Lishayniklardan immunomodulyatorlar tarkibiga kiruvchi ikkilamchi metobolitlarni ajratib olish

Abdumuminova, Ra'no Narbuvayevna, Sharoyko, Vladimir Vladimirovich, Xolmurodova, Dilafruz Kuvatovna

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар · 2026-yil

Annotatsiya

Dunyo miqyosida hozirgi kunda lishayniklarda noyob ikkilamchi metabolitlar sintezlanadi, ularning aksariyati boshqa tirik organizmlarda uchramaydi. Lishaynik tallomining turli qismlarida bo'lishi mumkin bo'lgan 800 dan ortiq shunday metabolitlar ma'lum. Odatda, ularning tarkibi tallomning quruq massasining 1 dan 6% gacha o'zgarib turadi, lekin ba'zida 20% gacha bo'lishi mumkin. So'nggi yillarda antioksidant, sitotoksik, mikroblarga qarshi, yallig'lanishga qarshi va analgetik xususiyatlarni o'z ichiga olgan biologik va farmakologik faolligi tufayli ushbu metabolitlarga qiziqish ortdi. Bu ularni yangi farmatsevtika moddalarining istiqbolli manbalariga aylantiradi va albatta ularning molekulyar hujayra mexanizmlari qo'shimcha o'rganishni talab qiladi. Shunday qilib, lishayniklar turli kasalliklarni davolashning yangi dori vositalari va usullarini yaratish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan biologik faol moddalarning qimmatli manbai hisoblanadi. Mazkur hususiyatiga ko’ra lishayniklardan dorivor homashyo sifatida foydalanish dolzarb hisoblanadi. Aynan mazkur tadqiqot ishida ham lishayniklardan ikkilamchi metobolitlarni tarkibiga kiruvchi atranorinni ajratib olish va identifikatsiyalashga qaratilgan bo’lib, atranorin lishaynik (Cladoniya) dan Flesh-xromatografiya usuli bilan ajratib olingan; identifikatsiya UB, IQ va YaMR spektroskopiyasi, mass- spektrometriya va elementar tahlil yordamida amalga oshirilgan. Lishayniklardan ikkilamchi metobolitlarni ajratib olish bir qator olimlar tomonidan amalga oshirilgan bo’lsada, biroq ajratib olish samaradorligi kam foizlarni tashkil etganligi aniqlangan [4]. Tadqiqotimiz natijalariga ko’ra lishayniklar (Cladoniya) tarkibidagi immunomodulyator bo’lgan ikkilamchi metobolit – atranorinni ajratib olish 99,9% ni tashkil etdi.

Maqola ma’lumotlari
MualliflarAbdumuminova, Ra'no Narbuvayevna, Sharoyko, Vladimir Vladimirovich, Xolmurodova, Dilafruz Kuvatovna
JurnalҚўқон ДПИ. Илмий хабарлар
NashriyotҚўқон давлат педагогика институти
ISSN3030-3958
Nashr sanasi2026-09-05
Jild8
Son6
Betlar877-886
TilO‘zbek
DOI10.70728/a.series.tab.v08.i06.118
Indeksga qo‘shilgan2026-09-06

DOI: 10.70728/a.series.tab.v08.i06.118 · Maqolaning asl sahifasi

Kalit so‘zlar

Atranorin, YaMR spektroskopiyasi, yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi, IQ spektrometriya va elementar tahlil UB spektroskopiyasi, mass- spektrometriyasi.

Iqtibos keltirish

APAAbdumuminova, Ra'no Narbuvayevna, Sharoyko, Vladimir Vladimirovich, & Xolmurodova, Dilafruz Kuvatovna (2026). LISHAYNIKLARDAN IMMUNOMODULYATORLAR TARKIBIGA KIRUVCHI IKKILAMCHI METOBOLITLARNI AJRATIB OLISH. Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(6), 877-886. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i06.118
GOST (OAK)Abdumuminova, Ra'no Narbuvayevna, Sharoyko, Vladimir Vladimirovich, Xolmurodova, Dilafruz Kuvatovna LISHAYNIKLARDAN IMMUNOMODULYATORLAR TARKIBIGA KIRUVCHI IKKILAMCHI METOBOLITLARNI AJRATIB OLISH // Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар. – 2026. – T. 8, № 6. – B. 877-886. – DOI: 10.70728/a.series.tab.v08.i06.118.
MLAAbdumuminova, Ra'no Narbuvayevna, Sharoyko, Vladimir Vladimirovich, and Xolmurodova, Dilafruz Kuvatovna. “LISHAYNIKLARDAN IMMUNOMODULYATORLAR TARKIBIGA KIRUVCHI IKKILAMCHI METOBOLITLARNI AJRATIB OLISH.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(6), 877-886, 2026. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i06.118
ChicagoAbdumuminova, Ra'no Narbuvayevna, Sharoyko, Vladimir Vladimirovich, and Xolmurodova, Dilafruz Kuvatovna. “LISHAYNIKLARDAN IMMUNOMODULYATORLAR TARKIBIGA KIRUVCHI IKKILAMCHI METOBOLITLARNI AJRATIB OLISH.” Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(6), 877-886 (2026). https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i06.118
HarvardAbdumuminova, Ra'no Narbuvayevna, Sharoyko, Vladimir Vladimirovich, and Xolmurodova, Dilafruz Kuvatovna (2026) ‘LISHAYNIKLARDAN IMMUNOMODULYATORLAR TARKIBIGA KIRUVCHI IKKILAMCHI METOBOLITLARNI AJRATIB OLISH’, Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар, 8(6), 877-886. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i06.118
BibTeX
@article{abdumuminovaranonarbuvayevna2026,
  title = {LISHAYNIKLARDAN IMMUNOMODULYATORLAR TARKIBIGA KIRUVCHI IKKILAMCHI METOBOLITLARNI AJRATIB OLISH},
  author = {Abdumuminova, Ra'no Narbuvayevna and Sharoyko, Vladimir Vladimirovich and Xolmurodova, Dilafruz Kuvatovna},
  journal = {Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {6},
  pages = {877-886},
  doi = {10.70728/a.series.tab.v08.i06.118},
  url = {https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i06.118}
}

Boshqa maqola uchun iqtibos tayyorlash

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар jurnalidan boshqa maqolalar

Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар — barcha maqolalar · 2026-yil arxivi