<p><em>Maqolada </em><em>Nosiriddin Burhoniddin o‘g‘li Rabg‘uziy tomonidan yozilgan va eski o‘zbek tili xususiyatlarini o‘zida aks ettirgan “Qisasi Rabg‘uziy” asarida qo‘llangan ko‘makchilar tahlil etilgan. </em><em>Nosiriddin Rabg‘uziy Xorazmning Raboti O‘g‘uz degan joyidan bo‘lib, XIII asning oxiri – XIV asrning boshlarida yashagan. Adibning bizgacha faqat “Qisasi Rabg‘uziy” asari saqlanib qolgan va u turkiy tilda nasrda bitilgan birinchi yirik asar hisoblanib, keyinchalik “Qisasul-anbiyoyi turkiy” nomi bilan shuhrat topgan.</em><em> Asarda eski o‘zbek tiliga oid juda ko‘plab ko‘makchilar ishtirok etgan va ularning ayrimlari bugungi kunda iste’moldan chiqib ketgan. Ko‘makchilarning mustaqil ma’noli so‘zlardan farqi ko‘makchilarda mustaqil leksik ma’no yo‘q ekanligidagina emas, balki ko‘makchilardagi leksik ma’no qandaydir o‘ziga xos xususiyatga ega bo‘lib, ular mustaqil ma’noli so‘zlarga birikkandagina paydo bo‘lishidadir. Mustaqil so‘zlarning ko‘makchilarga o‘tishi undagi leksik va grammatik xususiyatlarning o‘zgarishiga olib keladi. Ko‘makchilar grammatik kategoriya bo‘lgani uchun</em><em> ham tilda ko‘makchilarning paydo bo‘lishi grammatikaning bir elementi hisoblanadi. Turkiy tillarda, jumladan, o‘zbek tilida ham ko‘makchilar guruhining kengayishi XII-XIII asrlarga to‘g‘ri keladi. Umumxalq tilining nodir namunasi asosida yozilgan “Qisasi Rabg‘uziy” asarida ham yordamchi so‘z turkumiga kiruvchi ko‘makchilarning keng qo‘llanishi yuqoridagi fikrlarning to‘g‘ri ekanligini tasdiqlaydi va o‘z navbatida ularning tadqiqi o‘zbek tili tarixi hamda hozirgi o‘zbek tilidagi ayrim nazariy qarashlarga oydinlik kiritadi.</em></p>
| Mualliflar | Jo‘raboyeva, Gulrux, Ergashova, Gulsanam |
|---|---|
| Jurnal | FarDU ilmiy xabarlari |
| Nashr sanasi | 2024-09-12 |
| Jild | 30 |
| Son | 3 |
| Til | O‘zbek |
mustaqil so‘z turkumi, yordamchi so‘z turkumi, ko‘makchi, sof ko‘makchilar, vazifadosh ko‘makchilar, etimologik tahlil, tarixiy morfologiya, o‘g‘uz-qipchoq tili unsurlari, qarluq-uyg‘ur tili unsurlari., independent word group, auxiliary word group, auxiliary, pure auxiliaries, functional auxiliaries, etymological analysis, historical morphology, elements of the Oghuz-Kipchak language, elements of the Qarluq-Uygur language.
Jahon tilshunosligida yangi deya e’tirof etilayotgan lingvistik genderologiya yo‘nalishi, antropotsentrik paradigmaning tarkibiy qismi sifatida o‘zining taraqqiyot bosqichini bosib o‘tdi. Til ilmida olib borilayotgan…
Mazkur maqolada qator tilshunos olimlarning so‘z va so‘z birikmalari xususidagi ilmiy-nazariy qarashlari o‘rganib chiqilgan holda, tilshunoslikda so‘z va so‘z birikmalarining xususiyatlari chuqur tadqiq qilinib, so‘z va…
Maqolada Mahmud Koshg‘ariyning “Devonu lug‘otit turk” asarida qo‘llangan toponimlarning lingvistik xususiyatlari tahlil etilgan. Bizga ma’lumki, mazkur asar XI asr va undan oldingi asrlarga oid bo‘lgan onomastik…
Ushbu maqolada zamonaviy tilshunoslikning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan kognitiv lingvistika sohasi haqida ma’lumot beriladi. Turli tizimli tillar ingliz va o‘zbek tillarida “hayot\o‘lim” konseptini…
Ushbu maqola tub so‘z holatidagi ornitonimlar masalalariga bag‘ishlangan bo‘lib, unda o‘zbek va ingliz tillar i da bunday so‘zlar nisbatan kamchilikni tashkil etishi kuzatilganligi, hozirgi til nuqtayi nazaridan muayyan…
Ushbu mаqоlаdа pоetik mаtnlаrdа shаkl vа mаzmun uyg‘unligi, оlаmning kоnseptuаl vа lisоniy mаnzаrаsining she’riy mаtnlаrdаgi vizuаl-grаfik ifоdаsi hаmdа muаllifning bоrliq hаqidаgi tаsаvvurlаrini turli grаfik shаkldа…
Dunyo tilshunosligida til birliklarining ma’no tomonini semantik jihatdan asoslash, ularning lingvistik qonuniyatlarini ishlab chiqish va lingvopoetik imkoniyatlarini aniqlashga doir bir qator tadqiqotlar olib borildi…
Maqolada paremik birlik hisoblangan maqollar, ularning lingvopoetik tahliliga doir nazariy fikrlar bayon qilingan. Xalq og‘zaki ijodining keng tarqalgan turlaridan biri maqoldir. Maqol og‘zaki ijodimizning kichik…
Maqоlada kоmmunikativ sеmantika va nutqiy jarayonlarni oʻrganish masalalari, оppоzitiv, kоmpоnеnt tahlil hamda matniy tahlil mеtоdlari, lеksik-sеmantik paradigmalarning tuzilishi, soʻzlarning mazmuniy alоqasi хususidagi…
Odatda, adabiyotshunoslikda ko‘p qo‘llaniladigan allegorik ko‘chim tilshunoslikda kam o‘rganilgan. Allegoriya to‘g‘risida bugunganqadar juda ko‘p bahs va munozaralar bo‘lib kelgan va hamon davom etmoqda. Ushbu maqola…