Ingliz va o‘zbek tillaridagi robototexnika terminlarining leksik-semantik va struktur xususiyatlari

RASULOVA, GULMIRA

Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-yil

Annotatsiya

Kirish. XXI asrda robototexnika yuqori sur’atlarda rivojlanayotgan fan va texnologiya yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Sanoat robotlari, avtonom mobil tizimlar, sun’iy intellektga asoslangan robotlar, inson-robot hamkorligi, tibbiy va xizmat ko‘rsatuvchi robotlarning rivojlanishi soha terminologik tizimining muntazam kengayishiga olib kelmoqda. Robototexnika mexanik muhandislik, elektrotexnika, avtomatik boshqaruv, kompyuter fanlari va sun’iy intellekt chorrahasida shakllanganligi sababli uning terminologiyasi turli fanlarga mansub tushunchalarni birlashtiruvchi murakkab leksik tizimdir. Terminologiya nazariyasida terminlar nafaqat muayyan tushunchaning nomi, balki maxsus bilim sohasidagi konseptual munosabatlarni aks ettiruvchi birlik sifatida baholanadi. R. Dubuc terminlarni morfologik tuzilishiga ko‘ra sodda va murakkab birliklarga ajratsa, J. Pearson terminlarni maxsus kontekst doirasida o‘rganish zarurligini ta’kidlaydi[2,8]. B.N. Golovin va R.Yu. Kobrin terminologik birikmalarni ko‘p komponentli terminlar sifatida izohlab, ularning tarkibiy qismlari o‘rtasidagi semantik munosabatlarga alohida e’tibor qaratadi[3]. O‘zbek terminologiyasida esa H.Dadaboyev terminlarning sodda, yasama, qisqartma va so‘z birikmasi shakllarida namoyon bo‘lishini qayd etadi[1]. Shundan kelib chiqib, mazkur tadqiqotning maqsadi ingliz va o‘zbek tillaridagi robototexnika terminlarining leksik-etimologik, morfologik, struktur va leksik-semantik xususiyatlarini aniqlash, ikki til terminologik tizimlari o‘rtasidagi umumiylik hamda farqlarni qiyosiy tahlil qilishdan iborat. O‘zbek robototexnika terminologiyasining shakllanishida tarixan rus tili vositasida kirib kelgan baynalmilal terminlar va zamonaviy bosqichda bevosita ingliz tilidan o‘zlashayotgan birliklarning parallel mavjudligi kuzatiladi. Natijada sensor-datchik, actuator-aktuator, controller-kontroller kabi variantlar, shuningdek end-effector uchun ishchi …

Maqola ma’lumotlari
MualliflarRASULOVA, GULMIRA
JurnalТаълимда истиқболли изланишлар
NashriyotБухоро давлат университети
ISSN3060-527X, 3030-380X
Nashr sanasi2026-09-20
Son7
Betlar18-22
TilO‘zbek
DOI10.67547/fanistiqbollari.2026.868
Indeksga qo‘shilgan2026-10-18

DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.868 · Maqolaning asl sahifasi · PDF

Kalit so‘zlar

robotics terminology, term, lexical-semantic analysis, structural model, term formation, etymology, terminological combination, comparative analysis, Uzbek, English, ISO 8373, standardization, терминология робототехники, термин, лексико-семантический анализ, структурная модель, терминообразование, этимология, сопоставительный анализ, узбекский язык, английский язык, ISO 8373, стандартизация

Iqtibos keltirish

APARASULOVA, GULMIRA (2026). INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI ROBOTOTEXNIKA TERMINLARINING LEKSIK-SEMANTIK VA STRUKTUR XUSUSIYATLARI. Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 18-22. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.868
GOST (OAK)RASULOVA, GULMIRA INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI ROBOTOTEXNIKA TERMINLARINING LEKSIK-SEMANTIK VA STRUKTUR XUSUSIYATLARI // Таълимда истиқболли изланишлар. – 2026. – № 7. – B. 18-22. – DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.868.
MLARASULOVA, GULMIRA. “INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI ROBOTOTEXNIKA TERMINLARINING LEKSIK-SEMANTIK VA STRUKTUR XUSUSIYATLARI.” Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 18-22, 2026. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.868
ChicagoRASULOVA, GULMIRA. “INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI ROBOTOTEXNIKA TERMINLARINING LEKSIK-SEMANTIK VA STRUKTUR XUSUSIYATLARI.” Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 18-22 (2026). https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.868
HarvardRASULOVA, GULMIRA (2026) ‘INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI ROBOTOTEXNIKA TERMINLARINING LEKSIK-SEMANTIK VA STRUKTUR XUSUSIYATLARI’, Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 18-22. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.868
BibTeX
@article{rasulovagulmira2026,
  title = {INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI ROBOTOTEXNIKA TERMINLARINING LEKSIK-SEMANTIK VA STRUKTUR XUSUSIYATLARI},
  author = {RASULOVA, GULMIRA},
  journal = {Таълимда истиқболли изланишлар},
  year = {2026},
  number = {7},
  pages = {18-22},
  doi = {10.67547/fanistiqbollari.2026.868},
  url = {https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.868}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Таълимда истиқболли изланишлар jurnalidan boshqa maqolalar

Таълимда истиқболли изланишлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

RASULOVA, GULMIRA — boshqa maqolalari