Arab she'riyatida vazn va qofiya tizimi: aruz ilmining nazariy va amaliy asoslari

Jo'rayeva, Zilola Mirobit qizi, Masrur Nugmanovich, Raximjanov

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu maqolada arab she'riyatining eng muhim tarkibiy elementlaridan biri — vazn (aruz) va qofiya (qofiya) tizimi keng qamrovli ilmiy tahlil etiladi. Arab aruz ilmi VIII asrda al-Xalil ibn Ahmad al-Farahidiy tomonidan yaratilgan bo'lib, 16 asosiy bahar (she'r vazni)ni qamrab oladi. Maqolada arab she'riyatining taqtiy' (hece bo'lish) usuli, asosiy she'r vaznlari — tavil, basit, kamil, wafir, hazaj, rajaz, ramal va boshqalarning tuzilishi tizimli ravishda yoritiladi. Qofiya nazariyasiga oid mulohazalar ham keng o'rin egallagan: qofiya turlari, qofiya harfi (rawiy), qofiya nuqsonlari (uyub al-qofiya) alohida tahlil etilgan. Tadqiqotda shuningdek arab aruz tizimining fors va o'zbek klassik she'riyatiga ta'siri ko'rsatilgan. Natijalar shuni ko'rsatadiki, arab aruz tizimi insoniyat she'riyat madaniyatining eng mukammal va tizimli vazniy tizimlaridan biri bo'lib, u nafaqat arab, balki fors, o'zbek, turk klassik she'riyatining ham poydevorini tashkil etadi. Maqola arab tili va adabiyotini o'rganuvchi talabalar, adabiyotshunoslar va sharqshunoslar uchun amaliy ahamiyatga ega.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarJo'rayeva, Zilola Mirobit qizi, Masrur Nugmanovich, Raximjanov
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-09-09
Jild8
Son8
Betlar13-18
TilO‘zbek
DOI10.70728/b.series.fil.v08.i08.002
Indeksga qo‘shilgan2026-09-14

DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i08.002 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

aruz, vazn, qofiya, bahar, taqtiy', sabab, vatad, fasilah, rawiy, tavil, kamil, basit, hazaj, rajaz, arab she'riyati.

Iqtibos keltirish

APAJo'rayeva, Zilola Mirobit qizi, & Masrur Nugmanovich, Raximjanov (2026). ARAB SHE'RIYATIDA VAZN VA QOFIYA TIZIMI: ARUZ ILMINING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 13-18. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i08.002
GOST (OAK)Jo'rayeva, Zilola Mirobit qizi, Masrur Nugmanovich, Raximjanov ARAB SHE'RIYATIDA VAZN VA QOFIYA TIZIMI: ARUZ ILMINING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 8. – B. 13-18. – DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i08.002.
MLAJo'rayeva, Zilola Mirobit qizi, and Masrur Nugmanovich, Raximjanov. “ARAB SHE'RIYATIDA VAZN VA QOFIYA TIZIMI: ARUZ ILMINING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 13-18, 2026. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i08.002
ChicagoJo'rayeva, Zilola Mirobit qizi, and Masrur Nugmanovich, Raximjanov. “ARAB SHE'RIYATIDA VAZN VA QOFIYA TIZIMI: ARUZ ILMINING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 13-18 (2026). https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i08.002
HarvardJo'rayeva, Zilola Mirobit qizi, and Masrur Nugmanovich, Raximjanov (2026) ‘ARAB SHE'RIYATIDA VAZN VA QOFIYA TIZIMI: ARUZ ILMINING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(8), 13-18. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i08.002
BibTeX
@article{jorayevazilolamirobitqizi2026,
  title = {ARAB SHE'RIYATIDA VAZN VA QOFIYA TIZIMI: ARUZ ILMINING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI},
  author = {Jo'rayeva, Zilola Mirobit qizi and Masrur Nugmanovich, Raximjanov},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {8},
  pages = {13-18},
  doi = {10.70728/b.series.fil.v08.i08.002},
  url = {https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i08.002}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi