Sulfametoksazol va uning metall komplekslari hamda shiff asoslarining kimyoviy va biologik faolligi boʻyicha adabiyotlar sharhi

Abdullayeva, Z.Sh., Roʻzimova, L.X., Ismoilova, H.M.

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Sulfanilamidlar sinfiga mansub sulfametoksazol (SMX) va uning trimetoprim (TMP) bilan kombinatsiyalari zamonaviy tibbiyot va farmatsevtikada keng qo‘llaniladigan antibakterial dori vositalaridan biri hisoblanadi. Biroq, so‘nggi klinik tadqiqotlar SMX-TMP preparatlarini amaliyotda qo‘llashda teri toshmalari, gematologik asoratlar hamda metabolik buzilishlar kabi qator nojo‘ya ta’sirlarning yuqori xavfi mavjudligini ko‘rsatmoqda. Ushbu tadqiqotning maqsadi sulfametoksazol molekulasini Shiff asoslariga aylantirish hamda ularning 3d metallari va lantanidlar bilan koordinatsion komplekslarini sintez qilish orqali biologik samaradorlikni oshirish va toksiklikni kamaytirishga bag‘ishlangan ilmiy natijalarni tizimlashtirishdan iborat. Xalqaro va Oʻzbekiston ilmiy jurnallari tahlili shuni ko‘rsatdiki, SMX va uning hosilalari metall kationlari bilan bidentat hamda polidentat tarzda koordinatsiyalanib, oktaedrik va yuqori koordinatsion geometriyali komplekslarni hosil qiladi. Spektroskopik (IQ, UB-ko‘rinuvchi, PMR, EPR), TGA hamda zichlik funksionali nazariyasi (DFT) hisoblashlari bog‘lanish asosan sulfonil kislorodi, imin va izoksazol azoti orqali amalga oshishini tasdiqlaydi. In vitro va molekulyar doking tadqiqotlari natijalariga ko‘ra, metall komplekslari va Shiff asoslari dastlabki dori vositalariga nisbatan patogen bakteriya va zamburug‘larga qarshi yuqori antimikrob, antioksidant hamda saratonga qarshi faollik namoyon etadi. Shuningdek, SMX va uning xlorli hosilalarining sun’iy suv-botqoq yerlarda biodegradatsiyaga uchrash yo‘llari hamda ekologik xavfsizligi tahlil qilingan.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarAbdullayeva, Z.Sh., Roʻzimova, L.X., Ismoilova, H.M.
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-09-09
Jild8
Son8
Betlar96-103
TilO‘zbek
DOI10.70728/a.series.tab.v08.i08.011
Indeksga qo‘shilgan2026-09-10

DOI: 10.70728/a.series.tab.v08.i08.011 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

Sulfametoksazol, Shiff asoslari, metall komplekslari, koordinatsion kimyo, antimikrob faollik, DFT hisoblashlari, biodegradatsiya.

Iqtibos keltirish

APAAbdullayeva, Z.Sh., Roʻzimova, L.X., & Ismoilova, H.M. (2026). SULFAMETOKSAZOL VA UNING METALL KOMPLEKSLARI HAMDA SHIFF ASOSLARINING KIMYOVIY VA BIOLOGIK FAOLLIGI BOʻYICHA ADABIYOTLAR SHARHI. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 96-103. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.011
GOST (OAK)Abdullayeva, Z.Sh., Roʻzimova, L.X., Ismoilova, H.M. SULFAMETOKSAZOL VA UNING METALL KOMPLEKSLARI HAMDA SHIFF ASOSLARINING KIMYOVIY VA BIOLOGIK FAOLLIGI BOʻYICHA ADABIYOTLAR SHARHI // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 8. – B. 96-103. – DOI: 10.70728/a.series.tab.v08.i08.011.
MLAAbdullayeva, Z.Sh., Roʻzimova, L.X., and Ismoilova, H.M. “SULFAMETOKSAZOL VA UNING METALL KOMPLEKSLARI HAMDA SHIFF ASOSLARINING KIMYOVIY VA BIOLOGIK FAOLLIGI BOʻYICHA ADABIYOTLAR SHARHI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 96-103, 2026. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.011
ChicagoAbdullayeva, Z.Sh., Roʻzimova, L.X., and Ismoilova, H.M. “SULFAMETOKSAZOL VA UNING METALL KOMPLEKSLARI HAMDA SHIFF ASOSLARINING KIMYOVIY VA BIOLOGIK FAOLLIGI BOʻYICHA ADABIYOTLAR SHARHI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 96-103 (2026). https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.011
HarvardAbdullayeva, Z.Sh., Roʻzimova, L.X., and Ismoilova, H.M (2026) ‘SULFAMETOKSAZOL VA UNING METALL KOMPLEKSLARI HAMDA SHIFF ASOSLARINING KIMYOVIY VA BIOLOGIK FAOLLIGI BOʻYICHA ADABIYOTLAR SHARHI’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 96-103. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.011
BibTeX
@article{abdullayevazsh2026,
  title = {SULFAMETOKSAZOL VA UNING METALL KOMPLEKSLARI HAMDA SHIFF ASOSLARINING KIMYOVIY VA BIOLOGIK FAOLLIGI BOʻYICHA ADABIYOTLAR SHARHI},
  author = {Abdullayeva, Z.Sh. and Roʻzimova, L.X. and Ismoilova, H.M.},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {8},
  pages = {96-103},
  doi = {10.70728/a.series.tab.v08.i08.011},
  url = {https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.011}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Abdullayeva, Z.Sh. — boshqa maqolalari