Uch shoxli nerv nevralgiyasida og‘riqning xronizatsiyasi va vegetativ-psixoemotsional disfunksiyaning neyrobiologik asoslari

Xodjiyeva D.T., Muhamadiyeva F.Sh.

Гуманитар ва табиий фанлар журнали · 2026-yil

Annotatsiya

Uch shoxli nerv nevralgiyasi (UShNN) yuz sohasida qisqa davom etuvchi, takrorlanuvchi, bir tomonlama va nihoyatda kuchli paroksizmal og‘riq xurujlari bilan namoyon bo‘ladigan neyropatik og‘riq sindromidir. Kasallikning klassik shaklida trigeminal nerv ildizining kirish zonasidagi neyrovaskulyar kompressiya va fokal demiyelinizatsiya asosiy periferik patogenetik mexanizmlar hisoblanadi. Biroq zamonaviy neyrofiziologik, neyroimaging va klinik tadqiqotlar UShNNning klinik fenotipini faqat periferik shikastlanish bilan izohlash yetarli emasligini ko‘rsatmoqda. Takrorlanuvchi patologik afferent impulsatsiya trigeminal miya ustuni kompleksida, talamusda, insula va oldingi singulyar korteksda, prefrontal va limbik tizimlarda, shuningdek og‘riqni tushuvchi nazorat qiluvchi tizimlarda funksional va strukturaviy qayta tashkil topishni yuzaga keltirishi mumkin [1–8] .Markaziy sensibilizatsiya UShNNda og‘riqning xronizatsiyasini tushuntiruvchi ehtimoliy mexanizmlardan biridir. Miqdoriy sensor testlash (QST) tadqiqotlarida odatiy nevrologik tekshiruv bilan aniqlanmaydigan ikki tomonlama termal va og‘riq sezgirligi o‘zgarishlari aniqlangan. 2026-yilgi tadqiqotda 65 nafar UShNN bemorida ikki tomonlama termal gipesteziya va og‘riq giperesteziyasi, mexanik giperalgeziya hamda termal giperalgeziya fenotiplari aniqlangan; sensor yo‘qotish fenotipi natriy-kanal blokatorlariga yomonroq javob bilan bog‘langan [9]. Neyroimaging tadqiqotlari talamus, singulyar korteks, insula, striatum, frontal korteks, temporal sohalar va miyacha kabi og‘riqni qayta ishlash tarmoqlarida strukturaviy va funksional o‘zgarishlarni ko‘rsatgan [10–13] .Vegetativ nerv tizimi ham ushbu patologik jarayonning muhim komponentidir. Eksperimental og‘riq sharoitida UShNN bemorlarida simpatik yurak faolligining kuchliroq ortishi va parasimpatik faollikning kamayishi kuzatilgan [14]. Bu holat vegetativ tizimning doimiy yetishmovchiligidan ko‘ra og‘riqqa bo‘lgan reaktivlikning o‘zgarishi sifatida qaralishi mumkin .UShNNning psixoemotsional oqibatlari ham klinik jihatdan muhimdir. Sistematik sharhlar va populyatsion tadqiqotlarda xavotir, depressiv simptomlar, uyqu buzilishlari, funksional cheklanish va hayot sifatining pasayishi yuqori darajada qayd etilgan [15–18]. Ayniqsa, og‘riq xurujining oldindan aytib bo‘lmasligi anticipator xavotirni kuchaytiradi; bemor ovqatlanish, gapirish, tish yuvish, yuzga tegish yoki ijtimoiy muloqotdan qochishi mumkin. Natijada og‘riq–xavotir–uyqu buzilishi–vegetativ qo‘zg‘alishdan iborat o‘zaro kuchayuvchi patofiziologik sikl shakllanadi .Mazkur obzorda UShNNda periferik trigeminal patologiya, neyrovaskulyar kompressiya, markaziy sensibilizatsiya, neyroplastiklik, vegetativ disfunksiya, xavotir, depressiya, uyqu buzilishi va funksional nogironlikning o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilinadi. Og‘riqning xronizatsiyasini periferik va markaziy mexanizmlarning dinamik o‘zaro ta’siri sifatida baholashga asoslangan integrativ neyrobiologik model taklif etiladi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarXodjiyeva D.T., Muhamadiyeva F.Sh.
JurnalГуманитар ва табиий фанлар журнали
NashriyotEMU University
ISSN2181-4007
Nashr sanasi2026-10-30
Son38
Betlar93-98
TilO‘zbek
Ilmiy sohaTibbiyot
Indeksga qo‘shilgan2026-10-31

