Qadimgi turkiy til tizimining taraqqiyoti: yozuv, fonetika, morfologiya va sintaksisning tarixiy uzviyligi

Omonov, Abdujabbor

Қўқон университети хабарномаси · 2026-yil

Annotatsiya

Mazkur maqolada qadimgi turkiy tilning tarixiy taraqqiyoti, uning yozuv tizimi, fonetik xususiyatlari, leksik tarkibi, morfologik kategoriyalari va sintaktik qurilishining o‘zaro uzviy aloqadorligi kompleks lingvistik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy manbalarini O‘rxun-Enasoy bitiklari, uyg‘ur yozuvida bitilgan qadimgi turkiy yodgorliklar, shuningdek, o‘zbek va xorijiy turkologlarning ilmiy ishlari tashkil etadi. Qadimgi turkiy tilning struktur xususiyatlarini aniqlashda tarixiy-qiyosiy, struktur, matn tahlili va qiyosiy-tipologik metodlardan foydalaniladi. Maqolada runik va uyg‘ur yozuvlarining turkiy yozma an’ana rivojidagi o‘rni, unli va undosh tovushlar tizimi, fonologik oppozitsiyalar hamda singarmonizm qonuniyatlarining til taraqqiyotidagi ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, ot va fe’l morfologiyasi, egalik va kelishik kategoriyalari, olmoshlar tizimi, grammatik shakllarning funksional xususiyatlari hamda qadimgi turkiy til sintaksisiga xos konstruksiyalar tahlil qilinadi. Qadimgi turkiy tilning grammatik qurilishi hozirgi o‘zbek tili bilan qiyoslanib, ayrim til birliklarining tarixiy saqlanishi, fonetik va semantik o‘zgarishi, grammatik shakllarning qayta tashkil topishi hamda sintaktik vositalarning rivojlanish xususiyatlari izohlanadi. Tahlil qadimgi turkiy til va hozirgi o‘zbek tili o‘rtasidagi munosabatni bevosita aynanlik asosida emas, balki tarixiy-genetik davomiylik va funksional transformatsiya tamoyillari orqali tushuntirish zarurligini ko‘rsatadi. Maqolada ilgari surilgan qarashlar qadimgi turkiy tilning yaxlit lingvistik tizim sifatidagi xususiyatlarini ochib berish, o‘zbek tilining tarixiy grammatikasini chuqurroq anglash va turkiy tillar taraqqiyotining qonuniyatlarini aniqlashga xizmat qiladi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarOmonov, Abdujabbor
JurnalҚўқон университети хабарномаси
NashriyotҚўқон университети
ISSN2181-1695
Nashr sanasi2026-10-05
Jild19
Betlar55-59
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
Indeksga qo‘shilgan2026-10-13

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

qadimgi turkiy til, O‘rxun-Enasoy yodgorliklari, uyg‘ur yozuvi, fonetik tizim, singarmonizm, tarixiy morfologiya, kelishik, egalik, fe’l, sintaksis, tarixiy-genetik davomiylik.

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APAOmonov, Abdujabbor (2026). QADIMGI TURKIY TIL TIZIMINING TARAQQIYOTI: YOZUV, FONETIKA, MORFOLOGIYA VA SINTAKSISNING TARIXIY UZVIYLIGI. Қўқон университети хабарномаси, 19, 55-59. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1843
GOST (OAK)Omonov, Abdujabbor QADIMGI TURKIY TIL TIZIMINING TARAQQIYOTI: YOZUV, FONETIKA, MORFOLOGIYA VA SINTAKSISNING TARIXIY UZVIYLIGI // Қўқон университети хабарномаси. – 2026. – T. 19. – B. 55-59.
MLAOmonov, Abdujabbor. “QADIMGI TURKIY TIL TIZIMINING TARAQQIYOTI: YOZUV, FONETIKA, MORFOLOGIYA VA SINTAKSISNING TARIXIY UZVIYLIGI.” Қўқон университети хабарномаси, 19, 55-59, 2026. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1843
ChicagoOmonov, Abdujabbor. “QADIMGI TURKIY TIL TIZIMINING TARAQQIYOTI: YOZUV, FONETIKA, MORFOLOGIYA VA SINTAKSISNING TARIXIY UZVIYLIGI.” Қўқон университети хабарномаси, 19, 55-59 (2026). https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1843
HarvardOmonov, Abdujabbor (2026) ‘QADIMGI TURKIY TIL TIZIMINING TARAQQIYOTI: YOZUV, FONETIKA, MORFOLOGIYA VA SINTAKSISNING TARIXIY UZVIYLIGI’, Қўқон университети хабарномаси, 19, 55-59. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1843
BibTeX
@article{omonovabdujabbor2026,
  title = {QADIMGI TURKIY TIL TIZIMINING TARAQQIYOTI: YOZUV, FONETIKA, MORFOLOGIYA VA SINTAKSISNING TARIXIY UZVIYLIGI},
  author = {Omonov, Abdujabbor},
  journal = {Қўқон университети хабарномаси},
  year = {2026},
  volume = {19},
  pages = {55-59},
  url = {https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1843}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон университети хабарномаси jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон университети хабарномаси — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari