O'smirlarda ruhiy barqarorlik va stressga bardoshlilikni shakllantirishning psixofiziologik mexanizmlari: maktab psixologi amaliyoti uchun nazariy-metodik model

MUSTAFAYEVA, SHIRINOY

Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-yil

Annotatsiya

Kirish. Zamonaviy maktab psixologiyasi amaliyotida o‘smirlarning stress vaziyatlarini tanishi, o‘zini boshqarishi va ijtimoiy muhitga moslashuvi markaziy muammolardan biri hisoblanadi. O‘smirlik davri (12–17 yosh) insonning biologik va psixologik jihatdan eng murakkab o‘tish bosqichi bo‘lib, bu davrda prefrontal korteks - miyaning rejalashtirish, impulslarni jilovlash va oqibatlarni oldindan ko‘rish uchun javobgar qismi - hali to‘liq shakllanmagan holda bo‘ladi. Shu bilan birga, emotsiyalar markazi hisoblangan limbik tizim (jumladan, amigdala) yuqori reaktivlikka ega. Natijada o‘smir stressga nisbatan kuchli affektiv javob beradi, biroq bu javobni ong orqali boshqarish qobiliyati hali yetarli emas [5]. Ruhiy barqarorlik (resilience) ilmiy adabiyotlarda uzoq muddatli qiyinchiliklardan muvaffaqiyatli o‘tish va ruhiy tiklanish xususiyati sifatida ta’riflanadi. Stressga bardoshlilik esa ko‘pincha qisqa muddatli kuchli ta’sirlarga nisbatan fiziologik va psixologik chidamlilik bilan tavsiflanadi. Ushbu ikki tushunchani farqlash muhim: nafas mashqlari yoki pauza qoidasi qisqa muddatli tinchlanishga xizmat qilishi mumkin, biroq ularning uzoq muddatli ruhiy barqarorlikni ta’minlashi alohida dalilni talab etadi. Maktab psixologi faoliyatida amaliy mashqlar - emotsiyani anglash, nafasni boshqarish, muammo yechish usullari - keng qo‘llaniladi. Biroq bu usullarni stressga javob berish va tiklanishning psixofiziologik mexanizmlari bilan bog‘lash ko‘pincha e’tibordan chetda qoladi. Adabiyotlar tahlili. Ruhiy barqarorlik va stressga bardoshlilik mexanizmlarini tushunish uchun quyidagi yo‘nalishlarda xalqaro tadqiqotlarni qiyosiy tahlil qilish zarur. Stressni talqin qilish (stress mindset) …

Maqola ma’lumotlari
MualliflarMUSTAFAYEVA, SHIRINOY
JurnalТаълимда истиқболли изланишлар
NashriyotБухоро давлат университети
ISSN3060-527X, 3030-380X
Nashr sanasi2026-10-23
Son9
Betlar99-105
TilO‘zbek
Ilmiy sohaPsixologiya
DOI10.67547/fanistiqbollari.2026.758
Indeksga qo‘shilgan2026-10-18

DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.758 · Maqolaning asl sahifasi · PDF

Kalit so‘zlar

psychological resilience, stress tolerance, adolescents, psychophysiological mechanisms, school psychologist, emotional regulation, heart rate variability, theoretical- methodological model, document analysis, breathing exercises, психологическая устойчивость, стрессоустойчивость, подростки, психофизиологические механизмы, школьный психолог, эмоциональная регуляция, вариабельность сердечного ритма, теоретико-методическая модель, анализ документов, дыхательные упражнения

Ilmiy soha

Psixologiya

Iqtibos keltirish

APAMUSTAFAYEVA, SHIRINOY (2026). O'SMIRLARDA RUHIY BARQARORLIK VA STRESSGA BARDOSHLILIKNI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOFIZIOLOGIK MEXANIZMLARI: MAKTAB PSIXOLOGI AMALIYOTI UCHUN NAZARIY-METODIK MODEL. Таълимда истиқболли изланишлар, (9), 99-105. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.758
GOST (OAK)MUSTAFAYEVA, SHIRINOY O'SMIRLARDA RUHIY BARQARORLIK VA STRESSGA BARDOSHLILIKNI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOFIZIOLOGIK MEXANIZMLARI: MAKTAB PSIXOLOGI AMALIYOTI UCHUN NAZARIY-METODIK MODEL // Таълимда истиқболли изланишлар. – 2026. – № 9. – B. 99-105. – DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.758.
MLAMUSTAFAYEVA, SHIRINOY. “O'SMIRLARDA RUHIY BARQARORLIK VA STRESSGA BARDOSHLILIKNI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOFIZIOLOGIK MEXANIZMLARI: MAKTAB PSIXOLOGI AMALIYOTI UCHUN NAZARIY-METODIK MODEL.” Таълимда истиқболли изланишлар, (9), 99-105, 2026. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.758
ChicagoMUSTAFAYEVA, SHIRINOY. “O'SMIRLARDA RUHIY BARQARORLIK VA STRESSGA BARDOSHLILIKNI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOFIZIOLOGIK MEXANIZMLARI: MAKTAB PSIXOLOGI AMALIYOTI UCHUN NAZARIY-METODIK MODEL.” Таълимда истиқболли изланишлар, (9), 99-105 (2026). https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.758
HarvardMUSTAFAYEVA, SHIRINOY (2026) ‘O'SMIRLARDA RUHIY BARQARORLIK VA STRESSGA BARDOSHLILIKNI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOFIZIOLOGIK MEXANIZMLARI: MAKTAB PSIXOLOGI AMALIYOTI UCHUN NAZARIY-METODIK MODEL’, Таълимда истиқболли изланишлар, (9), 99-105. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.758
BibTeX
@article{mustafayevashirinoy2026,
  title = {O'SMIRLARDA RUHIY BARQARORLIK VA STRESSGA BARDOSHLILIKNI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOFIZIOLOGIK MEXANIZMLARI: MAKTAB PSIXOLOGI AMALIYOTI UCHUN NAZARIY-METODIK MODEL},
  author = {MUSTAFAYEVA, SHIRINOY},
  journal = {Таълимда истиқболли изланишлар},
  year = {2026},
  number = {9},
  pages = {99-105},
  doi = {10.67547/fanistiqbollari.2026.758},
  url = {https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.758}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Таълимда истиқболли изланишлар jurnalidan boshqa maqolalar

Таълимда истиқболли изланишлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

MUSTAFAYEVA, SHIRINOY — boshqa maqolalari

Psixologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Psixologiya sohasidagi OAK jurnallari