Sport bilan bog‘liq miya chayqalishidan keyin sportga qaytish qarorini individuallashtirish

Qodirova, Shahlo Shavkatjon qizi

Мактабгача ва мактаб таълими · 2026-yil

Annotatsiya

Sport bilan bog‘liq miya chayqalishi (SRC) kontakt va to‘qnashuv sportlarida sportchi salomatligi hamda uzoq muddatli miya funksiyasi uchun muhim xavf bo‘lib qolmoqda. Maqolaning maqsadi 2023-2026-yillardagi yuqori darajadagi dalillarni tahlil qilish va klinik belgilar, yuklama ostidagi tolerantlik, bosh zarbasi biomekanikasi hamda qon biomarkerlarini yagona qaror tizimida birlashtiruvchi multimodal sportga qaytish modelini taklif etishdan iborat. 2026-yilgi meta-tahlilda SRC incidensi regbida 6,8, futbolda 0,3 holat/1000 soatni tashkil etdi. Bosh tezlanishi bo‘yicha meta-tahlilda miya chayqalishiga olib kelgan zarbalarda chiziqli tezlanish 69,6 g, miya chayqalishisiz zarbalarda 25,3 g bo‘lgan, ammo qiymatlarning ustma-ust tushishi sensor ko‘rsatkichini yakka diagnostik mezon sifatida qo‘llashni cheklaydi. CARE Consortiumning 2026-yilgi tadqiqotida GFAP faqat sportchilarning bir qismida oshgan; 36-60 soatda 63% sportchida tekshirilgan biomarkerlarning hech biri sezilarli oshmagan. 2025-yilgi prospektiv MRT tadqiqoti tibbiy ruxsat berilgan paytda ham miya qon oqimi va oq modda ko‘rsatkichlarida bazal darajadan og‘ish saqlanishi mumkinligini ko‘rsatdi. Natijada “klinik yadro + funksional yuklama + ekspozitsiya konteksti + selektiv biomarker” tamoyiliga asoslangan MKQ modeli ishlab chiqildi. Model biomarker yoki sensorni klinik baholash o‘rniga qo‘ymaydi, balki noaniq va yuqori xavfli holatlarda qaror ishonchliligini oshiruvchi qo‘shimcha qatlam sifatida belgilaydi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarQodirova, Shahlo Shavkatjon qizi
JurnalМактабгача ва мактаб таълими
NashriyotТошкент давлат педагогика университети
ISSN3060-4613, 3060-4613
Nashr sanasi2026-09-25
Jild4
Son9
Betlar543-548
TilO‘zbek
DOI10.5281/zenodo.23539129
Indeksga qo‘shilgan2026-10-22

DOI: 10.5281/zenodo.23539129 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

sport bilan bog‘liq miya chayqalishi, sportga qaytish, GFAP, UCH-L1, bosh tezlanishi, instrumentlangan mouthguard, neyrotasvirlash, sportchi xavfsizligi

Iqtibos keltirish

APAQodirova, Shahlo Shavkatjon qizi (2026). SPORT BILAN BOG‘LIQ MIYA CHAYQALISHIDAN KEYIN SPORTGA QAYTISH QARORINI INDIVIDUALLASHTIRISH. Мактабгача ва мактаб таълими, 4(9), 543-548. https://doi.org/10.5281/zenodo.23539129
GOST (OAK)Qodirova, Shahlo Shavkatjon qizi SPORT BILAN BOG‘LIQ MIYA CHAYQALISHIDAN KEYIN SPORTGA QAYTISH QARORINI INDIVIDUALLASHTIRISH // Мактабгача ва мактаб таълими. – 2026. – T. 4, № 9. – B. 543-548. – DOI: 10.5281/zenodo.23539129.
MLAQodirova, Shahlo Shavkatjon qizi. “SPORT BILAN BOG‘LIQ MIYA CHAYQALISHIDAN KEYIN SPORTGA QAYTISH QARORINI INDIVIDUALLASHTIRISH.” Мактабгача ва мактаб таълими, 4(9), 543-548, 2026. https://doi.org/10.5281/zenodo.23539129
ChicagoQodirova, Shahlo Shavkatjon qizi. “SPORT BILAN BOG‘LIQ MIYA CHAYQALISHIDAN KEYIN SPORTGA QAYTISH QARORINI INDIVIDUALLASHTIRISH.” Мактабгача ва мактаб таълими, 4(9), 543-548 (2026). https://doi.org/10.5281/zenodo.23539129
HarvardQodirova, Shahlo Shavkatjon qizi (2026) ‘SPORT BILAN BOG‘LIQ MIYA CHAYQALISHIDAN KEYIN SPORTGA QAYTISH QARORINI INDIVIDUALLASHTIRISH’, Мактабгача ва мактаб таълими, 4(9), 543-548. https://doi.org/10.5281/zenodo.23539129
BibTeX
@article{qodirovashahloshavkatjonqizi2026,
  title = {SPORT BILAN BOG‘LIQ MIYA CHAYQALISHIDAN KEYIN SPORTGA QAYTISH QARORINI INDIVIDUALLASHTIRISH},
  author = {Qodirova, Shahlo Shavkatjon qizi},
  journal = {Мактабгача ва мактаб таълими},
  year = {2026},
  volume = {4},
  number = {9},
  pages = {543-548},
  doi = {10.5281/zenodo.23539129},
  url = {https://doi.org/10.5281/zenodo.23539129}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Мактабгача ва мактаб таълими jurnalidan boshqa maqolalar

Мактабгача ва мактаб таълими — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Qodirova, Shahlo Shavkatjon qizi — boshqa maqolalari