В статье представлен сопоставительный анализ шести мультиязычных моделей нейронного машинного перевода (NLLB-200, M2M-100, mBART-50, OPUS-MT, Google Neural MT, SeamlessM4T) применительно к узбекско-русской языковой паре. Описан процесс дообучения (fine-tuning) указанных моделей на параллельном корпусе объёмом 185 тыс. выровненных сегментов. Качество перевода оценивалось по метрикам BLEU, chrF и TER. Результаты экспериментов показали, что наибольший прирост качества после дообучения демонстрирует модель NLLB-200-3.3B, достигшая значения BLEU 31,6 в направлении узбекский-русский. Обсуждены типичные ошибки каждой модели, предложены рекомендации по выбору архитектуры и стратегии дообучения для низкоресурсных тюркских языков.
| Mualliflar | Сухроб Собирович, Авезов |
|---|---|
| Jurnal | Science time |
| Nashriyot | Ажиниёз номидаги Нукус давлат педагогика институти |
| ISSN | 2992-8850 |
| Nashr sanasi | 2026-03-05 |
| Jild | 4 |
| Son | 3/2 |
| Betlar | 21-30 |
| Til | Rus |
| Ilmiy soha | Filologiya |
| DOI | 10.66345/stj.v4i3/2.5233 |
| Indeksga qo‘shilgan | 2026-08-27 |
DOI: 10.66345/stj.v4i3/2.5233 · Maqolaning asl sahifasi
нейронный машинный перевод, дообучение моделей, узбекско-русская языковая пара, NLLB-200, M2M-100, mBART-50, низкоресурсные языки, BLEU, трансферное обучение.
| APA | Сухроб Собирович, Авезов (2026). СОПОСТАВИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ДООБУЧЕНИЯ МУЛЬТИЯЗЫЧНЫХ НЕЙРОСЕТЕВЫХ МОДЕЛЕЙ МАШИННОГО ПЕРЕВОДА ДЛЯ УЗБЕКСКО-РУССКОЙ ЯЗЫКОВОЙ ПАРЫ. Science time, 4(3/2), 21-30. https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/2.5233 |
|---|---|
| GOST (OAK) | Сухроб Собирович, Авезов СОПОСТАВИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ДООБУЧЕНИЯ МУЛЬТИЯЗЫЧНЫХ НЕЙРОСЕТЕВЫХ МОДЕЛЕЙ МАШИННОГО ПЕРЕВОДА ДЛЯ УЗБЕКСКО-РУССКОЙ ЯЗЫКОВОЙ ПАРЫ // Science time. – 2026. – T. 4, № 3/2. – С. 21-30. – DOI: 10.66345/stj.v4i3/2.5233. |
| MLA | Сухроб Собирович, Авезов. “СОПОСТАВИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ДООБУЧЕНИЯ МУЛЬТИЯЗЫЧНЫХ НЕЙРОСЕТЕВЫХ МОДЕЛЕЙ МАШИННОГО ПЕРЕВОДА ДЛЯ УЗБЕКСКО-РУССКОЙ ЯЗЫКОВОЙ ПАРЫ.” Science time, 4(3/2), 21-30, 2026. https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/2.5233 |
| Chicago | Сухроб Собирович, Авезов. “СОПОСТАВИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ДООБУЧЕНИЯ МУЛЬТИЯЗЫЧНЫХ НЕЙРОСЕТЕВЫХ МОДЕЛЕЙ МАШИННОГО ПЕРЕВОДА ДЛЯ УЗБЕКСКО-РУССКОЙ ЯЗЫКОВОЙ ПАРЫ.” Science time, 4(3/2), 21-30 (2026). https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/2.5233 |
| Harvard | Сухроб Собирович, Авезов (2026) ‘СОПОСТАВИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ДООБУЧЕНИЯ МУЛЬТИЯЗЫЧНЫХ НЕЙРОСЕТЕВЫХ МОДЕЛЕЙ МАШИННОГО ПЕРЕВОДА ДЛЯ УЗБЕКСКО-РУССКОЙ ЯЗЫКОВОЙ ПАРЫ’, Science time, 4(3/2), 21-30. https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/2.5233 |
| BibTeX | @article{article2026,
title = {СОПОСТАВИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ДООБУЧЕНИЯ МУЛЬТИЯЗЫЧНЫХ НЕЙРОСЕТЕВЫХ МОДЕЛЕЙ МАШИННОГО ПЕРЕВОДА ДЛЯ УЗБЕКСКО-РУССКОЙ ЯЗЫКОВОЙ ПАРЫ},
author = {Сухроб Собирович, Авезов},
journal = {Science time},
year = {2026},
volume = {4},
number = {3/2},
pages = {21-30},
doi = {10.66345/stj.v4i3/2.5233},
url = {https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/2.5233}
} |
Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash
Ushbu maqolada o‘zbek texnik terminologiyasini standartlashtirish masalalari kompleks va tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda terminlarni me’yorlashtirishning lingvistik mezonlari – aniqlik, qisqalik…
