Ushbu maqolada sun‘iy intellekt (SI) texnologiyalari, xususan, chuqur o‘rganish (deep learning) va tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) usullaridan foydalangan holda elektron lug'atlarda frazeologik birliklarni kontekstual izohlashning zamonaviy metodlari ilmiy tahlil qilinadi. BERT (Bidirectional Encoder Representations from Transformers), GPT-4 va RoBERTa kabi transformer arxitekturali modellar asosida frazeologizmlarning idiomatic va literal ma‘nolarini avtomatik tarzda ajratib olish imkoniyatlari o‘rganiladi. Tadqiqot elektron lug'at tizimlarida frazeologik birliklarning semantik kontekstini aniqlash uchun qo‘llaniladigan machine learning algoritmlarini taqqoslab, ularning samaradorligini baholaydi. Amaliy tajribalar natijalari shuni ko‘rsatadiki, BERT asosidagi model frazeologizmlarni kontekstual izohlashda 91,3% aniqlik darajasiga erishadi. Maqola o‘zbek tili frazeologiyasini raqamlashtirish va elektron lug'at tizimlarini rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar bilan yakunlanadi.
| Mualliflar | Raximova, Sulurxon Djumaniyazovna, Alimboyeva, Hilola G'ayrat qizi |
|---|---|
| Jurnal | Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар |
| Nashr sanasi | 2026-08-08 |
| Jild | 8 |
| Son | 7 |
| Betlar | 238-243 |
| Til | Ingliz |
| DOI | 10.70728/b.series.fil.v08.i07.037 |
DOI: 10.70728/b.series.fil.v08.i07.037 · Maqolaning asl sahifasi
frazeologik birliklar, elektron lug'at, sun'iy intellekt, NLP, BERT, kontekstual izohlash, transformers, deep learning, o‘zbek tili, frazeologizm, idiom.
Maqolada o‘zbek tilidagi umumiy izohli lug‘atlarda sport terminlarining leksikografik talqini tahlil qilinadi. O‘zbek tilining izohli lug‘ati (O‘TIL) misolida sport terminlarining lug‘at maqolalarida berilishi, maxsus…
Ushbu maqolada ingliz detektiv adabiyotining shakllanishi, tarixiy rivoji va lingvopoetik-narrativ xususiyatlari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqot Poe asos solgan analitik modeldan boshlab Doylening deduktiv…
Ushbu maqolada filologiya fanlari doktori, professor Qoraqalpog‘istonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi Hamdam Abdullayevning ogahiyshunoslik faoliyati xususida fikr yuritiladi. Olimning “Badiiy ijod Ogahiy nigohida”…
This article examines the classification of legal terms in English and Karakalpak according to areas of law. The topic is relevant because legal communication is becoming increasingly bilingual, digital, and…
Ushbu maqolada ot va sifat turkumidan tashqaridagi polifunksional so‘zlar majmuasini struktura-semantik jihatdan modellashtirish masalasi tahlil qilingan. Sintagmatik va paradigmatik munosabatlar balansi, valentlik…
В статье рассматриваются сравнительно-лексикографические и переводческие аспекты терминологии в области психологии управления на узбекском и русском языках. Поднимаются вопросы эквивалентности, лексико-семантической…
Ushbu maqolada o‘zbek va ingliz tillarida suyish ma’nosini ifodalovchi birliklar tizimidagi antropologik birliklar haqida tushuncha va misollar berilgan. Antropologik birliklarni shartli ravishda uch guruhga bo‘lib…
Mazkur maqolada XX asr va zamonaviy adabiyotshunoslikda badiiy psixologizm nazariyasining fenomenologik, psixoanalitik va kognitiv yo‘nalishlari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi badiiy psixologizmning…
Maqolada suyish funksional-semantik maydonining sotsiolingvistik xususiyatlarga ko‘ra tasnifi yoritilgan. Sotsiolingvistika yo‘nalishida jahon va o‘zbek tilshunosligida bir qator ishlarni amalga oshirgan takidlab…
Ushbu ilmiy maqola har bir xalq madaniyatida asosiy o‘rin egallovchi “rang” leksemasi o‘rganilib, “oq rang” leksemasining shakllanishi va rivojlanishi asosiy izlanish obyekti qilib olinadi. Ikki til doirasida “oq…