Ushbu maqolada umumiy o'rta ta'lim tizimida kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning nazariy-metodologik asoslari atroflicha tahlil etiladi. Kommunikativ kompetensiya XX asrning ikkinchi yarmida tilshunoslik va pedagogika fanlarining kesishmasida paydo bo'lgan tushuncha bo'lib, til o'qitishda yangi bir paradigmaning shakllanishiga zamin tayyorladi. Maqolada ushbu tushunchaning tarixiy shakllanish bosqichlari, unga oid yetakchi konsepsiyalar va ularning pedagogik ahamiyati ketma-ket muhokama qilinadi. D. Hymesning (1972) kommunikativ kompetensiya nazariyasidan boshlab, M. Canale va M. Swain (1980) ning to'rt komponentli modeli, L.F. Bachmanning (1990) kommunikativ til qobiliyati tizimi va M. Celce-Murcia hamda boshqalarning (1995) diskursga asoslangan modeli qiyosiy tarzda ko'rib chiqiladi. Ushbu modellar asosida kommunikativ kompetensiyaning beshta asosiy komponenti — lingvistik, pragmatik, diskursiv, sotsiomadaniy va strategik kompetensiyalar — alohida tahlil qilinadi. Maqolada kommunikativ til o'qitish (CLT) metodologiyasining beshta markaziy tamoyili: ma'noga ustuvorlik, vaziyatli o'rganish, xatolarni o'rganish imkoniyati sifatida qabul qilish, o'quvchi markazliligi va to'rt ko'nikma integratsiyasi — nazariy asoslarda tushuntiriladi. S.D. Krashenning kirish gipotezasi, L.S. Vygotskiyning «Yaqin rivojlanish zonasi» va M. Longning interaksion gipotezasi kabi asosiy til o'zlashtirishga oid nazariyalar CLT ning ilmiy poydevori sifatida ko'rsatiladi. Yevropa Kengashining til kompetensiyasi bo'yicha umumiy ma'lumotnomasi (CEFR) asosida maqolada kommunikativ ko'nikmalar A1 dan C1 gacha bo'lgan darajalarga ko'ra tavsiflanadi va o'zbek umumiy o'rta ta'lim maktablarida qo'llash uchun maqsadli darajalar taklif etiladi. Shu bilan birga, o'zbek maktabida CLT ni joriy etishdagi to'rtta asosiy tizimli to'siq — sinf o'lchami, imtihon tizimi, o'qituvchi tayyorgarligi va autentik material tanqisligi — tahlil qilinib, ularni bartaraf etishning beshta amaliy yo'li taklif etiladi. Maqola yakunida kommunikativ kompetensiyani baholashning zamonaviy yondashuvlari — performansga asoslangan baholash, portfolio va ko'p komponentli baholash tizimi — ko'rib chiqiladi. Tadqiqot besh ilmiy xulosa va besh amaliy tavsiya bilan yakunlanadi.
| Mualliflar | Zulayho Ravshan qizi, Rasulova |
|---|---|
| Jurnal | Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар |
| Nashr sanasi | 2026-07-15 |
| Jild | 8 |
| Son | 6 |
| Betlar | 611-622 |
| Til | Ingliz |
| DOI | 10.70728/c.series.ped.v08.i06.095 |
DOI: 10.70728/c.series.ped.v08.i06.095 · Maqolaning asl sahifasi
kommunikativ kompetensiya, CLT (kommunikativ til o'qitish), TBLT
Ushbu maqolada litsey o‘quvchilariga kimyo fanini muhandislik fanlari bilan birgalikda o‘qitish yo‘llari tushuntiriladi. Akademik litseyning 1-kurs o‘quvchilariga “Uglevodorodlarning tabiiy manbalari”, “Alkanlar”…
Mazkur maqolada texnika fanlarini o‘qitishda neyropsixologik indikatorlar asosida adaptiv pedagogik yondashuvlardan samarali foydalanish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda talabalarning diqqat, xotira, kognitiv yuklama…
Maqolada bo‘lajak surdopedagoglarni kar bolalar nutqini rivojlantirishga tayyorlash jarayonida lingvoimitatsion muhit yaratish va topshiriqlarni differensiallashtirishning pedagogik imkoniyatlari yoritilgan. Tadqiqotda…
Ushbu maqolada matematika darslarida muammoli topshiriqlar yordamida o‘quvchilarning tanqidiy-mantiqiy tafakkurini shakllantirishning metodik asoslari yoritiladi. Mavzu avvalgi mantiqiy kompetentlik yondashuvidan…
Mazkur maqolada integratsiya tushunchasining nazariy asoslari, uning pedagogik jarayondagi o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Ta’lim tizimida fanlararo aloqalarni mustahkamlash, bilimlarni yaxlit holda shakllantirish hamda…
Ushbu maqolada koxlear implantli bolalarning reabilitatsiya jarayoniga ota-onalarni faol jalb etish yo‘llari yoritilgan. Tadqiqotda ota-onalarning psixologik, pedagogik va amaliy tayyorgarligini oshirish, shuningdek…
Mazkur maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda kreativ ko‘nikmalarni shakllantirishda STEAM yondashuvining pedagogik imkoniyatlari tahlil qilingan. Ayniqsa, “Tabiatshunoslik va ekologiya asoslari” faoliyati misolida…
This article investigates the pedagogical potential of interactive web-quest technologies in fostering intercultural communicative competence (ICC) among university students studying German as a foreign language. The…
Ushbu maqolada tarbiyachining pedagogik faoliyatida kreativlik qobiliyatini o‘stirishning ahamiyati, mazmuni, ularni kuzatish usullari, pedagogik faoliyatda tarbiyachilarning bilim, koʻnikma va malakalari, shu bilan…
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida talabalarning ilmiy- tadqiqotchilik kompetensiyasini rivojlantirishda raqamli ta’lim platformalarining pedagogik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Raqamli transformatsiya…