Xülasə Türk dünyasında ortaq yazı sistemi ideyası XX əsrin əvvəllərində milli-mədəni inkişafın əsas istiqamətlərindən biri kimi gündəmə gəlmiş, bu prosesin ən mühüm mərhələsi 1926-cı il 26 fevral – 6 mart tarixlərində Bakıda keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultay olmuşdur. Qurultayda müxtəlif türk xalqlarını təmsil edən ziyalılar əlifba məsələsini yalnız texniki yazı problemi deyil, milli kimlik, təhsil siyasəti və mədəni inteqrasiyanın strateji amili kimi müzakirə etmişlər. Ərəb qrafikasını müdafiə edənlər onun türk xalqlarının tarixi-mədəni irsini qoruduğunu, dini mətnlərin oxunmasını asanlaşdırdığını və mövcud oxu-yazı vərdişlərini saxladığını bildirirdilər. Lakin ərəb əlifbasının türk dillərinin fonetikasına tam uyğun gəlməməsi və savadlanma prosesini ləngitməsi kimi məhdudiyyətlər də ciddi arqument kimi təqdim olunurdu. Latın əlifbasının tərəfdarları onun fonetik uyğunluğunu, öyrənilmə sadəliyini və vahid elmi-metodoloji baza formalaşdırmaq imkanını əsaslandırır, bu keçidin türk xalqları arasında elmi-mədəni əlaqələri gücləndirəcəyini və modernləşməyə xidmət edəcəyini vurğulayırdılar. Beləliklə, Qurultay əlifba müzakirələrini türk mədəni inkişafının gələcək konsepsiyasını müəyyənləşdirən əsas platforma kimi qiymətləndirmişdir. Açar sözlər: Birinci Türkoloji Qurultay, əlifba islahatı, latın qrafikası, ərəb qrafikası, yazı birliyi, dil siyasəti.
| Mualliflar | Elchin İbrahimov |
|---|---|
| Jurnal | Туркологик тадқиқотлар |
| Nashr sanasi | 2026-03-27 |
| Til | tr |
| DOI | 10.5281/zenodo.19841255 |
DOI: 10.5281/zenodo.19841255 · Maqolaning asl sahifasi
Annotatsiya. Mazkur maqolada Qangʻ davlati hukmronligi davrida Sugʻdda kechgan siyosiy jarayonlar Kulto‘ba yodgorligi bitiklari asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda Kulto‘ba bitiklarining tarixiy manba sifatidagi…
Annotatsiya 1926-yildа Bоkudа Birinchi butunittifоq turkоlоgiya qurultоyi bо‘lib о‘tdi. Turkiy хаlqlаr tаriхi, tili vа аdаbiyoti mаsаlаlаri muhоkаmа qilingаn ushbu qurultоy mаtеriаllаri turlichа nuqtаyi nаzаrdаn tаhlil…
Annotatsiya Mazkur maqolada palindrom hodisasi tilshunoslikning kognitiv va uslubiy yo‘nalishlari kesimida chuqur tahlil qilinadi. Palindrom nafaqat qadimdan mavjud bo‘lgan so‘z o‘yini, balki tilning ichki mantiqiy…
Annotatsiya 1926-yilda Boku shahrida boʻlib oʻtgan Turkologiya qurultoyi turkiy xalqlar madaniy-ma’rifiy hayotida muhim burilish nuqtasi boʻldi. Qurultoy kun tartibidagi eng dolzarb masalalardan biri yozuv masalasi edi…
Annotatsiya Mazkur maqolada palindrom hodisasi tilshunoslikning kognitiv va uslubiy yo‘nalishlari kesimida chuqur tahlil qilinadi. Palindrom nafaqat qadimdan mavjud bo‘lgan so‘z o‘yini, balki tilning ichki mantiqiy…
Özet Bu çalışmada; Türkiye’de Türkoloji sahasının tarihsel kökenleri, oryantalist bir disiplinden millî bir akademik inşa sürecine dönüşümü ve güncel kurumsal diplomasideki yeri ele alınmıştır. Osmanlı’nın son…
Аннотация В статье изложен опыт применения научного аппарата лингвистической типологии и сопоставительной лингвистики для лингвокультурологического анализа национально обусловленных способов выражения безличности в…
Annotatsiya 1926-yildа Bоkudа Birinchi butunittifоq turkоlоgiya qurultоyi bо‘lib о‘tdi. Turkiy хаlqlаr tаriхi, tili vа аdаbiyoti mаsаlаlаri muhоkаmа qilingаn ushbu qurultоy mаtеriаllаri turlichа nuqtаyi nаzаrdаn tаhlil…
Abstract Compliments and the ways people respond to them have long attracted the attention of researchers in pragmatics and cross-cultural linguistics because they reflect the interaction between language, culture, and…
Xülasə Türk dünyasında ortaq yazı sistemi ideyası XX əsrin əvvəllərində milli-mədəni inkişafın əsas istiqamətlərindən biri kimi gündəmə gəlmiş, bu prosesin ən mühüm mərhələsi 1926-cı il 26 fevral – 6 mart tarixlərində…