O‘zbekiston hududlarining investitsion jozibadorligini integral baholash va mintaqaviy nomutanosibliklarni bartaraf etish yo‘llari

Urinov , Bahrom

Innovations in Science and Technologies · 2026-yil

Annotatsiya

Maqolada O‘zbekiston Respublikasining 14 ta ma’muriy hududi — Qoraqalpog‘iston Respublikasi, 12 ta viloyat va Toshkent shahri — bo‘yicha investitsion jozibadorlikni integral baholashning mualliflik metodikasi ishlab chiqilgan va 2020–2025-yillar rasmiy statistik ma'lumotlari asosida aprobatsiya qilingan. Tadqiqotning dolzarbligi investitsiya oqimlarining hududlar o‘rtasida keskin nomutanosib taqsimlanishi bilan belgilanadi: 2025-yil yanvar–sentabr oylarida o‘zlashtirilgan 443,6 trln so‘m asosiy kapitalga investitsiyalarning 38,0 foizi aholining atigi 19,5 foizi istiqomat qiladigan uchta hududga to‘g‘ri kelgan. Metodologik asos sifatida investitsion salohiyat va notijorat investitsiya xavfining qarama-qarshi yo‘nalishdagi ta'sirini umumlashtiruvchi integral ko‘rsatkich konsepsiyasi tanlangan. Model to‘qqizta xususiy omilni — beshtasi salohiyat, to‘rttasi xavf bloklarini — respublika o‘rtacha darajasiga nisbatan standartlashtirish, og‘irlik koeffitsientlari bo‘yicha agregatlash va darajali funksiya orqali integral indeksga keltirishni nazarda tutadi. Umumlashgan og‘irlik koeffitsientlari investitsiya faolligi bilan korrelyatsiya zichligi asosida hisoblangan. Natijada hududlarning integral reytingi tuzilgan, «salohiyat — xavf» matritsasi bo‘yicha to‘rt kvadrantli tipologiya va salohiyatdan foydalanish samaradorligi koeffitsienti bo‘yicha guruhlash amalga oshirilgan. Yetakchi Navoiy viloyati (1,548) bilan quyi pog‘onadagi Qoraqalpog‘iston Respublikasi (0,771) o‘rtasidagi tafovut 2,01 barobarni tashkil etadi. Model investitsiya faolligi bilan kuchli korrelyatsiyani namoyon etdi. Jon boshiga investitsiyalar bo‘yicha ekstremal tafovut qisqargan bo‘lsa-da, aholi bilan vaznlangan Jini koeffitsienti o‘sib, divergensiya kuchaygan. Hududlarning 35,7 foizi «past salohiyat — yuqori xavf» kvadrantida bo‘lib, unda aholining 42,3 foizi to‘plangan. Xomashyoga boy viloyatlarning reytingda quyi o‘rinni egallashi «resurs la'nati» mexanizmi bilan izohlangan. Tavsiyalar erkin iqtisodiy zonalar, kichik sanoat zonalari va klaster siyosatini hududlarning qiyosiy ustunliklariga moslashtirishga qaratilgan. Tadqiqot natijalari hududiy investitsiya siyosatini shakllantirishda, davlat investitsiya dasturlari doirasida mablag‘larni taqsimlashda hamda hududlar reytingini monitoring qilish tizimini yo‘lga qo‘yishda amaliy qo‘llanilishi mumkin.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarUrinov , Bahrom
JurnalInnovations in Science and Technologies
NashriyotТошкент давлат иқтисодиёт университети
ISSN3030-3451
Nashr sanasi2026-09-23
Jild3
Son9
Betlar331-343
TilO‘zbek
Ilmiy sohaIqtisodiyot
Indeksga qo‘shilgan2026-09-24

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

investitsion jozibadorlik, integral baholash, investitsion salohiyat, notijorat investitsiya xavfi, mintaqaviy nomutanosiblik, hududlar tipologiyasi, investitsiya faolligi, salohiyatdan foydalanish samaradorligi, erkin iqtisodiy zona, klaster siyosati.

Ilmiy soha

Iqtisodiyot

Iqtibos keltirish

APAUrinov , Bahrom (2026). O‘ZBEKISTON HUDUDLARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI INTEGRAL BAHOLASH VA MINTAQAVIY NOMUTANOSIBLIKLARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI. Innovations in Science and Technologies, 3(9), 331-343. https://innoist.uz/index.php/ist/article/view/1737
GOST (OAK)Urinov , Bahrom O‘ZBEKISTON HUDUDLARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI INTEGRAL BAHOLASH VA MINTAQAVIY NOMUTANOSIBLIKLARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI // Innovations in Science and Technologies. – 2026. – T. 3, № 9. – B. 331-343.
MLAUrinov , Bahrom. “O‘ZBEKISTON HUDUDLARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI INTEGRAL BAHOLASH VA MINTAQAVIY NOMUTANOSIBLIKLARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI.” Innovations in Science and Technologies, 3(9), 331-343, 2026. https://innoist.uz/index.php/ist/article/view/1737
ChicagoUrinov , Bahrom. “O‘ZBEKISTON HUDUDLARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI INTEGRAL BAHOLASH VA MINTAQAVIY NOMUTANOSIBLIKLARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI.” Innovations in Science and Technologies, 3(9), 331-343 (2026). https://innoist.uz/index.php/ist/article/view/1737
HarvardUrinov , Bahrom (2026) ‘O‘ZBEKISTON HUDUDLARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI INTEGRAL BAHOLASH VA MINTAQAVIY NOMUTANOSIBLIKLARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI’, Innovations in Science and Technologies, 3(9), 331-343. https://innoist.uz/index.php/ist/article/view/1737
BibTeX
@article{urinovbahrom2026,
  title = {O‘ZBEKISTON HUDUDLARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI INTEGRAL BAHOLASH VA MINTAQAVIY NOMUTANOSIBLIKLARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI},
  author = {Urinov , Bahrom},
  journal = {Innovations in Science and Technologies},
  year = {2026},
  volume = {3},
  number = {9},
  pages = {331-343},
  url = {https://innoist.uz/index.php/ist/article/view/1737}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Innovations in Science and Technologies jurnalidan boshqa maqolalar

Innovations in Science and Technologies — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Urinov , Bahrom — boshqa maqolalari

Iqtisodiyot sohasidagi boshqa maqolalar

Iqtisodiyot sohasidagi OAK jurnallari