Umumiy o'rta ta'lim tizimida kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning nazariy asoslari

Zulayho Ravshan qizi, Rasulova

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu maqolada umumiy o'rta ta'lim tizimida kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning nazariy-metodologik asoslari atroflicha tahlil etiladi. Kommunikativ kompetensiya XX asrning ikkinchi yarmida tilshunoslik va pedagogika fanlarining kesishmasida paydo bo'lgan tushuncha bo'lib, til o'qitishda yangi bir paradigmaning shakllanishiga zamin tayyorladi. Maqolada ushbu tushunchaning tarixiy shakllanish bosqichlari, unga oid yetakchi konsepsiyalar va ularning pedagogik ahamiyati ketma-ket muhokama qilinadi. D. Hymesning (1972) kommunikativ kompetensiya nazariyasidan boshlab, M. Canale va M. Swain (1980) ning to'rt komponentli modeli, L.F. Bachmanning (1990) kommunikativ til qobiliyati tizimi va M. Celce-Murcia hamda boshqalarning (1995) diskursga asoslangan modeli qiyosiy tarzda ko'rib chiqiladi. Ushbu modellar asosida kommunikativ kompetensiyaning beshta asosiy komponenti — lingvistik, pragmatik, diskursiv, sotsiomadaniy va strategik kompetensiyalar — alohida tahlil qilinadi. Maqolada kommunikativ til o'qitish (CLT) metodologiyasining beshta markaziy tamoyili: ma'noga ustuvorlik, vaziyatli o'rganish, xatolarni o'rganish imkoniyati sifatida qabul qilish, o'quvchi markazliligi va to'rt ko'nikma integratsiyasi — nazariy asoslarda tushuntiriladi. S.D. Krashenning kirish gipotezasi, L.S. Vygotskiyning «Yaqin rivojlanish zonasi» va M. Longning interaksion gipotezasi kabi asosiy til o'zlashtirishga oid nazariyalar CLT ning ilmiy poydevori sifatida ko'rsatiladi. Yevropa Kengashining til kompetensiyasi bo'yicha umumiy ma'lumotnomasi (CEFR) asosida maqolada kommunikativ ko'nikmalar A1 dan C1 gacha bo'lgan darajalarga ko'ra tavsiflanadi va o'zbek umumiy o'rta ta'lim maktablarida qo'llash uchun maqsadli darajalar taklif etiladi. Shu bilan birga, o'zbek maktabida CLT ni joriy etishdagi to'rtta asosiy tizimli to'siq — sinf o'lchami, imtihon tizimi, o'qituvchi tayyorgarligi va autentik material tanqisligi — tahlil qilinib, ularni bartaraf etishning beshta amaliy yo'li taklif etiladi. Maqola yakunida kommunikativ kompetensiyani baholashning zamonaviy yondashuvlari — performansga asoslangan baholash, portfolio va ko'p komponentli baholash tizimi — ko'rib chiqiladi. Tadqiqot besh ilmiy xulosa va besh amaliy tavsiya bilan yakunlanadi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarZulayho Ravshan qizi, Rasulova
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-07-15
Jild8
Son6
Betlar611-622
TilO‘zbek
Ilmiy sohaPedagogika
DOI10.70728/c.series.ped.v08.i06.095
Indeksga qo‘shilgan2026-08-27

DOI: 10.70728/c.series.ped.v08.i06.095 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

kommunikativ kompetensiya, CLT (kommunikativ til o'qitish), TBLT

Ilmiy soha

Pedagogika

Iqtibos keltirish

APAZulayho Ravshan qizi, Rasulova (2026). UMUMIY O'RTA TA'LIM TIZIMIDA KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(6), 611-622. https://doi.org/10.70728/c.series.ped.v08.i06.095
GOST (OAK)Zulayho Ravshan qizi, Rasulova UMUMIY O'RTA TA'LIM TIZIMIDA KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 6. – B. 611-622. – DOI: 10.70728/c.series.ped.v08.i06.095.
MLAZulayho Ravshan qizi, Rasulova. “UMUMIY O'RTA TA'LIM TIZIMIDA KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(6), 611-622, 2026. https://doi.org/10.70728/c.series.ped.v08.i06.095
ChicagoZulayho Ravshan qizi, Rasulova. “UMUMIY O'RTA TA'LIM TIZIMIDA KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(6), 611-622 (2026). https://doi.org/10.70728/c.series.ped.v08.i06.095
HarvardZulayho Ravshan qizi, Rasulova (2026) ‘UMUMIY O'RTA TA'LIM TIZIMIDA KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(6), 611-622. https://doi.org/10.70728/c.series.ped.v08.i06.095
BibTeX
@article{zulayhoravshanqizirasulova2026,
  title = {UMUMIY O'RTA TA'LIM TIZIMIDA KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI},
  author = {Zulayho Ravshan qizi, Rasulova},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {6},
  pages = {611-622},
  doi = {10.70728/c.series.ped.v08.i06.095},
  url = {https://doi.org/10.70728/c.series.ped.v08.i06.095}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Pedagogika sohasidagi boshqa maqolalar

Pedagogika sohasidagi OAK jurnallari