Aksiolingvistikaning nazariy-metodologik asoslari: til va qadriyatlar uyg‘unligi

Boymatova, Dilnoza

Қўқон университети хабарномаси · 2026-yil

Annotatsiya

Mazkur maqolada aksiolingvistikaning shakllanishi va rivojlanishiga asos bo‘lgan nazariy-metodologik qarashlar, til birliklarining qadriyatlarni ifodalash imkoniyatlari hamda til va milliy-madaniy qadriyatlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar tahlil qilinadi. Aksiolingvistikaning antropotsentrik tilshunoslik doirasida rivojlanishi inson omili, uning dunyoqarashi, ijtimoiy tajribasi va qadriyatlar tizimini til hodisalarini o‘rganishning muhim omiliga aylantirgani asoslanadi. Tilning faqat axborot almashish vositasi emas, balki jamiyatning tarixiy xotirasi, ma’naviy tajribasi, axloqiy mezonlari va madaniy qarashlarini saqlovchi hamda uzatuvchi tizim sifatidagi xususiyatlari yoritiladi. Tahlil jarayonida baholash kategoriyasining aksiolingvistik mazmunni shakllantirishdagi o‘rni alohida ko‘rib chiqilib, ijobiy va salbiy baholashning lisoniy vositalar orqali ifodalanish xususiyatlari ochib beriladi. Baholash mazmunining shakllanishida so‘zning lug‘aviy ma’nosi bilan bir qatorda uning kontekstual qo‘llanishi, kommunikativ vaziyat, so‘zlovchining munosabati va muayyan ijtimoiy-madaniy muhitning ta’siri muhim ekanligi ko‘rsatiladi. Shu asosda aksiologik mazmunni faqat alohida til birliklari doirasida emas, balki matn va diskursning yaxlit mazmuniy tuzilishi bilan bog‘liq holda o‘rganish zarurligi asoslanadi. Maqolada qadriyatlarning lisoniy ifodasi kognitiv va lingvokulturologik jarayonlar bilan ham bog‘liq holda talqin qilinadi. Milliy-madaniy konseptlar orqali xalqning tarixiy tajribasi, ijtimoiy ideallari, axloqiy qarashlari va madaniy xotirasi til tizimida qanday namoyon bo‘lishi yoritiladi. Shuningdek, jamiyatdagi ijtimoiy-siyosiy, madaniy va ma’naviy o‘zgarishlarning baholash mezonlariga ta’siri, ayrim qadriyatlarning mazmuniy talqinlari vaqt o‘tishi bilan yangilanishi mumkinligi qayd etiladi. Bunday yondashuv aksiologik birliklarni statik hodisa sifatida emas, balki ijtimoiy va kommunikativ muhit bilan uzviy bog‘liq dinamik hodisa sifatida baholash imkonini beradi. Aksiolingvistik tahlilning ushbu jihatlari uning zamonaviy tilshunoslikda tilning inson va jamiyat bilan bog‘liq mazmuniy qatlamlarini tadqiq etuvchi muhim yo‘nalishlardan biri sifatidagi ilmiy ahamiyatini belgilaydi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarBoymatova, Dilnoza
JurnalҚўқон университети хабарномаси
NashriyotҚўқон университети
ISSN2181-1695
Nashr sanasi2026-08-19
Jild19
Betlar188-192
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
Indeksga qo‘shilgan2026-09-24

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

aksiolingvistika, lingvoaksiologiya, til va qadriyat, lisoniy ong, baholovchilik, milliy-madaniy kontekst, diskurs, metodologik asoslar.

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APABoymatova, Dilnoza (2026). AKSIOLINGVISTIKANING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI: TIL VA QADRIYATLAR UYG‘UNLIGI. Қўқон университети хабарномаси, 19, 188-192. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1807
GOST (OAK)Boymatova, Dilnoza AKSIOLINGVISTIKANING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI: TIL VA QADRIYATLAR UYG‘UNLIGI // Қўқон университети хабарномаси. – 2026. – T. 19. – B. 188-192.
MLABoymatova, Dilnoza. “AKSIOLINGVISTIKANING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI: TIL VA QADRIYATLAR UYG‘UNLIGI.” Қўқон университети хабарномаси, 19, 188-192, 2026. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1807
ChicagoBoymatova, Dilnoza. “AKSIOLINGVISTIKANING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI: TIL VA QADRIYATLAR UYG‘UNLIGI.” Қўқон университети хабарномаси, 19, 188-192 (2026). https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1807
HarvardBoymatova, Dilnoza (2026) ‘AKSIOLINGVISTIKANING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI: TIL VA QADRIYATLAR UYG‘UNLIGI’, Қўқон университети хабарномаси, 19, 188-192. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1807
BibTeX
@article{boymatovadilnoza2026,
  title = {AKSIOLINGVISTIKANING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI: TIL VA QADRIYATLAR UYG‘UNLIGI},
  author = {Boymatova, Dilnoza},
  journal = {Қўқон университети хабарномаси},
  year = {2026},
  volume = {19},
  pages = {188-192},
  url = {https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1807}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон университети хабарномаси jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон университети хабарномаси — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari