“Sabotul ojizin” asarida irsoli masal san’ati

Shokirov, Firdavs

Қўқон университети хабарномаси · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu ilmiy maqolada o‘zbek mumtoz adabiyoti tarixida muhim o‘rin egallagan badiiy san’atlardan biri — irsoli masalning nazariy asoslari, uning kelib chiqish tarixi, turlari hamda So‘fi Olloyorning tasavvufiy-axloqiy yo‘nalishdagi mashhur “Sabot ul-ojizin” asaridagi qo‘llanish xususiyatlari atroflicha tadqiq etilgan. Muallif ishda dastlab irsoli masal san’atining lug‘aviy va istilohiy ma’nosiga to‘xtalib, mumtoz poetika manbalari (“Tarjimon ul-balog‘a”, “Hadoiq us-sehr”, “Aruzi Humoyun”) hamda taniqli adabiyotshunos Yoqubjon Is’hoqovning “So‘z san’ati so‘zligi” asariga tayangan holda ilmiy ta’rif beradi. Irsoli masal — gapda yoki she’rda xalq maqollari, matallar va hikmatli so‘zlarni muayyan badiiy maqsad yo‘lida tamsil tarzida ishlatish san’ati ekanligi ochib beriladi. Tadqiqotda mazkur poetik usulning qadimgi turkiy yodgorliklar (“Qutadg‘u bilig”, “Hibat ul-haqoyiq”), shuningdek, mumtoz lirika namoyandalari Lutfiy, Atoiy va Alisher Navoiy ijodidagi taraqqiyot bosqichlari qiyosiy o‘rganilgan. She’riyat tarixida maqol va hikmatli iboralarni qo‘llashning uchta asosiy usuli (ishora vositalari orqali berish, hech qanday ishorasiz aynan keltirish hamda vazn talabiga ko‘ra shaklini o‘zgartirib ishlatish) mavjudligi aniq misollar bilan asoslab berilgan. Maqolaning asosiy tahliliy qismi “Sabot ul-ojizin” asari matni asosida ochib berilgan bo‘lib, unda irsoli masal namunalari son jihatidan ko‘p bo‘lmasa-da, har bir qo‘llanilgan o‘rin ulkan tarbiyaviy, falsafiy va axloqiy ahamiyat kasb etishi ko‘rsatib o‘tilgan. Xususan, hasadgo‘ylikning salbiy oqibatlari (“Chirog‘iniki, Haq yondurdi qo‘ydi...”), ahdga vafosizlikning og‘ir oqibati (“qusuqni qayta ichish” tamsili), botil yo‘ldan adashganlarning xato tushunchalari hamda rostgo‘ylikning ulug‘vorligi kabi mavzular shoir tomonidan xalq maqollari va ulamolarning naqllari yordamida mahorat bilan ochib berilgani tahlil qilingan.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarShokirov, Firdavs
JurnalҚўқон университети хабарномаси
NashriyotҚўқон университети
ISSN2181-1695
Nashr sanasi2026-10-05
Jild19
Betlar64-67
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
Indeksga qo‘shilgan2026-10-18

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

irsoli masal, irsoli masalayn, badiiy san’at, mumtoz she’riyat, maqol va matallar, hikmatli so'zlar.

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APAShokirov, Firdavs (2026). “SABOTUL OJIZIN” ASARIDA IRSOLI MASAL SAN’ATI. Қўқон университети хабарномаси, 19, 64-67. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1845
GOST (OAK)Shokirov, Firdavs “SABOTUL OJIZIN” ASARIDA IRSOLI MASAL SAN’ATI // Қўқон университети хабарномаси. – 2026. – T. 19. – B. 64-67.
MLAShokirov, Firdavs. ““SABOTUL OJIZIN” ASARIDA IRSOLI MASAL SAN’ATI.” Қўқон университети хабарномаси, 19, 64-67, 2026. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1845
ChicagoShokirov, Firdavs. ““SABOTUL OJIZIN” ASARIDA IRSOLI MASAL SAN’ATI.” Қўқон университети хабарномаси, 19, 64-67 (2026). https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1845
HarvardShokirov, Firdavs (2026) ‘“SABOTUL OJIZIN” ASARIDA IRSOLI MASAL SAN’ATI’, Қўқон университети хабарномаси, 19, 64-67. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1845
BibTeX
@article{shokirovfirdavs2026,
  title = {“SABOTUL OJIZIN” ASARIDA IRSOLI MASAL SAN’ATI},
  author = {Shokirov, Firdavs},
  journal = {Қўқон университети хабарномаси},
  year = {2026},
  volume = {19},
  pages = {64-67},
  url = {https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1845}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон университети хабарномаси jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон университети хабарномаси — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari