Kirish. So‘nggi yillardagi texnologik taraqqiyot inson va jamiyat hayotining ko‘plab jabhalarini tubdan o‘zgartirmoqda. Ayniqsa, sun’iy intellekt va mashina tarjima tizimi faoliyatining jadal sur’atlar bilan rivojlanishi natijasida tilga, tilning o‘zagi sifatida ijtimoiy ong va madaniyatga ta’sir qiluvchi yangicha muammolar yuzaga kelyapti. Neyron tarmoqlar asosida yaratiladigan zamonaviy tarjima algoritmlari inson tomonidan shakllangan matnlarni qayta ishlash orqali tarjima qilish imkonini beradi. Ammo til har doim jamiyatning chuqur qatlamlaridan - ijtimoiy ong, tarixiy-madaniy tajriba, ijtimoiy rollar va stereotiplardan oziqlanadi. Natijada sun’iy intellektning til korpusi asosida shakllangan tarjima tizimlarida inson ongining botiniy qatlamlariga xos gender stereotiplari saqlanib qoladi. Zamonaviy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, mashina tarjima tizimlari hali hanuz gender xolisligiga to‘liq erisha olgani yo‘q va aksincha, ko‘pincha, jamiyatda tarqalgan stereotiplarga tayanadi. Gender stereotiplari til va jamiyat taraqqiyotining bevosita mahsulidir. Odatda kasb, rollar, xulq-atvor, tashqi ko‘rinish yoki boshqa belgilarga oid an’anaviy ko‘rsatkichlar turli xil tillarda grammatik yoki semantik ko‘rinishda ifodalanadi. Masalan, ingliz, rus, fransuz yoki ispan tillarida ayrim kasb nomlari yoki faoliyat sohalari jins (gender) nuqtayi nazaridan farqlanib, ayol va erkak uchun alohida ishlatiladi. Eng oddiy misolda, ingliz tilida gender neytral so‘zlar bo‘lishiga qaramasdan, tarjima jarayonida sun’iy intellekt algoritmlari ko‘pincha statistik yoki ma’lumotlar to‘plamida ko‘p uchragan namunaga - ya’ni, jamiyat tomonidan erkak yoki ayolga nisbatan ishlatilish ehtimoli …
| Mualliflar | ASHUROVA, MOXICHEHRA |
|---|---|
| Jurnal | Таълимда истиқболли изланишлар |
| Nashr sanasi | 2026-07-23 |
| Son | 7 |
| Betlar | 438-443 |
| Til | O‘zbek |
| DOI | 10.67547/fanistiqbollari.2026.166 |
DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.166 · Maqolaning asl sahifasi · PDF
gender stereotypes, artificial intelligence, neural translation, automatic translation systems, gender neutralization, language and society, algorithm, social consciousness, ethical approaches, Гендерные стереотипы, искусственный интеллект, нейронный перевод, системы автоматического перевода, гендерная нейтрализация, язык и общество, алгоритм, социальное сознание, этические подходы
Kirish. Zamonaviy pedagogika o‘spirinlarda kasbiy ustanovkalarni shakllantirishda raqamli transformatsiya dinamikasini e’tiborga olishga chorlaydi. Maktab va kollej bosqichida talabalarga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish uchun…
Kirish. Qishloq xo‘jaligi yo‘nalishi talabalariga ingliz tilini o‘qitish masalasi bugungi oliy ta’lim sharoitida faqat grammatik qoidalarni o‘zlashtirish yoki kundalik mavzularda sodda suhbat qurish bilan…
Kirish. Bugungi kunda tabiiy ofatlar, texnogen avariyalar, yirik yong‘inlar, transport hodisalari, sanoat xavflari va boshqa favqulodda vaziyatlarning soni hamda oqibatlari ortib borayotgani xizmat xodimlarining kasbiy…
Kirish. Bugungi kunda raqamli texnologiyalar, sun’iy mpulsive, ijtimoiy tarmoqlar va tezkor axborot almashinuvi vositalarining kengayishi huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda…
Kirish. Boshlang‘ich ta’lim davri bolaning nutqiy, ijtimoiy va emotsional tajribasi jadal shakllanadigan bosqich hisoblanadi. Bu davrda o‘quvchi faqat so‘z orqali emas, balki o‘qituvchining yuz ifodasi, qo‘l harakati…
Introduction. International tourist arrivals to Uzbekistan grew from approximately 2.7 million in 2016 to 6.7 million in 2019, an increase of nearly 150% in three years, before the COVID-19 pandemic interrupted this…
Введение. Современный рынок труда переживает существенные структурные изменения, связанные с ускоренной цифровизацией экономики, распространением Ta’limda istiqbolli izlanishlar - xalqaro ilmiy-metodik jurnal № 7/2026…
Kirish. So‘nggi yillarda jahon tibbiyotida jarrohlik amaliyotlari sonining ortishi, anesteziologiya va reanimatologiya sohasidagi zamonaviy texnologiyalarning rivojlanishi operatsiyadan keyingi bemorlarni kompleks…
Kirish. Bugungi kunda talaba-yoshlarning har tomonlama barkamol shaxs sifatida shakllanishi nafaqat ularning intellektual salohiyati, balki jismoniy va psixologik salomatligi bilan ham bevosita bog‘liqdir. Oliy ta’lim…
Kirish. Globallashuv, raqamli kommunikatsiyalar va madaniyatlararo integratsiya jarayonlarining jadallashuvi zamonaviy yoshlarning shaxsiy rivojlanishiga, qadriyatlar tizimiga hamda ijtimoiy identifikatsiyasiga…