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

uch shoxli nerv nevralgiyasi; markaziy sensibilizatsiya; og‘riq xronizatsiyasi; neyroplastiklik; vegetativ disfunksiya; simpatik nerv tizimi; xavotir; depressiya; uyqu buzilishi; miqdoriy sensor testlash; neyroimaging; neyropatik og‘riq.

Ilmiy soha

Tibbiyot

Iqtibos keltirish

APAXodjiyeva D.T., Muhamadiyeva F.Sh. (2026). UCH SHOXLI NERV NEVRALGIYASIDA OG‘RIQNING XRONIZATSIYASI VA VEGETATIV-PSIXOEMOTSIONAL DISFUNKSIYANING NEYROBIOLOGIK ASOSLARI. Гуманитар ва табиий фанлар журнали, (38), 93-98. https://journals.tnmu.uz/index.php/gtfj/article/view/7094
GOST (OAK)Xodjiyeva D.T., Muhamadiyeva F.Sh. UCH SHOXLI NERV NEVRALGIYASIDA OG‘RIQNING XRONIZATSIYASI VA VEGETATIV-PSIXOEMOTSIONAL DISFUNKSIYANING NEYROBIOLOGIK ASOSLARI // Гуманитар ва табиий фанлар журнали. – 2026. – № 38. – B. 93-98.
MLAXodjiyeva D.T., Muhamadiyeva F.Sh. “UCH SHOXLI NERV NEVRALGIYASIDA OG‘RIQNING XRONIZATSIYASI VA VEGETATIV-PSIXOEMOTSIONAL DISFUNKSIYANING NEYROBIOLOGIK ASOSLARI.” Гуманитар ва табиий фанлар журнали, (38), 93-98, 2026. https://journals.tnmu.uz/index.php/gtfj/article/view/7094
ChicagoXodjiyeva D.T., Muhamadiyeva F.Sh. “UCH SHOXLI NERV NEVRALGIYASIDA OG‘RIQNING XRONIZATSIYASI VA VEGETATIV-PSIXOEMOTSIONAL DISFUNKSIYANING NEYROBIOLOGIK ASOSLARI.” Гуманитар ва табиий фанлар журнали, (38), 93-98 (2026). https://journals.tnmu.uz/index.php/gtfj/article/view/7094
HarvardXodjiyeva D.T., Muhamadiyeva F.Sh (2026) ‘UCH SHOXLI NERV NEVRALGIYASIDA OG‘RIQNING XRONIZATSIYASI VA VEGETATIV-PSIXOEMOTSIONAL DISFUNKSIYANING NEYROBIOLOGIK ASOSLARI’, Гуманитар ва табиий фанлар журнали, (38), 93-98. https://journals.tnmu.uz/index.php/gtfj/article/view/7094
BibTeX
@article{xodjiyevadtmuhamadiyevafsh2026,
  title = {UCH SHOXLI NERV NEVRALGIYASIDA OG‘RIQNING XRONIZATSIYASI VA VEGETATIV-PSIXOEMOTSIONAL DISFUNKSIYANING NEYROBIOLOGIK ASOSLARI},
  author = {Xodjiyeva D.T., Muhamadiyeva F.Sh.},
  journal = {Гуманитар ва табиий фанлар журнали},
  year = {2026},
  number = {38},
  pages = {93-98},
  url = {https://journals.tnmu.uz/index.php/gtfj/article/view/7094}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Гуманитар ва табиий фанлар журнали jurnalidan boshqa maqolalar

Гуманитар ва табиий фанлар журнали — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Tibbiyot sohasidagi boshqa maqolalar

Tibbiyot sohasidagi OAK jurnallari