Статья посвящена исследованию семантики и функций адъективно-метафорических эпитетов в структуре художественного дискурса. Рассматриваются основные типы эпитетов – нормативные, экспрессивные и метафорические – и…
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga tasviriy san’atni o‘qitishda zamonaviy pedagogik mahorat va innovatsion texnologiyalarning uyg‘unligi tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi ta’lim tizimini 2030-yilgacha…
Mazkur maqola interaktiv va raqamli ta’lim texnologiyalari asosida “Milliy tarbiya asoslari” fanini o‘qitishni takomillashtirish masalalariga bag‘ishlangan. Tadqiqotda milliy tarbiya mazmunini zamonaviy pedagogik…
Mazkur maqola kompetentlikka asoslangan yondashuvning bo‘lajak pedagoglarni tayyorlash tizimidagi ustuvor ahamiyatini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot Farg‘ona davlat universitetining pedagogika yo‘nalishi 4-kursida…
Ushbu maqola kasbiy ta’lim muassasalarida tarbiyaviy ishlarni raqamli boshqarish konsepsiyasining nazariy va amaliy jihatlarini chuqur tahlil qiladi. Zamonaviy pedagogika va informatika sohalarida rivojlanayotgan…
Maqola o‘qituvchining darsga tayyorgarlik jarayoni qanday mezonlar asosida amalga oshirilishi, bu jarayonning o‘ziga xos jihatlari xususida bo‘lib, ta’lim jarayonida tanqidiy fikrlashni shakllantirish va rivojlantirish…
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf ona tili darslarida differensial ta’limni tashkil etishning pedagogik va didaktik asoslari tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim tizimida o‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga…
Mazkur maqolada loyiha ta’lim texnologiyasi asosida talabalarning mustaqil ta’lim motivlarini rivojlantirishning metodik mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda mustaqil ta’lim motivatsiyasining nazariy asoslari…
Ushbu maqolada ta’lim tizimida olib borilgan chuqur islohotlar tufayli oliy pedagogik ta’lim sohasida faoliyat ko‘rsatayotgan malakali professor pedagoglarning muntazam sur’atda o‘z ustida malakasini oshirishga…
Science time — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi
Ushbu maqolada ingliz tilini xorijiy til sifatida o‘rganishda yangi so‘zlarni vizual va verbal usullar orqali o‘zlashtirish samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotda vizual materiallar (rasmlar, grafik tasvirlar va…
Ushbu maqolada mashina tarjimasi (MT) vositalarining Toshkent Kimyo xalqaro universitetida tahsil olayotgan o‘zbek-ingliz ikki tilli talabalarning ingliz tilidagi yozma ishlarida uchraydigan xatolarga ta’siri…
Maqolada 1892-yilda “Туркестанские ведомости” gazetasida chop etilgan Sattorxon Abdulg'afforovning “Qo'qon xonligining ruslar tomonidan istilo etilishidan oldingi ichki ahvoli haqida qisqacha ocherk” asarining…
This article examines the linguistic units and metaphorical fields that structure English ecological discourse — the texts that construct public understanding of nature and environmental crisis. Drawing on Conceptual…
Maqolada 1929–1930-yillardan boshlab O‘zbekiston SSRda amalga oshirilgan yalpi kollektivlashtirish, “quloqlarni sinf sifatida tugatish” siyosati va majburiy surgunning mahalliy jamiyat hayotiga ta’siri Farg‘ona vodiysi…
Amudaryo quyi oqimidagi sugʻoriladigan hududlarda qishloq xoʻjaligi qurgʻoqchiligini asosan yogʻin emas, balki daryodan olinadigan suv hajmi belgilaydi. Tadqiqotda Xorazm viloyatida bir yillik (2000, 2008, 2011) va…