Аннотация: В статье в рамках когнитивно-лингвистического подхода рассматривается взаимосвязь узбекского языка и национального мышления как важнейших компонентов культурной идентичности народа. Исследование направлено на выявление специфики узбекской национальной когнитивной картины мира (НККМ), отражающей особенности восприятия действительности, социальных отношений и ценностных ориентиров. Особое внимание уделяется когнитивному анализу доминирующих культурно значимых концептов hurmat (уважение) и oila (семья), которые функционируют как ключевые модели социальной иерархии, межличностного взаимодействия и коллективного благополучия в узбекском обществе. Также анализируется система соматических метафор, посредством которых абстрактные эмоциональные и этические категории концептуализируются через телесный опыт. Установлено, что типологические особенности агглютинативной структуры узбекского языка, а также процессы современного билингвизма существенно влияют на формирование уникального когнитивного пространства и способствуют развитию когнитивной гибкости носителей языка. Делается вывод о том, что язык выступает не только средством коммуникации, но и важным механизмом формирования национального смысла и культурного сознания. Ключевые слова: Национальная когнитивная картина мира (НККМ), когнитивный концепт, соматическая метафора, билингвальное когнитивное пространство, агглютинативный язык, концепт.
| Mualliflar | Бекзод САТТОРОВ |
|---|---|
| Jurnal | Туркологик тадқиқотлар |
| Nashriyot | Самарқанд давлат университети, https://turkologiya.samdu.uz |
| ISSN | 2992-9229, 3060-5318 |
| Nashr sanasi | 2025-12-27 |
| Til | Rus |
| Ilmiy soha | Filologiya |
| DOI | 10.5281/zenodo.18339098 |
| Indeksga qo‘shilgan | 2026-09-02 |
DOI: 10.5281/zenodo.18339098 · Maqolaning asl sahifasi
| APA | Бекзод САТТОРОВ (2025). ЯЗЫК И МЫШЛЕНИЕ: КОГНИТИВНЫЙ АСПЕКТ УЗБЕКСКОГО ЯЗЫКА. Туркологик тадқиқотлар. https://doi.org/10.5281/zenodo.18339098 |
|---|---|
| GOST (OAK) | Бекзод САТТОРОВ ЯЗЫК И МЫШЛЕНИЕ: КОГНИТИВНЫЙ АСПЕКТ УЗБЕКСКОГО ЯЗЫКА // Туркологик тадқиқотлар. – 2025. – DOI: 10.5281/zenodo.18339098. |
| MLA | Бекзод САТТОРОВ. “ЯЗЫК И МЫШЛЕНИЕ: КОГНИТИВНЫЙ АСПЕКТ УЗБЕКСКОГО ЯЗЫКА.” Туркологик тадқиқотлар, 2025. https://doi.org/10.5281/zenodo.18339098 |
| Chicago | Бекзод САТТОРОВ. “ЯЗЫК И МЫШЛЕНИЕ: КОГНИТИВНЫЙ АСПЕКТ УЗБЕКСКОГО ЯЗЫКА.” Туркологик тадқиқотлар (2025). https://doi.org/10.5281/zenodo.18339098 |
| Harvard | Бекзод САТТОРОВ (2025) ‘ЯЗЫК И МЫШЛЕНИЕ: КОГНИТИВНЫЙ АСПЕКТ УЗБЕКСКОГО ЯЗЫКА’, Туркологик тадқиқотлар. https://doi.org/10.5281/zenodo.18339098 |
| BibTeX | @article{article2025,
title = {ЯЗЫК И МЫШЛЕНИЕ: КОГНИТИВНЫЙ АСПЕКТ УЗБЕКСКОГО ЯЗЫКА},
author = {Бекзод САТТОРОВ},
journal = {Туркологик тадқиқотлар},
year = {2025},
doi = {10.5281/zenodo.18339098},
url = {https://doi.org/10.5281/zenodo.18339098}
} |
Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash
Annotatsiya: Ushbu maqolada turk olimi Rizo Nurning adabiyotshunoslik faoliyatiga doir qarashlari, jumladan turkiy adabiyot nazariyasi, chig‘atoy adabiyoti vakillari ijodi haqidagi fikrlari qalamga olinadi. Unda asosan…
Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘zbek tilshunosligida so‘zga xos xususiyatlar va uning tadqiqi masalasi uzoq davrlardan beri o‘rganib kelinadi. Bu bizga o‘zbek tilshunosligining tarixidan ma’lum. Tilimizning yaqin…
