Yoʻl boʻyi shovqinini pasaytirish uchun yoʻsinli vertikal koʻkalamzorlashtirish tizimining eksperimental bahosi

Aripov, Islomjon Kaxramonovich, Pulatova, Tajinur, Radkevich, Mariya

FarDU ilmiy xabarlari · 2026-yil

Annotatsiya

Markaziy Osiyoning arid mintaqasidagi yoʻl boʻyi hududlari ikki tomonlama — shovqin va chang — yukni koʻtaradi, anʼanaviy shovqindan himoya ekranlari esa bu yerda qurilishi qimmatga tushadi va muntazam xizmat koʻrsatishni talab qiladi. Biz himoya vazifasining bir qismini doimiy sugʻorishga muhtoj boʻlmagan mahalliy kserofit yoʻsinlar va sukkulentlar asosidagi vertikal koʻkalamzorlashtirish oʻz zimmasiga ola biladi, deb taxmin qildik. Ishda Tortula transcaspica va Syntrichia caninervis tirik matlari bilan jihozlangan modulli gidroponik tizimning akustik tavsiflari eksperimental baholandi. Kiritilgan yoʻqotishlar GOST R 51401–99 (ISO 3744) bilan reglamentlangan erkin maydon protsedurasi boʻyicha, ketma-ket murakkablashtirilgan besh konfiguratsiya uchun oʻlchandi: boʻsh karkas, substratli karkas, substrat va sukkulentli karkas, substrat va yoʻsin matli karkas hamda gibrid variant. Boʻsh karkas faqat difraksiya hisobiga 8,7 dBA berdi, substrat bu qiymatni 14,5 dBA gacha, sukkulentlar 17,2 dBA gacha, yoʻsin mati 19,8 dBA gacha, gibrid konfiguratsiya esa 20,9 dBA gacha yetkazdi. Ikki oʻsimlik qatlamining alohida hissalari yigʻindisi 8,0 dBA ni tashkil etadi, biroq ularning birgalikdagi qoʻllanilishi substratga atigi 6,4 dBA qoʻshadi — samaralar qoʻshilmaydi. Yoʻsin qatlamining oʻz hissasi 125 Hz da 0,9 dB dan 4000 Hz da 6,9 dB gacha oʻsdi. Yoʻsin matli tizimning sutkalik suv sarfi 20–40 °C haroratlarda 0,9–2,0 l/m² ni tashkil etdi, bu faqat sukkulentli variantdan 20–25 % kam; 50 l/m² hajmli toʻplovchi bak bilan bu eng issiq rejimda ham kamida 22 sutka davomida suv quyilmasdan ishlashni taʼminlaydi. 20,9 dBA qiymati yaqin zonada olingan va yoʻl masofalariga bevosita koʻchirilmaydi: Maekava formulasi boʻyicha hisob tipik yoʻl boʻyi uchastkasi uchun 11,6–18,3 dBA beradi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarAripov, Islomjon Kaxramonovich, Pulatova, Tajinur, Radkevich, Mariya
JurnalFarDU ilmiy xabarlari
NashriyotFarg‘ona davlat universiteti
ISSN2010-8419, 2181-1571
Nashr sanasi2026-10-10
Jild7
Son5
TilO‘zbek
Indeksga qo‘shilgan2026-10-11

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

yoʻsinsimonlar, sukkulentlar, vertikal koʻkalamzorlashtirish, yoʻl boʻyi shovqini, tovush yutilishi, arid iqlim, bryophytes; succulents; vertical greening; roadside noise; sound absorption; arid climate

Iqtibos keltirish

APAAripov, Islomjon Kaxramonovich, Pulatova, Tajinur, & Radkevich, Mariya (2026). YOʻL BOʻYI SHOVQININI PASAYTIRISH UCHUN YOʻSINLI VERTIKAL KOʻKALAMZORLASHTIRISH TIZIMINING EKSPERIMENTAL BAHOSI. FarDU ilmiy xabarlari, 7(5). https://journal.fdu.uz/main/article/7710
GOST (OAK)Aripov, Islomjon Kaxramonovich, Pulatova, Tajinur, Radkevich, Mariya YOʻL BOʻYI SHOVQININI PASAYTIRISH UCHUN YOʻSINLI VERTIKAL KOʻKALAMZORLASHTIRISH TIZIMINING EKSPERIMENTAL BAHOSI // FarDU ilmiy xabarlari. – 2026. – T. 7, № 5.
MLAAripov, Islomjon Kaxramonovich, Pulatova, Tajinur, and Radkevich, Mariya. “YOʻL BOʻYI SHOVQININI PASAYTIRISH UCHUN YOʻSINLI VERTIKAL KOʻKALAMZORLASHTIRISH TIZIMINING EKSPERIMENTAL BAHOSI.” FarDU ilmiy xabarlari, 7(5), 2026. https://journal.fdu.uz/main/article/7710
ChicagoAripov, Islomjon Kaxramonovich, Pulatova, Tajinur, and Radkevich, Mariya. “YOʻL BOʻYI SHOVQININI PASAYTIRISH UCHUN YOʻSINLI VERTIKAL KOʻKALAMZORLASHTIRISH TIZIMINING EKSPERIMENTAL BAHOSI.” FarDU ilmiy xabarlari, 7(5) (2026). https://journal.fdu.uz/main/article/7710
HarvardAripov, Islomjon Kaxramonovich, Pulatova, Tajinur, and Radkevich, Mariya (2026) ‘YOʻL BOʻYI SHOVQININI PASAYTIRISH UCHUN YOʻSINLI VERTIKAL KOʻKALAMZORLASHTIRISH TIZIMINING EKSPERIMENTAL BAHOSI’, FarDU ilmiy xabarlari, 7(5). https://journal.fdu.uz/main/article/7710
BibTeX
@article{aripovislomjonkaxramonovich2026,
  title = {YOʻL BOʻYI SHOVQININI PASAYTIRISH UCHUN YOʻSINLI VERTIKAL KOʻKALAMZORLASHTIRISH TIZIMINING EKSPERIMENTAL BAHOSI},
  author = {Aripov, Islomjon Kaxramonovich and Pulatova, Tajinur and Radkevich, Mariya},
  journal = {FarDU ilmiy xabarlari},
  year = {2026},
  volume = {7},
  number = {5},
  url = {https://journal.fdu.uz/main/article/7710}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

FarDU ilmiy xabarlari jurnalidan boshqa maqolalar

FarDU ilmiy xabarlari — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi