Neft-gaz sohasi mutaxassislarining asosiy kasbiy kompetensiyalari (K1–K5)ni tanlash va ularning tuzilmasini nazariy asoslash.

Asadova, Hulkar, Saydullo, Azimov

FarDU ilmiy xabarlari · 2026-yil

Annotatsiya

Raqamli transformatsiya va Sanoat 4.0 texnologiyalarini joriy etish sharoitida neft-gaz tarmog‘i mutaxassislarga yangi talablar qo‘ymoqda. Ular nafaqat fundamental texnik bilimlarga, balki rivojlangan metakompetensiyalarga – analitik fikrlash, jarayonlarni boshqarish, kommunikatsiya va xavfsizlik madaniyatiga ham ega bo‘lishlari zarur. Mavjud kasbiy va ta’lim standartlari ko‘pincha ushbu talablarni operatsion shaklda aks ettirmaydi, bu esa korporativ ta’lim dasturlarini loyihalashni qiyinlashtiradi. Maqolaning maqsadi – “Neft va gaz konlarini o‘zlashtirish va ishlatish” yo‘nalishi mutaxassislarining beshta asosiy kasbiy kompetensiyasini (K1–K5) tanlash va ular tuzilmasini nazariy asoslashni kompetensiyalarning darajali modelini (Grade 1–3) qurish uchun asos sifatida taqdim etishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi “O‘zbekneftgaz” AJning kasbiy standartlari va lavozim yo‘riqnomalari tahlilini, ishlab chiqarish bo‘linmalari rahbarlari bilan ekspert intervyularini, shuningdek kompetensiyaviy, faoliyatli va akmeologik yondashuvlarning nazariy sintezini o‘z ichiga oladi. Beshta universal kompetensiyadan iborat nomenklatura asoslangan: texnologik kompetensiya (K1), analitik fikrlash va qaror qabul qilish (K2), loyiha va jarayonlarni boshqarish (K3), ekologik va sanoat xavfsizligi (K4), kommunikatsiya va jamoada ishlash (K5). Ularning darajali differensiatsiyasi ko‘rsatilgan: Grade 1 darajasi (ijrochi-mutaxassis) uchun kompetensiyalar tayyor reglamentlar bo‘yicha algoritmik harakatlarni bajarishga yo‘naltirilgan kuzatiladigan deskriptorlar tizimi orqali operatsionlashtirilgan. Grade 2 va Grade 3 darajalari uchun kompetensiyalar mazmuni mutaxassisning mustaqilligi va mas’uliyati oshishiga muvofiq murakkablashadi. Taklif etilgan model ham kasbiy-texnik, ham metakompetensiyalarni qamrab oladi, bu kasbiy tayyorgarlik tuzilmasi haqidagi zamonaviy tushunchalarga mos keladi. Ajratib ko‘rsatilgan kompetensiyalar yetakchi xalqaro neft-gaz kompaniyalarining talablari bilan korrelyatsiyalanadi, bu taklif etilgan nomenklaturaning asosliligini tasdiqlaydi. Ishlab chiqilgan darajali model diagnostik vositalar va korporativ ta’lim dasturlarini loyihalash uchun kontseptual asos bo‘lib xizmat qiladi, ijrochidan ekspertgacha bo‘lgan kasbiy rivojlanishning uzviyligini ta’minlaydi. Kalit so‘zlar: kasbiy kompetensiyalar; neft-gaz tarmog‘i; darajali model; texnologik kompetensiya; metakompetensiyalar; kasbiy standartlar tahlili; korporativ ta’lim.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarAsadova, Hulkar, Saydullo, Azimov
JurnalFarDU ilmiy xabarlari
NashriyotFarg‘ona davlat universiteti
ISSN2010-8419, 2181-1571
Nashr sanasi2026-06-29
Jild7
Son3
Betlar9-15
TilO‘zbek
Ilmiy sohaPedagogika
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

kasbiy kompetensiyalar; neft-gaz tarmog‘i; darajali model; texnologik kompetensiya; metakompetensiyalar; kasbiy standartlar tahlili; korporativ ta’lim., professional competences; oil and gas industry; level-based model; technological competence; metacompetences; professional standards analysis; corporate training.

Ilmiy soha

Pedagogika

Iqtibos keltirish

APAAsadova, Hulkar, & Saydullo, Azimov (2026). Neft-gaz sohasi mutaxassislarining asosiy kasbiy kompetensiyalari (K1–K5)ni tanlash va ularning tuzilmasini nazariy asoslash.. FarDU ilmiy xabarlari, 7(3), 9-15. https://journal.fdu.uz/main/article/7201
GOST (OAK)Asadova, Hulkar, Saydullo, Azimov Neft-gaz sohasi mutaxassislarining asosiy kasbiy kompetensiyalari (K1–K5)ni tanlash va ularning tuzilmasini nazariy asoslash. // FarDU ilmiy xabarlari. – 2026. – T. 7, № 3. – B. 9-15.
MLAAsadova, Hulkar, and Saydullo, Azimov. “Neft-gaz sohasi mutaxassislarining asosiy kasbiy kompetensiyalari (K1–K5)ni tanlash va ularning tuzilmasini nazariy asoslash..” FarDU ilmiy xabarlari, 7(3), 9-15, 2026. https://journal.fdu.uz/main/article/7201
ChicagoAsadova, Hulkar, and Saydullo, Azimov. “Neft-gaz sohasi mutaxassislarining asosiy kasbiy kompetensiyalari (K1–K5)ni tanlash va ularning tuzilmasini nazariy asoslash..” FarDU ilmiy xabarlari, 7(3), 9-15 (2026). https://journal.fdu.uz/main/article/7201
HarvardAsadova, Hulkar, and Saydullo, Azimov (2026) ‘Neft-gaz sohasi mutaxassislarining asosiy kasbiy kompetensiyalari (K1–K5)ni tanlash va ularning tuzilmasini nazariy asoslash.’, FarDU ilmiy xabarlari, 7(3), 9-15. https://journal.fdu.uz/main/article/7201
BibTeX
@article{asadovahulkar2026,
  title = {Neft-gaz sohasi mutaxassislarining asosiy kasbiy kompetensiyalari (K1–K5)ni tanlash va ularning tuzilmasini nazariy asoslash.},
  author = {Asadova, Hulkar and Saydullo, Azimov},
  journal = {FarDU ilmiy xabarlari},
  year = {2026},
  volume = {7},
  number = {3},
  pages = {9-15},
  url = {https://journal.fdu.uz/main/article/7201}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

FarDU ilmiy xabarlari jurnalidan boshqa maqolalar

FarDU ilmiy xabarlari — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Asadova, Hulkar — boshqa maqolalari

Pedagogika sohasidagi boshqa maqolalar

Pedagogika sohasidagi OAK jurnallari