So‘z o‘yinlarining kognitiv asoslari va ularning tarjima qilinuvchanlik darajasi: “Shum bola” asari misolida qiyosiy tahlil

Iroda, Baydjanova

Қўқон университети хабарномаси · 2026-yil

Annotatsiya

Ushbu maqolada so‘z o‘yinlari (kalamburlar)ning kognitiv asoslari va ularning tarjima qilinuvchanlik darajasi G‘afur G‘ulomning “Shum bola” asari misolida tahlil qilinadi. Tadqiqotda o‘zbek, ingliz va rus tillari qiyosiy o‘rganilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, so‘z o‘yinlarining tarjima qilinuvchanligi tillarning tipologik xususiyatlariga, leksik tizimlarning o‘xshashligiga va fonetik sistemalarning mosligiga bog‘liq. Rus tiliga tarjimada so‘z o‘yinlarining saqlanish darajasi ingliz tiliga tarjimaga nisbatan yuqori ekanligi aniqlandi. Tadqiqotda so‘z o‘yinlarining turlari (polisemik, omonimik, paronimik, morfologik) aniqlanib, ularning kontseptual integratsiya jarayonidagi roli o‘rganildi. Tarjima tahlili Delabastita va Chiaro tavsiyalariga asoslanib amalga oshirildi va har bir strategiyaning samaradorligi baholandi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, rus tiliga tarjimada so‘z o‘yinlarining saqlanish darajasi ingliz tiliga nisbatan yuqori bo‘lib, bu tipologik va morfologik yaqinlik, shuningdek madaniy o‘xshashlik bilan izohlanadi. Tadqiqot shuningdek, tarjimonlar uchun strategik tavsiyalar beradi: tipologik yaqin tillarda so‘z o‘yinlarini saqlashga, tipologik uzoq tillarda esa kompensatsiya yoki izohli tarjima strategiyasidan foydalanishga urg‘u berish lozim.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarIroda, Baydjanova
JurnalҚўқон университети хабарномаси
NashriyotҚўқон университети
ISSN2181-1695
Nashr sanasi2026-02-11
Jild17
Betlar224-225
TilO‘zbek
Ilmiy sohaFilologiya
Indeksga qo‘shilgan2026-08-26

Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

so‘z o‘yini, kalambur, kognitiv asos, tarjima qilinuvchanlik, kontseptual integratsiya, omonimiya, polisemiya

Ilmiy soha

Filologiya

Iqtibos keltirish

APAIroda, Baydjanova (2026). SO‘Z O‘YINLARINING KOGNITIV ASOSLARI VA ULARNING TARJIMA QILINUVCHANLIK DARAJASI: “SHUM BOLA” ASARI MISOLIDA QIYOSIY TAHLIL. Қўқон университети хабарномаси, 17, 224-225. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1528
GOST (OAK)Iroda, Baydjanova SO‘Z O‘YINLARINING KOGNITIV ASOSLARI VA ULARNING TARJIMA QILINUVCHANLIK DARAJASI: “SHUM BOLA” ASARI MISOLIDA QIYOSIY TAHLIL // Қўқон университети хабарномаси. – 2026. – T. 17. – B. 224-225.
MLAIroda, Baydjanova. “SO‘Z O‘YINLARINING KOGNITIV ASOSLARI VA ULARNING TARJIMA QILINUVCHANLIK DARAJASI: “SHUM BOLA” ASARI MISOLIDA QIYOSIY TAHLIL.” Қўқон университети хабарномаси, 17, 224-225, 2026. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1528
ChicagoIroda, Baydjanova. “SO‘Z O‘YINLARINING KOGNITIV ASOSLARI VA ULARNING TARJIMA QILINUVCHANLIK DARAJASI: “SHUM BOLA” ASARI MISOLIDA QIYOSIY TAHLIL.” Қўқон университети хабарномаси, 17, 224-225 (2026). https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1528
HarvardIroda, Baydjanova (2026) ‘SO‘Z O‘YINLARINING KOGNITIV ASOSLARI VA ULARNING TARJIMA QILINUVCHANLIK DARAJASI: “SHUM BOLA” ASARI MISOLIDA QIYOSIY TAHLIL’, Қўқон университети хабарномаси, 17, 224-225. https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1528
BibTeX
@article{irodabaydjanova2026,
  title = {SO‘Z O‘YINLARINING KOGNITIV ASOSLARI VA ULARNING TARJIMA QILINUVCHANLIK DARAJASI: “SHUM BOLA” ASARI MISOLIDA QIYOSIY TAHLIL},
  author = {Iroda, Baydjanova},
  journal = {Қўқон университети хабарномаси},
  year = {2026},
  volume = {17},
  pages = {224-225},
  url = {https://www.herald.kokanduni.uz/index.php/public_html/article/view/1528}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон университети хабарномаси jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон университети хабарномаси — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi

Filologiya sohasidagi boshqa maqolalar

Filologiya sohasidagi OAK jurnallari