Mashina tarjimasida semantizatsiyaning qo‘llanilishi: semantik tahlil orqali avtomatik tarjimani yaxshilash hamda korpus asosidagi tarjima modellarining o‘rni

Karimov, Rustam Abdurasulovich

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Mazkur maqolada mashina tarjimasi jarayonida semantizatsiyaning qo‘llanilishi, uning tarjima aniqligi, mazmuniy adekvatligi va kontekstual izchilligini ta’minlashdagi o‘rni tadqiq etiladi. Tadqiqotda semantik tahlil, korpusga asoslangan tarjima modellari, statistik mashina tarjimasi (SMT) va neyron mashina tarjimasi (NMT)ning semantik xususiyatlarni qayta ishlash imkoniyatlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Shuningdek, ko‘p ma’nolilik, idiomatik va metaforik birliklar, semantik rollar, olmosh referentlari hamda diskurs izchilligi bilan bog‘liq muammolarning mashina tarjimasida yuzaga kelish sabablari yoritiladi. Tadqiqotda parallel va semantik annotatsiyalangan korpuslardan foydalanish, semantik rol belgilari, freym-semantika va diskurs ma’lumotlarini tarjima modellariga integratsiya qilish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Avtomatik hamda inson tomonidan baholash natijalari semantik jihatdan boyitilgan, xususan, gibrid semantik-neyron modellar tarjima sifatini oshirishda samarali ekanini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari semantizatsiya mashina tarjimasida mazmunni to‘g‘ri talqin qilish, kontekstga mos ekvivalentni tanlash va tarjima xatolarini kamaytirishning muhim metodologik asosi ekanini tasdiqlaydi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarKarimov, Rustam Abdurasulovich
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-09-09
Jild8
Son8
Betlar455-463
TilO‘zbek
DOI10.70728/b.series.fil.v08.i08.069
Indeksga qo‘shilgan2026-09-14

DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i08.069 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

mashina tarjimasi, semantizatsiya, semantik tahlil, neyron mashina tarjimasi, statistik mashina tarjimasi, parallel korpus, semantik annotatsiya, semantik modellashtirish, tarjima sifati, gibrid modellar.

Iqtibos keltirish

APAKarimov, Rustam Abdurasulovich (2026). MASHINA TARJIMASIDA SEMANTIZATSIYANING QO‘LLANILISHI: SEMANTIK TAHLIL ORQALI AVTOMATIK TARJIMANI YAXSHILASH HAMDA KORPUS ASOSIDAGI TARJIMA MODELLARINING O‘RNI. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 455-463. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i08.069
GOST (OAK)Karimov, Rustam Abdurasulovich MASHINA TARJIMASIDA SEMANTIZATSIYANING QO‘LLANILISHI: SEMANTIK TAHLIL ORQALI AVTOMATIK TARJIMANI YAXSHILASH HAMDA KORPUS ASOSIDAGI TARJIMA MODELLARINING O‘RNI // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 8. – B. 455-463. – DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i08.069.
MLAKarimov, Rustam Abdurasulovich. “MASHINA TARJIMASIDA SEMANTIZATSIYANING QO‘LLANILISHI: SEMANTIK TAHLIL ORQALI AVTOMATIK TARJIMANI YAXSHILASH HAMDA KORPUS ASOSIDAGI TARJIMA MODELLARINING O‘RNI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 455-463, 2026. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i08.069
ChicagoKarimov, Rustam Abdurasulovich. “MASHINA TARJIMASIDA SEMANTIZATSIYANING QO‘LLANILISHI: SEMANTIK TAHLIL ORQALI AVTOMATIK TARJIMANI YAXSHILASH HAMDA KORPUS ASOSIDAGI TARJIMA MODELLARINING O‘RNI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 455-463 (2026). https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i08.069
HarvardKarimov, Rustam Abdurasulovich (2026) ‘MASHINA TARJIMASIDA SEMANTIZATSIYANING QO‘LLANILISHI: SEMANTIK TAHLIL ORQALI AVTOMATIK TARJIMANI YAXSHILASH HAMDA KORPUS ASOSIDAGI TARJIMA MODELLARINING O‘RNI’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 455-463. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i08.069
BibTeX
@article{karimovrustamabdurasulovich2026,
  title = {MASHINA TARJIMASIDA SEMANTIZATSIYANING QO‘LLANILISHI: SEMANTIK TAHLIL ORQALI AVTOMATIK TARJIMANI YAXSHILASH HAMDA KORPUS ASOSIDAGI TARJIMA MODELLARINING O‘RNI},
  author = {Karimov, Rustam Abdurasulovich},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {8},
  pages = {455-463},
  doi = {10.70728/b.series.fil.v08.i08.069},
  url = {https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i08.069}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi