Ushbu maqolada o‘zbek shevashunosligi sohasida olib borilgan tadqiqot ishlari, erishilgan ilmiy yutuqlar, sheva leksikasiga oid chop etilgan lug‘atlar qayd etildi. O‘zbek xalq shevalari bo‘yicha o‘z vaqtida muayyan tadqiqot ishlari bajarilgan va materiallar to‘plangan bo‘lsa-da, maqolada ularning ba’zilari hamon yetarli darajada o‘rganilmagan, ayrimlari esa hali tadqiq etilmagan. Taqdim etilayotgan mazkur ishda Navoiy viloyatining Xatirchi, Nurota tumanlari, shuningdek, Samarqand viloyatining g‘arbiy tumanlari: Qo‘shrabot, Narpay, Ishtixon shevalaridagi o‘zbek adabiy tilida uchramaydigan ayrim so‘z va atamalar to‘g‘risida bahs yuritildi. Ularning etimologiyasi, tarixi, eski turkiy yodgorliklarda, hozirgi o‘zbek shevalari va o‘zbek adabiy tilida, shuningdek, qardosh tillarda mavjudligi masalalariga e’tibor qaratildi. Xususan,«to‘rkunlamoq», «tevana», «min», «to‘ramoq» so‘zlari ma‘nosiga izoh berildi, etimologiyasi tekshirildi. Bu so‘zlar Yusuf Xos Hojibning “Qutadg‘u bilig”, Mahmud Koshg‘ariyning «Devonu lug‘otit-turk», Muhammad Solihning «Shayboniynoma», o‘zbek mumtoz adabiyoti asarlaridagi, shuningdek, bugungi uyg‘ur, qirg‘iz va boshqa turkiy tillar dialektlaridagi shakllari bilan qiyoslab tahlil qilindi.
| Mualliflar | Tog‘ayev, To'lqin |
|---|---|
| Jurnal | Oltin bitiklar – Golden Scripts |
| Nashr sanasi | 2021-10-28 |
| Jild | 3 |
| Son | 3 |
| Til | Rus |
lug‘at, etimologiya, turkiy yodgorliklar, til tarixi, adabiy til, shevalar, dialektologiya
Barcha sohalarda bo‘lgani kabi adabiyotning ham rivojiga tarixiy vaziyat va ijtimoiy–siyosiy muhit jiddiy ta’sir o‘tkazishi haqiqat. Istalgan bir millat adabiyoti tarixiga nazar tashlasak, turli davrlarda turli tarixiy…
Bugungi kunda turkiy tillar oʻgʻuz, qarluq va qipchoq kabi 3 ta yirik va oz sonli xalach, Janubiy Sibir, chuvash va yoqut (saxa) lahjalariga boʻlinadi. Ushbu lahjalarning deyarli barchasi yoki koʻpchiligi qadimgi turk…
Turkiy tillar boy va qadim tarixga ega. Boshqa tillar kabi ular ham asrlar davomida rivojlandi, boyib bordi. Mazkur maqolada turkiy tillar tarixi, xususan, turkiy tillar taraqqiyotida muhim hodisa sanalgan Urxun…
Ushbu maqolada Alisher Navoiyning “Mezon ul-avzon” asari uchun asos sifati xizmat qilgan nazariy manbalar qiyosiylab o‘rganilgan tahlil qilingan. Alisher Navoiyning ushbu asari mumtoz adabiyotning asosiy she’riy tizimi…
Maqolada “Qutadg‘u bilig”ning turkiy va jahon xalqlari madaniyati tarixida tutgan o‘rni, til taraqqiyotini o‘rganishdagi ahamiyati haqida so‘z boradi. YUNESKO tomonidan “Qutadg‘u bilig”ning 950 yilligi munosabati bilan…
Maqolada XIX asrning oxiri — XX asr boshlarida yashab ijod etgan zullisonayn shoir — Muhammad Hasan Mutrib va uning lirik merosi manbalari haqida fikr yuritilgan. Shuningdek, shoirning bizgacha yetib kelgan merosi…
Maqolaning avvalida sharh ilmining vujudga kelish sabablari va bu ilmning rivojlanish bosqichlarini aniqlashda asos vazifasini o‘tagan ilmiy mezon taqdim etilgan. Bunda ijtimoiy-gumanitar, tabiiy, aniq yoki boshqa har…
Maqola o‘zbek mumtoz adabiyotining atoqli namoyandasi Muhammad Rizo Ogahiyning “Zubdatu-t-tavorix” asari tadqiqiga bag‘ishlangan. “Zubdatut-tavorix”ning Rossiya FA Sharqshunoslik instituti Sankt-Peterburg bo‘limida…
Mazkur maqola Sharq mumtoz adabiyotida g‘azal janrining o‘rni, tarixiy taraqqiyoti, turlari haqida qisqa ma’lumot berish bilan boshlanadi. G‘azal janri tarixida muhim o‘ringa ega bo‘lgan Uvaysiyning bu boradagi o‘ziga…
Turkic folk tales have a long tradition in Uzbek literary heritage. Glorified heroes with super powers and brave characters with extraordinary abilities were in the center of the ancient eposes. Among the Turkic and…