Kognitiv tilshunoslikda metafora konseptualizatsiya vositasi sifatida: ingliz va o‘zbek tilshunosligi tajribasi

Mattiyev, Abdulaziz

Қўқон университети хабарномаси · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu maqolada kognitiv tilshunoslikning fundamental masalalaridan biri — metaforaning dunyoni konseptualizatsiya qilishdagi o‘rni va uning kognitiv mexanizm sifatidagi tabiati ingliz va o‘zbek tillari misolida tadqiq etiladi. Tadqiqotda metaforaga anʼanaviy poetik trop yoki nutq bezagi emas, balki inson tafakkurini shakllantiruvchi va mavhum tushunchalarni (vaqt, sevgi, maqsad) aniq empirik tajriba orqali idrok etishga xizmat qiluvchi tizimli xaritalash (mapping) vositasi sifatida yondashiladi. Maqolada J. Lakoff, M. Jonson va Z. Koveches kabi olimlarning nazariy qarashlari, xususan, konseptual metafora nazariyasining shakllanishi, tasvir sxemalari, invarians prinsipi va konseptual integratsiya (blending) modellari atroflicha tahlil qilinadi. Muallif metaforik modellarning (tarkibiy, yo‘naltiruvchi, ontologik) universallik va milliy-madaniy variativlik xususiyatlarini qiyosiy o‘rganish orqali, til egalari ongida shakllangan madaniy ssenariylarni ochib berishni maqsad qilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, metafora tahlili faqat formal o‘xshashlikni qayd etish emas, balki shaxsning amaliy tafakkurini yo‘naltiruvchi konseptual proyeksiyalarni o‘rganishni talab etadi. Maqola kognitiv tilshunoslik, qiyosiy tilshunoslik va madaniyatshunoslik yo‘nalishida izlanish olib borayotgan tadqiqotchilar uchun nazariy-metodologik manba bo‘lib xizmat qiladi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarMattiyev, Abdulaziz
JurnalҚўқон университети хабарномаси
NashriyotҚўқон университети
ISSN2181-1695
Nashr sanasi2026-04-17
Jild18
Betlar137-139
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

Kognitiv tilshunoslik, konseptual metafora, manba domeni, maqsad domeni, kognitiv xaritalash, konseptualizatsiya, universallik, milliy-madaniy manzara, tasvir sxemasi, konseptual integratsiya

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APAMattiyev, Abdulaziz (2026). KOGNITIV TILSHUNOSLIKDA METAFORA KONSEPTUALIZATSIYA VOSITASI SIFATIDA: INGLIZ VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGI TAJRIBASI. Қўқон университети хабарномаси, 18, 137-139. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1602
GOST (OAK)Mattiyev, Abdulaziz KOGNITIV TILSHUNOSLIKDA METAFORA KONSEPTUALIZATSIYA VOSITASI SIFATIDA: INGLIZ VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGI TAJRIBASI // Қўқон университети хабарномаси. – 2026. – T. 18. – B. 137-139.
MLAMattiyev, Abdulaziz. “KOGNITIV TILSHUNOSLIKDA METAFORA KONSEPTUALIZATSIYA VOSITASI SIFATIDA: INGLIZ VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGI TAJRIBASI.” Қўқон университети хабарномаси, 18, 137-139, 2026. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1602
ChicagoMattiyev, Abdulaziz. “KOGNITIV TILSHUNOSLIKDA METAFORA KONSEPTUALIZATSIYA VOSITASI SIFATIDA: INGLIZ VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGI TAJRIBASI.” Қўқон университети хабарномаси, 18, 137-139 (2026). https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1602
HarvardMattiyev, Abdulaziz (2026) ‘KOGNITIV TILSHUNOSLIKDA METAFORA KONSEPTUALIZATSIYA VOSITASI SIFATIDA: INGLIZ VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGI TAJRIBASI’, Қўқон университети хабарномаси, 18, 137-139. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1602
BibTeX
@article{mattiyevabdulaziz2026,
  title = {KOGNITIV TILSHUNOSLIKDA METAFORA KONSEPTUALIZATSIYA VOSITASI SIFATIDA: INGLIZ VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGI TAJRIBASI},
  author = {Mattiyev, Abdulaziz},
  journal = {Қўқон университети хабарномаси},
  year = {2026},
  volume = {18},
  pages = {137-139},
  url = {https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1602}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон университети хабарномаси jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон университети хабарномаси — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Mattiyev, Abdulaziz — boshqa maqolalari

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari