Nemis va o‘zbek tillarining nutqiy aktlarida sintaktik-stilistik figuralarning qo‘llanishi: qiyosiy-tipologik tahlil

Mamaziyayev, Oblaberdi Xudoberganovich

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu maqola nemis va o‘zbek tillarining nutqiy aktlarida sintaktik- stilistik figuralarning distribusiyasi va funksional-pragmatik o‘rnini qiyosiy-tipologik aspektda o‘rganadi. Tadqiqot uchun asosiy asos sifatida J.R. Sёrl klassifikatsiyasiga ko‘ra beshta nutqiy akt kategoriyasi assersiv, direktiv, kommissiv, ekspressiv va deklarativ tanlangan. Mazkur kategoriyalar doirasida anafora, epifora, antiteza, sintaktik parallelizm, gradatsiya va ellipsis singari oltita asosiy sintaktik figura tahlil ob'ektiga aylangan. Nemis korpusiga badiiy nasr, publitsistika va kundalik muloqot namunalari (jami 235 kontekst), o‘zbek korpusiga esa badiiy adabiyot va gazeta-jurnal materiallari (jami 218 kontekst) kiritilgan; umumiy korpus hajmi 453 autentik misolni tashkil etadi. Qiyosiy-tipologik, kontekstual va miqdoriy tahlil metodlari qo‘llanilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki: ikkala tilda ham sintaktik figuralar direktiv va ekspressiv aktlarda assersiv aktlarga qaraganda 1,8– 2,3 marta ko‘p qo‘llaniladi; nemis tilida parallelizm simmetrik predikativ konstruktsiyalar orqali qurilsa, o‘zbek tilida leksik takror va ravishdosh shakllari ustuvorlik qiladi; ellipsis direktiv aktlarda ikkala tilda ilokutiv kuchni oshiruvchi universal vosita sifatida ishlaydi. Tadqiqot kontrastiv stilistika va nutqiy aktlar nazariyasini birlashtirgan metodologik model taklif etadi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarMamaziyayev, Oblaberdi Xudoberganovich
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-07-14
Jild8
Son05
Betlar417-428
TilO‘zbek
DOI10.70728/b.series.fil.v08.i05.057
Indeksga qo‘shilgan2026-08-27

DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i05.057 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

sintaktik-stilistik figura, nutqiy akt, ilokutiv kuch, anafora, antiteza, parallelizm, ellipsis, nemis tili, o‘zbek tili, kontrastiv stilistika, pragmatika.

Iqtibos keltirish

APAMamaziyayev, Oblaberdi Xudoberganovich (2026). NEMIS VA O‘ZBEK TILLARINING NUTQIY AKTLARIDA SINTAKTIK-STILISTIK FIGURALARNING QO‘LLANISHI: QIYOSIY-TIPOLOGIK TAHLIL. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(05), 417-428. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i05.057
GOST (OAK)Mamaziyayev, Oblaberdi Xudoberganovich NEMIS VA O‘ZBEK TILLARINING NUTQIY AKTLARIDA SINTAKTIK-STILISTIK FIGURALARNING QO‘LLANISHI: QIYOSIY-TIPOLOGIK TAHLIL // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 05. – B. 417-428. – DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i05.057.
MLAMamaziyayev, Oblaberdi Xudoberganovich. “NEMIS VA O‘ZBEK TILLARINING NUTQIY AKTLARIDA SINTAKTIK-STILISTIK FIGURALARNING QO‘LLANISHI: QIYOSIY-TIPOLOGIK TAHLIL.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(05), 417-428, 2026. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i05.057
ChicagoMamaziyayev, Oblaberdi Xudoberganovich. “NEMIS VA O‘ZBEK TILLARINING NUTQIY AKTLARIDA SINTAKTIK-STILISTIK FIGURALARNING QO‘LLANISHI: QIYOSIY-TIPOLOGIK TAHLIL.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(05), 417-428 (2026). https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i05.057
HarvardMamaziyayev, Oblaberdi Xudoberganovich (2026) ‘NEMIS VA O‘ZBEK TILLARINING NUTQIY AKTLARIDA SINTAKTIK-STILISTIK FIGURALARNING QO‘LLANISHI: QIYOSIY-TIPOLOGIK TAHLIL’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(05), 417-428. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i05.057
BibTeX
@article{mamaziyayevoblaberdixudoberganovich2026,
  title = {NEMIS VA O‘ZBEK TILLARINING NUTQIY AKTLARIDA SINTAKTIK-STILISTIK FIGURALARNING QO‘LLANISHI: QIYOSIY-TIPOLOGIK TAHLIL},
  author = {Mamaziyayev, Oblaberdi Xudoberganovich},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {05},
  pages = {417-428},
  doi = {10.70728/b.series.fil.v08.i05.057},
  url = {https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i05.057}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi