Sun'iy intellekt va neyron tarjima tizimlari orqali amalga oshirilgan tarjimalarda gender stereotiplarining saqlanib qolishi va ularning neytrallashuvi

ASHUROVA, MOXICHEHRA

Таълимда истиқболли изланишлар · 2026-yil

Annotatsiya

Kirish. So‘nggi yillardagi texnologik taraqqiyot inson va jamiyat hayotining ko‘plab jabhalarini tubdan o‘zgartirmoqda. Ayniqsa, sun’iy intellekt va mashina tarjima tizimi faoliyatining jadal sur’atlar bilan rivojlanishi natijasida tilga, tilning o‘zagi sifatida ijtimoiy ong va madaniyatga ta’sir qiluvchi yangicha muammolar yuzaga kelyapti. Neyron tarmoqlar asosida yaratiladigan zamonaviy tarjima algoritmlari inson tomonidan shakllangan matnlarni qayta ishlash orqali tarjima qilish imkonini beradi. Ammo til har doim jamiyatning chuqur qatlamlaridan - ijtimoiy ong, tarixiy-madaniy tajriba, ijtimoiy rollar va stereotiplardan oziqlanadi. Natijada sun’iy intellektning til korpusi asosida shakllangan tarjima tizimlarida inson ongining botiniy qatlamlariga xos gender stereotiplari saqlanib qoladi. Zamonaviy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, mashina tarjima tizimlari hali hanuz gender xolisligiga to‘liq erisha olgani yo‘q va aksincha, ko‘pincha, jamiyatda tarqalgan stereotiplarga tayanadi. Gender stereotiplari til va jamiyat taraqqiyotining bevosita mahsulidir. Odatda kasb, rollar, xulq-atvor, tashqi ko‘rinish yoki boshqa belgilarga oid an’anaviy ko‘rsatkichlar turli xil tillarda grammatik yoki semantik ko‘rinishda ifodalanadi. Masalan, ingliz, rus, fransuz yoki ispan tillarida ayrim kasb nomlari yoki faoliyat sohalari jins (gender) nuqtayi nazaridan farqlanib, ayol va erkak uchun alohida ishlatiladi. Eng oddiy misolda, ingliz tilida gender neytral so‘zlar bo‘lishiga qaramasdan, tarjima jarayonida sun’iy intellekt algoritmlari ko‘pincha statistik yoki ma’lumotlar to‘plamida ko‘p uchragan namunaga - ya’ni, jamiyat tomonidan erkak yoki ayolga nisbatan ishlatilish ehtimoli …

Maqola ma’lumotlari
MualliflarASHUROVA, MOXICHEHRA
JurnalТаълимда истиқболли изланишлар
NashriyotБухоро давлат университети
ISSN3060-527X, 3030-380X
Nashr sanasi2026-07-23
Son7
Betlar438-443
TilO‘zbek
DOI10.67547/fanistiqbollari.2026.166
Indeksga qo‘shilgan2026-08-27

DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.166 · Maqolaning asl sahifasi · PDF

Kalit so‘zlar

gender stereotypes, artificial intelligence, neural translation, automatic translation systems, gender neutralization, language and society, algorithm, social consciousness, ethical approaches, Гендерные стереотипы, искусственный интеллект, нейронный перевод, системы автоматического перевода, гендерная нейтрализация, язык и общество, алгоритм, социальное сознание, этические подходы

Iqtibos keltirish

APAASHUROVA, MOXICHEHRA (2026). SUN'IY INTELLEKT VA NEYRON TARJIMA TIZIMLARI ORQALI AMALGA OSHIRILGAN TARJIMALARDA GENDER STEREOTIPLARINING SAQLANIB QOLISHI VA ULARNING NEYTRALLASHUVI. Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 438-443. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.166
GOST (OAK)ASHUROVA, MOXICHEHRA SUN'IY INTELLEKT VA NEYRON TARJIMA TIZIMLARI ORQALI AMALGA OSHIRILGAN TARJIMALARDA GENDER STEREOTIPLARINING SAQLANIB QOLISHI VA ULARNING NEYTRALLASHUVI // Таълимда истиқболли изланишлар. – 2026. – № 7. – B. 438-443. – DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.166.
MLAASHUROVA, MOXICHEHRA. “SUN'IY INTELLEKT VA NEYRON TARJIMA TIZIMLARI ORQALI AMALGA OSHIRILGAN TARJIMALARDA GENDER STEREOTIPLARINING SAQLANIB QOLISHI VA ULARNING NEYTRALLASHUVI.” Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 438-443, 2026. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.166
ChicagoASHUROVA, MOXICHEHRA. “SUN'IY INTELLEKT VA NEYRON TARJIMA TIZIMLARI ORQALI AMALGA OSHIRILGAN TARJIMALARDA GENDER STEREOTIPLARINING SAQLANIB QOLISHI VA ULARNING NEYTRALLASHUVI.” Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 438-443 (2026). https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.166
HarvardASHUROVA, MOXICHEHRA (2026) ‘SUN'IY INTELLEKT VA NEYRON TARJIMA TIZIMLARI ORQALI AMALGA OSHIRILGAN TARJIMALARDA GENDER STEREOTIPLARINING SAQLANIB QOLISHI VA ULARNING NEYTRALLASHUVI’, Таълимда истиқболли изланишлар, (7), 438-443. https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.166
BibTeX
@article{ashurovamoxichehra2026,
  title = {SUN'IY INTELLEKT VA NEYRON TARJIMA TIZIMLARI ORQALI AMALGA OSHIRILGAN TARJIMALARDA GENDER STEREOTIPLARINING SAQLANIB QOLISHI VA ULARNING NEYTRALLASHUVI},
  author = {ASHUROVA, MOXICHEHRA},
  journal = {Таълимда истиқболли изланишлар},
  year = {2026},
  number = {7},
  pages = {438-443},
  doi = {10.67547/fanistiqbollari.2026.166},
  url = {https://doi.org/10.67547/fanistiqbollari.2026.166}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Таълимда истиқболли изланишлар jurnalidan boshqa maqolalar

Таълимда истиқболли изланишлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi