Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) sohasida matnlarning semantik o‘xshashligini (Semantic Textual Similarity, STS) aniqlash axborot qidirish, savoljavob tizimlari, matnni umumlashtirish va hujjatlarni avtomatik taqqoslash kabi ko‘plab amaliy vazifalarning asosini tashkil etadi. O‘zbek tili kabi resurslari cheklangan va agglyutinativ tillar uchun ushbu vazifa alohida murakkablikka ega bo‘lib, bu holat tilning boy morfologik tuzilmasi hamda belgilangan (annotatsiyalangan) ma’lumotlar to‘plamlarining yetishmasligi bilan izohlanadi. Natijada an’anaviy statistik va vektorli modellar semantik o‘xshashlikni aniqlashda yetarli aniqlikni ta’minlay olmaydi. Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi matnlar uchun semantik o‘xshashlikni aniqlashga mo‘ljallangan gibrid yondashuv taklif etiladi. Ushbu yondashuv Siam neyron tarmog‘i arxitekturasini Transformer asosidagi til modellari, xususan, BERT va Sentence-BERT bilan integratsiyalashga tayanadi. Taklif etilgan modelda matn juftliklari umumiy og‘irliklarga ega Siam tarmog‘i orqali kodlanib, ularning semantik yaqinligi vektorlar fazosida hisoblanadi. Eksperimental tadqiqotlar natijalari shuni ko‘rsatadiki, gibrid SiamTransformer modeli an’anaviy neyron tarmoq va klassik embedding asosidagi yondashuvlarga nisbatan yuqori aniqlik hamda barqarorlikka ega. Xususan, Spearman va Pearson korrelyatsiya koeffitsiyentlari bo‘yicha model natijalari yaxshilanganligi kuzatildi. Shuningdek, taklif etilgan yondashuv hisoblash samaradorligi jihatidan ham afzal bo‘lib, kam resursli tillar uchun amaliy jihatdan qo‘llash imkoniyatini kengaytiradi.
| Mualliflar | Nasiba Muradovna Allaberganova |
|---|---|
| Jurnal | Илм-фан ва инновацион ривожланиш |
| Nashr sanasi | 2026-02-25 |
| Betlar | 34-34 |
| DOI | 10.36522/2181-4317/2026-1/34-44 |
DOI: 10.36522/2181-4317/2026-1/34-44 · Maqolaning asl sahifasi
Maqolada tadqiqotchining raqamli ilmiy identifikatori tushunchasi, barqaror identifikatorlarning ilmiy baholash va boshqaruvdagi o‘rni, ORCIDning ilmiy jarayonlarga integratsiyasi hamda ochiq fan paradigmasi bilan…
Mazkur maqolada tarixiy manbalar va fragmentar qoldiqlar asosida arxeologik obyektlarni qayta tiklash uchun gibrid geometrik modellar ishlab chiqish yondashuvi taklif etilgan. Tadqiqot obyekti sifatida Farg‘ona viloyati…
Tadqiqot davomida murakkab kо‘p komponentli elastomer kompozit mahsulotlar ishlab chiqarishda vulkanizatsiya jarayonini boshqarishda vulkanizatsiya vaqtini aniqlashga qaratilgan matematik ifodalar asosida kompyuter…
Ushbu maqolada kuch avtotransformatorlarining texnik holatini baholash uchun transformator moyining fizik-kimyoviy xususiyatlariga asoslangan keng qamrovli simulyatsion model ishlab chiqilgan va amaliyotga tatbiq…
Maqolada O‘zbekiston temiryo‘llarida konteyner tashuvlari sonining oshishiga ta’sir etuvchi omillarning korrelyatsion tahlili ko‘rib chiqilgan. Tahlilning ilmiy usullari, matematik statistika, iqtisodiy tahlil…
The article deals with the main problems and difficulties faced by the authors in the preparation of scientific articles submitted to the editors of the scientific journal "Science and Innovative Development". It is…
Maqolada kichik o‘lchamli aerodinamik sinov qurilmasida masshtablashtirilgan avtomobil modellarini sinovdan o‘tkazishda model massasini aniqlash masalasi ilmiy va amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqot Andijon davlat…
The article proposes the models and analytical dependences for assessing the impact interactions of the surface layers of the material of the ridges of tyres with the rail parts in curved track sections and turnouts on…
Mazkur maqola paxta tolasidan turli usulda yigirilgan toʻqima matolar ishlab chiqarish uchun moʻljallangan iplarning mexanik xossalarini tadqiq qilishga bagʻishlangan. Ip ishlab chiqarish jarayonida tayyor mahsulotning…
The article reviews the state-of-the-art of the Higher Educational Institutions in the Republic of Uzbekistan, drawbacks directly related and not related to the Higher Educational Institutions and ways of dealing with…