Kirish. So‘nggi o‘n yilliklarda bolalar va o‘smirlar o‘rtasida semizlik va metabolik sindrom (MS) tarqalishining keskin ortishi global muammoga aylandi. Metabolik sindrom - bu abdominal semizlik, insulinrezistentlik, aterogen dislipidemiya va arterial gipertenziyani o‘z ichiga oluvchi o‘zaro bog‘liq metabolik buzilishlar majmui bo‘lib, kelajakda 2-tip qandli diabet va yurak-qon tomir kasalliklari (YQTK) rivojlanishi uchun asosiy xavf omili hisoblanadi. Mazkur holatlarning subkriteriyalari - semizlik, gipertenziya, gipergliklemiya va dislipidemiya - bolalar va o‘smirlar orasida tobora ko‘proq uchramoqda. Pubertat davri bu jarayonda alohida o‘rin tutadi. Aynan shu davrda o‘sish gormoni va jinsiy gormonlar ta'sirida insulin sezgirligi tabiiy ravishda pasayadi va bu fiziologik holat noqulay genetik hamda atrof-muhit omillari mavjudligida patologik metabolik kaskadning boshlang‘ich nuqtasiga aylanishi mumkin. Qizlarda bu jarayon o‘ziga xos jinsiy xususiyatlarga ega bo‘lib, estrogenlarning metabolik himoya roli va menarxedan keyingi gormonal o‘zgarishlar bilan murakkablashadi. Tadqiqotning maqsadi - pubertat davridagi qizlarda insulinrezistentlik va dislipidemiya o‘rtasidagi patogenetik aloqani hamda ularning metabolik sindrom shakllanishidagi rolini zamonaviy ilmiy ma'lumotlar asosida tizimli tahlil qilishdan iborat. Mavzuning dolzarbligi bir necha jihat bilan belgilanadi. Birinchidan, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma'lumotlariga ko‘ra, bolalar va o‘smirlar o‘rtasida ortiqcha vazn va semizlik tarqalishi so‘nggi o‘n yilliklarda bir necha barobar oshgan va bu tendentsiya rivojlanayotgan mamlakatlarda ham kuzatilmoqda. Ikkinchidan, bolalik va o‘smirlikdagi metabolik buzilishlar kattalikda …
| Mualliflar | SALOMOVA, SHAXINABONU |
|---|---|
| Jurnal | Таълимда истиқболли изланишлар |
| Nashr sanasi | 2026-07-25 |
| Son | 6 |
| Betlar | 6-11 |
| Til | O‘zbek |
| DOI | 10.67547/fanistiqbollari.2026.25 |
DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.25 · Maqolaning asl sahifasi · PDF
with subsequent selection according to inclusion and exclusion criteria. Hyperinsulinemia enhances hepatic synthesis of very-low-density lipoproteins (VLDL), reduces lipo- protein lipase activity, and forms the atherogenic triad: hypertriglyceridemia, decreased HDL cholesterol, and an increased number of small dense LDL particles. In girls, the protective effect of estrogens, SHBG, and the association with polycystic ovary syndrome (PCOS) play a specific role. Insulin resistance is the central, пубертат, девочки, инсулинорезистентность, дислипидемия, метаболиче- ский синдром, атерогенность, гиперинсулинемия, HOMA-IR. THE INTERRELATION BETWEEN INSULIN RESISTANCE AND DYSLIPIDEMIA IN PU- BERTAL GIRLS AND THEIR ROLE IN THE PATHOGENESIS OF METABOLIC SYNDROME
Kirish. Bo‘lajak o‘qituvchilarda nizoli vaziyatlarda hissiy barqarorlikni rivojlantirish zamonaviy ta’lim tizimining muhim psixologik-pedagogik masalalaridan biri sifatida qaraladi. Pedagogik faoliyat jarayonida turli…
Kirish. Bugungi kunda jamiyatda oila institutining barqarorligi, uning farzand tarbiyasidagi o‘rni va psixologik ta’siri masalasi ijtimoiy-psixologik tadqiqotlarning dolzarb yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Oila…
kirish amaliyoti, pedagogik amaliyot, loyiha amaliyoti, bitiruv oldi amaliyoti) hamda semestrlar davomida olib boriladigan ilmiy-tadqiqot ishlariga integratsiya qilingan. Tadqiqot kompetensiyalarini o‘zlashtirish…
Kirish. Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarning bilimga bo‘lgan qiziqishini oshirish, ularning faol ishtirokini ta’minlash hamda mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish juda muhim. Shu jihatdan olib qaraganda…
Kirish. Moslashuvchan oʻquv platformasi (MOP) – bu individual oʻquvchilarning oʻquv ehtiyojlarini qondirish uchun oʻquv mazmunini dinamik ravishda moslashtirish uchun moslashuvchan texnologiyalardan foydalanadigan…
Kirish. Tanqidiy fikrlash zamonaviy pedagogikaning asosiy ustunlaridan biri bo‘lib, shaxsning mustaqil va ongli qaror qabul qilish, muammoli vaziyatlarni tahlil qilish hamda ilmiy asoslangan xulosalar chiqarish…
Kirish. Bugungi globallashuv va axborotlashuv sharoitida ta’lim tizimi oldida turgan muhim vazifalardan biri o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, erkin muloqot qilish hamda o‘z fikrini og‘zaki va yozma shaklda aniq ifodalay…
Kirish. Zamonaviy dunyoda ta’lim-tarbiya jarayonlarining murakkablashuvi, axloqiy qadriyatlarning transformatsiyasi va yangi pedagogik muammolarning paydo boʻlishi o‘qituvchi shaxsining rolini asosiy o‘ringa qo‘yadi…
Kirish. Bugungi kunda ta’lim tizimida kechayotgan raqamli transformatsiya barcha fanlar qatori musiqa ta’limi mazmuni, shakli va metodikasini ham yangicha yondashuvlar asosida qayta ko‘rib chiqishni taqozo etmoqda…
Kirish. Hozirgi globallashuv va ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar sharoitida oila instituti jamiyatning eng muhim ijtimoiy bo‘g‘ini sifatida alohida ahamiyat kasb etmoqda. Oila nafaqat insonning biologik va ijtimoiy…