Dunyo miqyosida hozirgi kunda lishayniklarda noyob ikkilamchi metabolitlar sintezlanadi, ularning aksariyati boshqa tirik organizmlarda uchramaydi. Lishaynik tallomining turli qismlarida bo'lishi mumkin bo'lgan 800 dan ortiq shunday metabolitlar ma'lum. Odatda, ularning tarkibi tallomning quruq massasining 1 dan 6% gacha o'zgarib turadi, lekin ba'zida 20% gacha bo'lishi mumkin. So'nggi yillarda antioksidant, sitotoksik, mikroblarga qarshi, yallig'lanishga qarshi va analgetik xususiyatlarni o'z ichiga olgan biologik va farmakologik faolligi tufayli ushbu metabolitlarga qiziqish ortdi. Bu ularni yangi farmatsevtika moddalarining istiqbolli manbalariga aylantiradi va albatta ularning molekulyar hujayra mexanizmlari qo'shimcha o'rganishni talab qiladi. Shunday qilib, lishayniklar turli kasalliklarni davolashning yangi dori vositalari va usullarini yaratish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan biologik faol moddalarning qimmatli manbai hisoblanadi. Mazkur hususiyatiga ko’ra lishayniklardan dorivor homashyo sifatida foydalanish dolzarb hisoblanadi. Aynan mazkur tadqiqot ishida ham lishayniklardan ikkilamchi metobolitlarni tarkibiga kiruvchi atranorinni ajratib olish va identifikatsiyalashga qaratilgan bo’lib, atranorin lishaynik (Cladoniya) dan Flesh-xromatografiya usuli bilan ajratib olingan; identifikatsiya UB, IQ va YaMR spektroskopiyasi, mass-spektrometriya va elementar tahlil yordamida amalga oshirilgan. Lishayniklardan ikkilamchi metobolitlarni ajratib olish bir qator olimlar tomonidan amalga oshirilgan bo’lsada, biroq ajratib olish samaradorligi kam foizlarni tashkil etganligi aniqlangan [4]. Tadqiqotimiz natijalariga ko’ra lishayniklar (Cladoniya) tarkibidagi immunomodulyator bo’lgan ikkilamchi metobolit – atranorinni ajratib olish 99,9% ni tashkil etdi.
| Mualliflar | Abdumuminova, Ra'no Narbuvayevna, Sharoyko, Vladimir Vladimirovich, Xolmurodova, Dilafruz Kuvatovna |
|---|---|
| Jurnal | Қўқон ДПИ. Илмий хабарлар |
| Nashr sanasi | 2026-08-10 |
| Jild | 8 |
| Son | 07 |
| Betlar | 919-927 |
| Til | Ingliz |
Атранорин, ЯМР спектроскопия, высокоэффективная жидкостная хроматография, ИК спектрометрия и элементный анализ, УФ спектроскопия, масс-спектрометрия
Tuproqlar qoplamining o‘zgarishi yo‘nalishi uning tadrijiy rivojlanishi yo‘nalishini ko‘rsatuvchi bosh omil bo‘lib, tadrijiy rivojlanishini yo‘nalishini o‘rganish muayyan tuproq qoplami xossa va xususiyatlarining ijobiy…
Mazkur maqolada Silybum marianum L. urug‘idan olingan moy tarkibidagi fosforli moddalar miqdorini aniqlash natijalari keltirilgan. Tadqiqot obyekti sifatida suv bilan ekstraksiya qilinib, keyinchalik sovuq presslash…
Ushbu maqolada Xorazm viloyati (Shovot va Urganch tumanlari) Amudaryo boʻyi havzasidagi toʻqay ormonlarida yashovchi entomofaunaning fenologik xususiyatlari va mavsumiy rivojlanish qonuniyatlari oʻrganilgan…
Cousinia affinis — редкий многолетний вид семейства Asteraceae, эндемичный для аридных регионов Центральной Азии. Несмотря на высокий потенциал рода Cousinia как источника биоактивных соединений, по данному виду…
Ushbu tadqiqot nutqida disfunktsiya mavjud bolalar populyatsiyasida tajriba omili (mayda motorikaning) ning elektroensefalografik (EEG) ritmlariga ta’sirini oʻrganishga bagʻishlangan boʻlib, nazorat va tajriba guruhlari…
Ushbu maqolada Qashqadaryo viloyati hududida tarqalgan ziravor o‘simliklarning taksonomik tarkibi, hayotiy shakllari va ishlatilish imkoniyatlari o‘rganildi. Tadqiqotning maqsadi viloyat florasidagi ziravor o‘simlik…
Mazkur tadqiqotda indol-3-sirka kislotasining (ISK) aminokislotalar bilan amid hosilalarini sintez qilish usuli ishlab chiqildi. Sintez jarayoni N,N′- ditsiklogeksilkarbodiimid va 1-gidroksibenzotriazol (DCC/HOBt)…
Herbarium collections represent one of the most reliable sources for studying plant diversity, taxonomy, and historical floristic changes. Despite the growing importance of digital herbarium databases worldwide…
Mazkur maqolada globallashuv va raqamli kommunikatsiya jarayonlarining yoshlar media madaniyatiga ta’siri tahlil qilinadi. Zamonaviy axborot- kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida yoshlarning…
Shofirkon Osiyo massividagi “Mirzo Jamshid” fermer xo‘jaligining qumli cho‘l tuproqlarida Fe, Zn, Mn va Cu mikroelementlarining 0–85 sm chuqurlik bo‘yicha taqsimlanishi o‘rganildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra temir (Fe)…