Annotatsiya: Maqolada o‘zbek va tojik xalqlarining maqol, hikmatli so‘z va frazemalarining tilda keng qo‘llanishi va shakllana borishi, til egalarining madaniyati, tarixi, urf-odatlari, ichki his-tuyg‘ulari…
Annotatsiya: maqolada milliy uyg‘onish davri Farg‘ona adabiy muhitining vakili Muhammadaminxo‘ja Muqimiy satirik asarlarida boshlab bergan saylov mavzusi bilan bog‘liq an’anaviy turkumlilik haqida gap boradi. Shoirning…
Аннотация: Бул макалада кыргыз тилиндеги дыйканчылык өнөрү менен байланышкан метафоралык туюнтуулар жана табышмактар кеңири талдоого алынат. Дыйканчылык — кыргыз элинин байыркы маданиятынын жана жашоо-тиричилигинин…
Аннотация: Данная статья представляет собой сравнительный анализ изображения гендерных ролей и ожиданий в поэзии двух выдающихся поэтесс – русской поэтессы А. Ахматовой и узбекской поэтессы Х. Худойбердиевой…
Аннотация: Предложения, представляющие собой обращения к собеседнику и выражающие яркие эмоциональные состояния – такие как призыв, просьба, гнев или радость – называются вокативными. Эти конструкции служат не только…
Аннотация: Ар бир улуттун маданиятын, тарыхын, аң-сезимин сактоо, биринчи кезекте турат, ошол себептен элдин руханий байлыгына жана социалдык абалына жараша болот. Улуттук идеология бул элдин тарыхы жана жашоо образы…
Annotatsiya: Xalqimiz o‘xshatishlardan mahorat bilan foydalanadi va bu badiiy adabiyotda ham o‘z aksini topgan. Badiiy asarda o‘xshatishlar badiiy asar tilining tasviriyligi, obrazliligini kuchaytiruvchi, unga…
Özet: Özbek edebiyatının kurucusu Nevâî, Türk millî kimliğinin en güçlü taşıyıcılarından biri kabul edilmektedir. Çağatay Türkçesinin edebî dil olarak kurumsallaştığı bir dönemde yaşayan Nevâî, dönemin diline adını…
Туркологик тадқиқотлар — barcha maqolalar · 2025-yil arxivi
This study was aimed at investigating the genetic, clinical, and laboratory parameters associated with the development of ischemic stroke in the context of COVID-19 infection. The study included 240 patients treated in…
Ushbu maqolada ingliz tilini xorijiy til sifatida o‘rganishda yangi so‘zlarni vizual va verbal usullar orqali o‘zlashtirish samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotda vizual materiallar (rasmlar, grafik tasvirlar va…
Ushbu maqolada mashina tarjimasi (MT) vositalarining Toshkent Kimyo xalqaro universitetida tahsil olayotgan o‘zbek-ingliz ikki tilli talabalarning ingliz tilidagi yozma ishlarida uchraydigan xatolarga ta’siri…
Maqolada 1892-yilda “Туркестанские ведомости” gazetasida chop etilgan Sattorxon Abdulg'afforovning “Qo'qon xonligining ruslar tomonidan istilo etilishidan oldingi ichki ahvoli haqida qisqacha ocherk” asarining…
This article examines the linguistic units and metaphorical fields that structure English ecological discourse — the texts that construct public understanding of nature and environmental crisis. Drawing on Conceptual…
Maqolada 1929–1930-yillardan boshlab O‘zbekiston SSRda amalga oshirilgan yalpi kollektivlashtirish, “quloqlarni sinf sifatida tugatish” siyosati va majburiy surgunning mahalliy jamiyat hayotiga ta’siri Farg‘ona vodiysi…
Amudaryo quyi oqimidagi sugʻoriladigan hududlarda qishloq xoʻjaligi qurgʻoqchiligini asosan yogʻin emas, balki daryodan olinadigan suv hajmi belgilaydi. Tadqiqotda Xorazm viloyatida bir yillik (2000, 2008, 2011) va…