Ingliz tilidagi kollokvial birliklarni o‘zbek tiliga tarjima qilishda inson nazoratidagi sun’iy intellekt: xatolar tipologiyasi va baholash mezonlari

Sotvoldiyeva, Istorahon Lutfullo qizi

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Maqolada inglizcha kollokvial birliklarni o‘zbek tiliga sun’iy intellekt yordamida tarjima qilishda inson ekspertizasi nima sababdan zarurligi va bunday tarjimalarni qanday mezonlar asosida baholash mumkinligi yoritiladi. Zamonaviy kontekstga sezgir mashina tarjimasi, register-aware MT va human-in-the-loop parallel korpuslar tajribasi asosida kollokvial birliklar uchun xatolarning sakkiz turli tipologiyasi taklif etiladi: so‘zma- so‘zlashtirish, noto‘g‘ri ma’no tanlash, pragmatik vazifa yo‘qotilishi, registr nomuvofiqligi, baholovchi qutbning buzilishi, lingvomadaniy nomoslik, kontekstni inkor etish va ortiqcha normalizatsiya. Shuningdek, semantik aniqlik, pragmatik moslik, uslubiy muvofiqlik, tabiiylik va lingvomadaniy maqbullikni besh ballik shkalada baholash modeli hamda inson tahriri hajmi va vaqtini qayd etuvchi qo‘shimcha ko‘rsatkichlar ishlab chiqiladi. Taklif etilgan protokol kam resursli ingliz–o‘zbek NLP va tarjima tadqiqotlari uchun qo‘llanishi mumkin.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarSotvoldiyeva, Istorahon Lutfullo qizi
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-10-09
Jild8
Son9
Betlar456-462
TilO‘zbek
DOI10.70728/b.series.fil.v08.i09.062
Indeksga qo‘shilgan2026-10-10

DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i09.062 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

sun’iy intellekt, mashina tarjimasi, human-in-the-loop, kollokvial birlik, xato tipologiyasi, pragmatik moslik, registr, ingliz–o‘zbek tarjimasi

Iqtibos keltirish

APASotvoldiyeva, Istorahon Lutfullo qizi (2026). INGLIZ TILIDAGI KOLLOKVIAL BIRLIKLARNI O‘ZBEK TILIGA TARJIMA QILISHDA INSON NAZORATIDAGI SUN’IY INTELLEKT: XATOLAR TIPOLOGIYASI VA BAHOLASH MEZONLARI. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 456-462. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.062
GOST (OAK)Sotvoldiyeva, Istorahon Lutfullo qizi INGLIZ TILIDAGI KOLLOKVIAL BIRLIKLARNI O‘ZBEK TILIGA TARJIMA QILISHDA INSON NAZORATIDAGI SUN’IY INTELLEKT: XATOLAR TIPOLOGIYASI VA BAHOLASH MEZONLARI // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 9. – B. 456-462. – DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i09.062.
MLASotvoldiyeva, Istorahon Lutfullo qizi. “INGLIZ TILIDAGI KOLLOKVIAL BIRLIKLARNI O‘ZBEK TILIGA TARJIMA QILISHDA INSON NAZORATIDAGI SUN’IY INTELLEKT: XATOLAR TIPOLOGIYASI VA BAHOLASH MEZONLARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 456-462, 2026. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.062
ChicagoSotvoldiyeva, Istorahon Lutfullo qizi. “INGLIZ TILIDAGI KOLLOKVIAL BIRLIKLARNI O‘ZBEK TILIGA TARJIMA QILISHDA INSON NAZORATIDAGI SUN’IY INTELLEKT: XATOLAR TIPOLOGIYASI VA BAHOLASH MEZONLARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 456-462 (2026). https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.062
HarvardSotvoldiyeva, Istorahon Lutfullo qizi (2026) ‘INGLIZ TILIDAGI KOLLOKVIAL BIRLIKLARNI O‘ZBEK TILIGA TARJIMA QILISHDA INSON NAZORATIDAGI SUN’IY INTELLEKT: XATOLAR TIPOLOGIYASI VA BAHOLASH MEZONLARI’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(9), 456-462. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.062
BibTeX
@article{sotvoldiyevaistorahonlutfulloqizi2026,
  title = {INGLIZ TILIDAGI KOLLOKVIAL BIRLIKLARNI O‘ZBEK TILIGA TARJIMA QILISHDA INSON NAZORATIDAGI SUN’IY INTELLEKT: XATOLAR TIPOLOGIYASI VA BAHOLASH MEZONLARI},
  author = {Sotvoldiyeva, Istorahon Lutfullo qizi},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {9},
  pages = {456-462},
  doi = {10.70728/b.series.fil.v08.i09.062},
  url = {https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.062}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi