O‘lchov birliklarining kognitiv kategoriyalashuvi: ingliz va o‘zbek tillarida obyektiv borliqdan diskursiv voqelanishgacha

Djabbarov Sherzod Xalikulovich

World of Philology · 2026-yil

Annotatsiya

Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi o‘lchov birliklari integrativ kognitiv-diskursiv yondashuv asosida tadqiq etiladi. O‘lchov birligi neytral metrologik belgi sifatida emas, balki insonning miqdoriy farqlarni idrok etishi, obyekt va hodisalarni qiyoslashi, kategoriyalarni shakllantirishi, umumiy standartlarni belgilashi, takrorlanuvchi tajribani konseptuallashtirishi, uni verballashtirishi va diskursda faollashtirishi bilan bog‘liq uzoq kognitiv hamda madaniy jarayonning lisoniy natijasi sifatida talqin qilinadi. Tadqiqot prototiplar nazariyasi, kognitiv grammatika, freym semantikasi hamda til va bilimning kognitiv talqinlariga tayanadi. Qiyosiy nuqtayi nazardan o‘lchashning universal insoniy qobiliyati ushbu qobiliyatni obyektivlashtiruvchi tarixan o‘zgaruvchan lisoniy shakllardan farqlanadi. Ingliz tilidagi inch, foot, yard, mile, meter birliklari o‘zbek tilidagi qarich, qadam, gaz, tanob, metr va kilogramm birliklari bilan qiyosan tahlil qilinadi; ularning to‘g‘ri va ko‘chma ma’nodagi qo‘llanishi o‘lchov leksikasi bevosita miqdoriy ifoda doirasidan chiqishi mumkinligini ko‘rsatadi. Metodologik jihatdan konseptual tahlil, qiyosiy-semantik talqin va sifatga asoslangan diskursiv tahlil uyg‘unlashtiriladi. Tadqiqotning asosiy natijasi sifatida mualliflik ishchi modeli taklif etiladi: Obyektiv borliq → Perseptiv idrok → Kognitiv qiyoslash → Kategoriyalash → Standartlashtirish → Konseptuallashtirish → Verballashtirish → Diskursiv voqelanish. Mazkur model universal kognitiv amallarni madaniy jihatdan xos standartlashtirish va diskurs jarayonlari bilan bog‘lab, o‘lchov ma’nosining alohida bosqichlarini izohlovchi nazariy yondashuvlarni yaxlit tizimga birlashtiradi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarDjabbarov Sherzod Xalikulovich
JurnalWorld of Philology
NashriyotЎзбекистон давлат санъат ва маданият институтининг Фарғона минтақавий филиали
Nashr sanasi2026-10-05
Jild5
Son9
Betlar874-892
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
Indeksga qo‘shilgan2026-10-06

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

o‘lchov birliklari, kognitiv kategoriyalash, konseptuallashtirish, prototiplar nazariyasi, kognitiv grammatika, freym semantikasi, verballashtirish

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APADjabbarov Sherzod Xalikulovich (2026). O‘LCHOV BIRLIKLARINING KOGNITIV KATEGORIYALASHUVI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA OBYEKTIV BORLIQDAN DISKURSIV VOQELANISHGACHA. World of Philology, 5(9), 874-892. https://journals-kokandsu.uz/index.php/philo/article/view/6738
GOST (OAK)Djabbarov Sherzod Xalikulovich O‘LCHOV BIRLIKLARINING KOGNITIV KATEGORIYALASHUVI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA OBYEKTIV BORLIQDAN DISKURSIV VOQELANISHGACHA // World of Philology. – 2026. – T. 5, № 9. – B. 874-892.
MLADjabbarov Sherzod Xalikulovich. “O‘LCHOV BIRLIKLARINING KOGNITIV KATEGORIYALASHUVI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA OBYEKTIV BORLIQDAN DISKURSIV VOQELANISHGACHA.” World of Philology, 5(9), 874-892, 2026. https://journals-kokandsu.uz/index.php/philo/article/view/6738
ChicagoDjabbarov Sherzod Xalikulovich. “O‘LCHOV BIRLIKLARINING KOGNITIV KATEGORIYALASHUVI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA OBYEKTIV BORLIQDAN DISKURSIV VOQELANISHGACHA.” World of Philology, 5(9), 874-892 (2026). https://journals-kokandsu.uz/index.php/philo/article/view/6738
HarvardDjabbarov Sherzod Xalikulovich (2026) ‘O‘LCHOV BIRLIKLARINING KOGNITIV KATEGORIYALASHUVI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA OBYEKTIV BORLIQDAN DISKURSIV VOQELANISHGACHA’, World of Philology, 5(9), 874-892. https://journals-kokandsu.uz/index.php/philo/article/view/6738
BibTeX
@article{djabbarovsherzodxalikulovich2026,
  title = {O‘LCHOV BIRLIKLARINING KOGNITIV KATEGORIYALASHUVI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA OBYEKTIV BORLIQDAN DISKURSIV VOQELANISHGACHA},
  author = {Djabbarov Sherzod Xalikulovich},
  journal = {World of Philology},
  year = {2026},
  volume = {5},
  number = {9},
  pages = {874-892},
  url = {https://journals-kokandsu.uz/index.php/philo/article/view/6738}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

World of Philology jurnalidan boshqa maqolalar

World of Philology — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Djabbarov Sherzod Xalikulovich — boshqa maqolalari

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari