Sug‘oriladigan tuproqlarning ekologik holati

Turdaliyev, Avazbek

FarDU ilmiy xabarlari · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu ilmiy maqolada sug‘oriladigan tuproqlarning ekologik holatini baholash, ularning tarkibidagi og‘ir metallar va metalloidlarning miqdoriy tarkibi, tarqalishi hamda xavflilik darajalari o‘rganilgan. Tadqiqotda asosan och tusli bo‘z tuproqlarda uchraydigan kobalt (Co), nikel (Ni), mishyak (As), surma (Sb) va rux (Zn) elementlarining umumiy miqdori aniqlanib, ular ruxsat etilgan chegaraviy ulush (RECHU) ko‘rsatkichlari bilan solishtirildi.

Natijalar shuni ko‘rsatdiki, mishyak elementining ekologik xavfi eng yuqori bo‘lib, uning miqdori RECHU darajasidan 7,55 baravar ortiq bo‘lgan. Bu esa tuproq va unda yetishtiriladigan mahsulotlar salomatlik uchun xavf tug‘dirishi mumkinligini anglatadi. Nikel (1,85), rux (1,63), surma (1,13) va kobalt (1,06) esa nisbatan kuchsiz ifloslanish darajasida baholandi. Xavflilik darajasi As > Ni > Zn > Sb > Co ketma-ketligida aniqlangan.

Tahlil natijalari Rossiya GOST 17.4.1.02-83 me’yoriy hujjatlari asosida baholandi hamda neytron-aktivatsion analiz usuli orqali aniqlandi. Tuproqlarning ekologik holatini yaxshilash va ifloslanishning oldini olish maqsadida agroekologik, agromeliorativ tadbirlarni joriy etish, monitoring tizimini yo‘lga qo‘yish zarurligi asoslab berildi.

Mazkur tadqiqot natijalari sug‘oriladigan tuproqlarda og‘ir metallar muammosining dolzarbligini ko‘rsatadi va ushbu yo‘nalishda ilmiy-amaliy choralarni ishlab chiqishga xizmat qiladi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarTurdaliyev, Avazbek
JurnalFarDU ilmiy xabarlari
NashriyotFarg‘ona davlat universiteti
ISSN2010-8419, 2181-1571
Nashr sanasi2026-02-28
Jild31
Son3
TilO‘zbek
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

og‘ir metallar va metalloidlar, migratsiya, akkumulyatsiya, spektr, ekologik xavflilik, och tusli bo‘z tuproq, heavy metals and metalloids, migration, accumulation, spectrum, environmental hazard, light calcisols

Iqtibos keltirish

APATurdaliyev, Avazbek (2026). SUG‘ORILADIGAN TUPROQLARNING EKOLOGIK HOLATI. FarDU ilmiy xabarlari, 31(3). https://journal.fdu.uz/main/article/503
GOST (OAK)Turdaliyev, Avazbek SUG‘ORILADIGAN TUPROQLARNING EKOLOGIK HOLATI // FarDU ilmiy xabarlari. – 2026. – T. 31, № 3.
MLATurdaliyev, Avazbek. “SUG‘ORILADIGAN TUPROQLARNING EKOLOGIK HOLATI.” FarDU ilmiy xabarlari, 31(3), 2026. https://journal.fdu.uz/main/article/503
ChicagoTurdaliyev, Avazbek. “SUG‘ORILADIGAN TUPROQLARNING EKOLOGIK HOLATI.” FarDU ilmiy xabarlari, 31(3) (2026). https://journal.fdu.uz/main/article/503
HarvardTurdaliyev, Avazbek (2026) ‘SUG‘ORILADIGAN TUPROQLARNING EKOLOGIK HOLATI’, FarDU ilmiy xabarlari, 31(3). https://journal.fdu.uz/main/article/503
BibTeX
@article{turdaliyevavazbek2026,
  title = {SUG‘ORILADIGAN TUPROQLARNING EKOLOGIK HOLATI},
  author = {Turdaliyev, Avazbek},
  journal = {FarDU ilmiy xabarlari},
  year = {2026},
  volume = {31},
  number = {3},
  url = {https://journal.fdu.uz/main/article/503}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

FarDU ilmiy xabarlari jurnalidan boshqa maqolalar

FarDU ilmiy xabarlari — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Turdaliyev, Avazbek — boshqa maqolalari