LCHOVGA OID IFODALARNING KONSEPTUAL-METAFORIK VA FREYM-SEMANTIK TALQINI’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 783-792. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.110
BibTeX
@article{djabbarovsherzodxalikulovich2026,
  title = {O‘LCHOVDAN MA’NOGA: INGLIZ–O‘ZBEK TARJIMASIDA O‘LCHOVGA OID IFODALARNING KONSEPTUAL-METAFORIK VA FREYM-SEMANTIK TALQINI},
  author = {Djabbarov, Sherzod Xalikulovich},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {9},
  pages = {783-792},
  doi = {10.70728/b.series.fil.v08.i09.110},
  url = {https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.110}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Psixologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Psixologiya sohasidagi OAK jurnallari